Το ευρώ οδεύει με ταχύτητα προς κατάρρευση

Economist: Το ευρώ οδεύει με ταχύτητα προς κατάρρευση - Να παρέμβει τώρα η ΕΚΤ - "Ναι" στο ευρωομόλογο! Το ευρώ οδεύει με ταχύτητα προς την κατάρρευση του, εκτιμά ο Economist στο κύριο άρθρο του, και οι ηγέτες της Ευρωζώνης πρέπει άμεσα να πάρουν τολμηρές αποφάσεις για να την αποτρέψουν. Ο χρόνος λιγοστεύει επικίνδυνα, αλλά οι λύσεις υπάρχουν: ο Economist τάσσεται υπέρ της αποφασιστικής παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, των προτάσεων για ένα είδος ευρωομόλογου, σε συνδυασμό με αυστηρή πολιτική και μεταρρυθμίσεις στην ευρωπεριφέρεια για τις οποίες «ήδη δεσμεύτηκαν οι κυβερνήσεις». Έχοντας στο εξώφυλλο ένα ευρώ που πέφτει σαν φλεγόμενος μετεωρίτης, ο Economist εκτιμά πως η κατάρρευση του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος θα προκαλέσει παγκόσμια ύφεση μεγαλύτερη αυτή του 2008-2009, χρεοκοπίες, καταρρεύσεις τραπεζών, σπάσιμο της Ευρωζώνης στα δύο απειλώντας ακόμα και την ίδια της Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι πιθανότητες για μία ασφαλή έξοδο από τη διογκούμενη κρίση μειώνονται με ταχύτητα, επισημαίνει ο Economist. Μέσα ένα περιβάλλον περιορισμένης ρευστότητας, αντιδημοφιλών μέτρων λιτότητας και πτώσης της καταναλωτικής εμπιστοσύνης, το 2012 μπορεί να φέρει την Ευρωζώνη σε βαθιά ύφεση. Αυτό θα τροφοδοτήσει ένα φαύλο κύκλο ελλειμμάτων, λιτότητας και όλο και μεγαλύτερης δυσαρέσκειας. Μόνο οι τολμηρές πολιτικές μπορούν να βγάλουν την Ευρώπη από αυτόν τον κύκλο, λέει ο Economist, αλλά οι Ευρωπαίοι ηγέτες «φαίνονται ανίκανοι ή απρόθυμοι να είναι αρκετά τολμηροί» και δεν έχουν ιδέες πώς να αντιμετωπίσουν την τρέχουσα κατάσταση. Αν δεν δοθούν λύσεις, «το ευρώ μπορεί να καταρρεύσει μέσα σε εβδομάδες» αλλά, όπως προειδοποιεί ο Economist, όσο περνά ο καιρός, τόσο πιο τολμηρές αποφάσεις πρέπει να πάρουν οι ηγέτες. Μόνο η ΕΚΤ μπορεί να παράσχει μία λύση που θα ανακουφίσει άμεσα το πρόβλημα. Πρέπει να γίνει ο πιστωτής έσχατης ανάγκης ή –αν δεν συμφωνήσουν οι κυβερνήσεις για αυτό– να συνεχίσει να αγοράζει κρατικά ομόλογα κυρίως της περιφέρειας, να μειώσει και άλλο τα επιτόκια και να εγκαινιάσει πολιτική πιστωτικής χαλάρωσης όπως έπραξε η Fed. Αναγκαίο είναι ακόμη να καθιερώσει ένα είδος ευρωομολόγου όπως αυτό που πρότεινε η Κομισιόν. Η άρνηση της Γερμανίας να δεχτεί και αυτήν την πρόταση, χωρίς αλλαγή στάσης εκ μέρους της, εκτιμά το περιοδικό, θα φέρει σύντομα την καγκελάριο Μέρκελ μπροστά σε τετελεσμένα γεγονότα

Κουράγιο, Γιώργο!

του Θανάση Σκόκου για τον Γιώργο Παπανδρέου Από παιδάκι η καρδιά μου ράγιζε με τους ηττημένους. Ανεξάρτητα από το ποιόν τους, ανεξάρτητα από το αν μου άρεσαν ή όχι. Από τη στιγμή που γονάτιζαν ανήμποροι στο ρινγκ, συνέπασχα. Στον ηττημένο οφείλεται σεβασμός και συμπόνια. Θα σας ομολογήσω όμως τρεις εξαιρέσεις. Η πρώτη είναι ο Ολυμπιακός, για λόγους που, φαντάζομαι, όλοι οι αναγνώστες μου κατανοούν. Η δεύτερη εξαίρεση είναι η Θάτσερ. Αφού διαπίστωσε ότι ο Χεζελτίν και οι λοιποί τής την είχαν στημένη, παραιτήθηκε, αν και είχε επικρατήσει στον πρώτο γύρο των εσωκομματικών εκλογών. Αμέσως μετά, σκυλί μαύρο, πήγε στη Βουλή και έκανε πλάκα στους Εργατικούς, σαν να μην είχε συμβεί τίποτε. Σκληρή, αξιοπρεπής και γενναία μέχρι τέλους. Δεν σου επέτρεπε να τη συμπονέσεις. Έρχομαι τώρα και στην τρίτη περίπτωση εξαίρεσης. Στον Γιώργο Παπανδρέου. Το βράδυ της «ψήφου εμπιστοσύνης» για την αποχώρησή του, μετά την αμήχανη και γεμάτη παράπονο ομιλία-απολογισμός, ήμουν έτοιμος να του συμπαρασταθώ και να τον συμπονέσω. Εγώ που ποτέ δεν τον ψήφισα και δεν τον πίστεψα πολιτικά. Κατανοούσα ότι ήταν πικραμένος, ίσως αηδιασμένος, με όλα αυτά τα «ανθρωπάκια» που τον άδειαζαν. Ποιον, αυτόν! Τον νόμιμο κληρονόμο του κινήματος. Αλλά τι να κάνουμε; Δεν γράφουμε πάντα εμείς το σενάριο του τέλους. Όμως, εβδομάδες μετά, φαίνεται ότι ο Γιώργος δεν βλέπει ακόμη τέλος. Έτσι μου χαλάει το δικό μου σενάριο συμπάθειας και συμπαράστασης. Αφού έκανε, μία ακόμη φορά, τα τρελά του μέχρι τον ορισμό του Παπαδήμου, έχει οχυρωθεί στην Ιπποκράτους, κάνει επαφές και υπολογισμούς, ελπίζει στην παραμονή του. Άκουσέ με, Γιώργο! Καταλαβαίνω πώς αισθάνεσαι. Χάνεις μια μεγάλη οικογενειακή κληρονομιά. Στον καθέναν μας θα την έδινε αυτό. Ήσουν άτυχος αλλά και απερίσκεπτος. Είναι αλήθεια πως αλλιώς τα περίμενες κι αλλιώς τα βρήκες. Αλλά, επίτρεψέ μου, ήσουν απελπιστικά αργός και λίγος, σε σχέση με το μέγεθος και τις απαιτήσεις της κατάστασης. Ξέρω ότι σκέφτεσαι, ακόμη και τώρα, τι θα μπορούσε να έχει γίνει διαφορετικά. Δεν είπες γρήγορα την αλήθεια. Γιατί να ’χεις πει το «λεφτά υπάρχουν»; Αν είχες πιο ικανή ομάδα. Ναι, αλλά εσύ διάλεξες την αυλή των «κηπουρών». Αντί για ομάδα πολέμου, έστησες κολεγιακή θεατρική ομάδα. Μάλλον έτσι όμως είχες μάθει να πορεύεσαι. Σπατάλησες και το χαρτί της αποδοχής σου από τους ξένους με το «νταηλίκι» του δημοψηφίσματος. Πήγες να μας βάλεις σε νέες περιπέτειες και αυτούς τους εκνεύρισες. Δεν σε εμπιστεύονται πια. Σε σχόλασαν. Μπερδεύτηκες. Δεν ήταν η μεγάλη κίνηση ματ. Άλλο το ίδιο επώνυμο και η δεκαετία του ’80 κι άλλο Γιώργος και σήμερα. Τώρα, ξέρω, σκέφτεσαι ότι μπορεί και να μην είχε ακόμη χαθεί η παρτίδα. Είναι δύσκολο. Μάλλον αδύνατον. Κοιτάζεις τους «δικούς σου» στα μάτια και βλέπεις ότι δεν σε υπολογίζουν. Τους είσαι βάρος και αυτοί θέλουν να πλασαριστούν στις νέες εξελίξεις. Σε είδαν ξέπνοο, κουρασμένο, νικημένο ήδη από το βράδυ της συνεδρίασης της κοινοβουλευτικής. Κατάλαβαν ότι δεν ήσουν πια αρχηγός αγέλης. Έχουν ένστικτα. Πώς τούμπαραν τα πράγματα μέσα σε δύο χρόνια! Από τον θρίαμβο του ’09, στην κατακραυγή ’11! Ξέρω πως ο νους σου πάει και πιο πίσω. Ναι, δεν φέρθηκες σωστά σαν αντιπολίτευση. Ξέρεις, μοιάζετε οι δυο σας. Με τον Κώστα εννοώ. Κληρονόμοι μεγάλων δυναστειών, αλλά με μαλακούς ώμους. Έπρεπε να το είχατε δει διαφορετικά το πράγμα από 2007. Την εποχή που άλλαζε. Τη μεγάλη ρήξη που είχε ανάγκη ο τόπος. Το μεγάλο μεταρρυθμιστικό «πραξικόπημα», που θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει. Αδειάζοντας τις σαβούρες του παρελθόντος, οροθετώντας τους νέους σχηματισμούς, απελευθερώνοντας φρέσκες, υγιείς δυνάμεις. Αλλά με το «αν» δεν γράφεται η ιστορία. Άλλωστε, μάλλον, δεν ήταν στη φύση σας – για να είμαι κομψός. Ξέρω ότι χαίρεσαι που βλέπεις τα μπλεξίματα του Σαμαρά. Την έχει δύσκολα, όντως. Μέσα σε έναν μήνα αναγκάστηκε να κάνει ό,τι δεν είχε φανταστεί ποτέ του. Έχει και το θέμα της υπογραφής. Οι ταλαιπωρημένοι πολίτες γνωρίζουν ότι δεν αποτελεί λύση. Άλλωστε είναι τόσο ρευστά τα πράγματα. Θα ζήσουμε ακόμη κάποιες οδυνηρές παρενθέσεις μέχρι να ενταφιάσουμε το πτώμα της μεταπολίτευσης και να δούμε φως. Κουράγιο, Γιώργο! Προσπάθησες, αλλά, να, καμιά φορά μας ξεπερνούν οι καταστάσεις. Πάρ’ το απόφαση και αποχώρησε με αξιοπρέπεια.

Τι αλλάζει για την Ελλάδα με το Ευρωομόλογο

Γρηγόρης Νικολόπουλος Για να μην έχουμε αυταπάτες σχετικά με το πόσο θα αλλάξει για την Ελλάδα η κατάσταση όταν εκδοθεί το Ευρωομόλογο: Με όποιον και απο τους τρόπους που έχουν προταθεί απο την Κομισσιόν και αν γίνει η έκδοση του Ευρωομολόγου υπάρχουν μερικά δεδομένα που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε: Πρώτον το ευχάριστο είναι οτι θα αλλάξουν οι όροι δανεισμού μας. Σήμερα δανειζόμαστε μόνο απο την τρόικα, σε χαμηλό επιτόκιο είναι η αλήθεια. Όταν εκδοθεί το Ευρομόλογο θα δανειζόμαστε πάλι με χαμηλό επιτόκιο (σε σχέση με αυτό που θα μας χρέωναν οι δανειστές αν επιχειρούσαμε να βγούμε να δανειστούμε απο τις αγορές) αλλά όχι χαμηλότερο απο αυτό με το οποίο μας δανείζει η τρόικα. Η μεγάλη διαφορά θα είναι οτι όλες οι ευρωπαικές χώρες που έχουν ανάγκη θα δανείζονται μέσω Ευρωομολόγων, οπότε δεν θα είμαστε οι μόνοι και δακτυλοδεικτούμενοι. Είναι επίσης θετικό το γεγονός οτι θα υπάρχει μια θεσμοθετημένη διαδικασία δανεισμού η οποία δεν θα εξαρτάται απο τα παζάρια του εκάστοτε Πρωθυπουργού ή υπουργού Οικονομικών, ούτε απο το αν ο Σαμαράς θα βάλει την υπογραφή του ή όχι. Θα υπάρχει μια διαδικασία που θα ακολουθείται για όλες τις χώρες και η οποία δεν θα είναι διαπραγματεύσιμη απο τον κάθε άσχετο Έλληνα πολιτικό. Καθώς οι διαδικασίες θα έχουν θεσμοθετηθεί και οι όροι θα είναι κοινοί για όλους, η Ελλάδα θα ενταχθεί ξανά στο κύριο σώμα της Ευρωπαικής Ένωσης και δεν θα αντιμετωπίζεται διαφορετικά, εφόσον βέβαια τηρεί τους όρους που ισχύουν για όλους. Παράλληλα θα ξεκαθαρίσει και το τοπίο των απαιτήσεων των δανειστών μας. Διότι σήμερα που δεν υπάρχει θεσμοθετημένη διαδικασία δανεισμού, ζητούν ότι τους κατέβει στο κεφάλι και επιβάλουν όρους εξωφρενικούς, κοινωνικά δυσβάσταχτους και κατά τεκμήρια άδικους. Απο την άλλη μεριά, για την Ελλάδα δεν θα αλλάξουν και πολλά πράγματα: Θα πρέπει να μειώσουμε δηλαδή τα ελλείμματα, να ανοίξουμε τα επαγγέλματα και τις αγορές να γίνουμε πιο ανταγωνιστικοί. Η μεγάλη διαφορά είναι και πάλι η θεσμοθέτηση των όρων με τους οποίους θα τα κάνουμε όλα αυτά. Σήμερα, η Ευρώπη δεν έχει κανέναν νόμιμο δικαίωμα – πέραν αυτού που της δώσαμε εμείς με το Μνημόνιο – να παρεμβαίνει στην οικονομία μας. Με το ευρωομόλογο και τη θεσμοθέτηση των διαδικασιών, οι ευρωπαικοί θεσμοι – και όχι ο Σόιμπλε ή ο κάθε Σόιμπλε- θα έχουν δικαιοδοσία στην οικονομία της κάθε χώρας που δανείζεται μέσω ευρωομολόγου. Η πίεση λοιπόν για εκσυγχρονισμό και εξυγίανση της ελληνικής οικονομίας θα συνεχίσει να υφίσταται, αλλά θα αλλάξει το «ύφος» και η διαδικασία των διαπραγματεύσεων. Θα φύγουν απο τη μέση τα πολιτικά παιχνίδια που παίζονται για εσωτερική κατανάλωση απο τους ξένους ηγέτες, θα αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο θα αντιμετωπίζονται οι «χώρες θύματα» θα σταματήσουν οι ξαφνικοί εκβιασμοί απο τους εγχώριους και τους ξένους πολιτικούς. Θα είμαστε πάλι σαν φυλακισμένοι, αλλά φυλακισμένοι με δικαιώματα και όχι έρμαια του δεσμοφύλακα. Με λίγα λόγια, το Ευρωομόλογο δεν είναι πανάκεια, αλλά βάζει τα πράγματα στη θέση τους, βάζει μια νόμιμη και λογική διαδικασία στο παιχνίδι. Παράλληλα, θα υπάρχουν και έμμεσες οφέλειες απο την έκδοση του ευρωομολόγου: Η προοπτική τυπώματος χρήματος απο την ΕΚΤ θα απομακρύνει το ενδεχόμενο πτώχευσης οποιασδήποτε ευρωπαικής χώρας, αλλά θα οδηγήσει σε υποτίμηση του Ευρώ και σε πληθωρισμό. Ο πληθωρισμός επιταχύνει τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας και η υποτίμηση του Ευρώ θα κάνει πιο ανταγωνιστική την Ελλάδα στις διεθνείς συναλλαγές. Τουριστικά θα γίνουμε φθηνότεροι και οι εξαγωγές μας θα γίνουν φθηνότερες απο ότι είναι σήμερα. Συνεπώς η έκδοση του ευρωομολόγου μπορεί να αυξήσει το κόστος δανεισμού για κάποιες απο τις ισχυρές χώρες, όπως πχ η Γερμανία – χωρίς αυτό να είναι βέβαιον για τη συγκεκριμένη περίπτωση – αλλά θα τους δώσει τη δυνατότητα ταχύτερης ανάπτυξης και μεγαλύτερης ανταγωνιστικότητας. Μένει λοιπόν τώρα να δούμε αν, πότε και με ποιόν τρόπο θα εκδοθεί το Ευρωομόλογο και αν θα καταφέρει η Ελλάδα να είναι μέσα στην Ευρωζώνη ή θα έχει ήδη φύγει εκτός – διότι αυτός ο κίνδυνος δεν έχει ακόμη εξαλειφθεί.

"Zητούνται ξένοι προστάτες"

"Zητούνται ξένοι προστάτες" επιμένει το Stratfor Του Κώστα Ράπτη Τουλάχιστον στις περσινές δυσοίωνες εκτιμήσεις του περί της Ελλάδας, το Stratfor μπορεί να επαίρεται ότι επαληθεύεται. Διότι, για τις πολύ πιο θεαματικές «προβλέψεις» της ότι ο «αμερικανικός αιώνας» κάθε άλλο παρά έχει τελειώσει, ότι η Κίνα απειλείται με οικονομική κατάρρευση στο τέλος της δεκαετίας ή ότι ο πρόεδρος της Βενεζουέλας Hugo Chavez θα ανατραπεί (όπως έχει προαναγγείλει τόσες και τόσες φορές), η αμερικανική «δεξαμενή σκέψης» θα πρέπει να περιμένει περισσότερο... Αναδημοσιεύοντας τη Δευτέρα, με μικρές προσαρμογές υπό το φως της συγκυρίας, την πολυσυζητημένη έκθεση που συνέταξε τον Ιούνιο 2010 για την Ελλάδα το Statfor, (ιδιωτικός οργανισμός που ιδρύθηκε από τον George Friedman και αποκαλείται και «σκιώδης CIA», λόγω των δεσμών του με το «στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα» των ΗΠΑ) προκάλεσε ήδη αίσθηση, ιδίως στα διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, δεν προσφέρει στη δημόσια συζήτηση κάτι πέρα από τις ήδη γνωστές αναλύσεις του, που έχουν επικριθεί για προχειρότητα –αν όχι για αντικατάσταση της περιγραφής των δεδομένων από την απόπειρα επηρεασμού τους με όρους ψυχολογικής βίας. Σε κάθε περίπτωση, πάντως η παρέμβαση του Stratfor έχει τη χρησιμότητά της στον βαθμό που επιμένει να υπενθυμίζει τα γεωπολιτικά συμφραζόμενα της οικονομικής κρίσης, έστω και αν για την αμερικανική δεξαμενή σκέψης αυτά συνοψίζονται πρωτίστως στην προτροπή για αναζήτηση «ξένου προστάτη». Όπως επισημαίνει η έκθεση, «η Ελλάδα πολύ απλά δεν υπάρχει» χωρίς τον έλεγχο του Αιγαίου, που αποτελεί ένα αντίβαρο στους εγγενείς γεωγραφικούς περιορισμούς που κρατούν τη χώρα μακριά από τις βασικές διεθνείς κεφαλαιακές ροές και παρεμποδίζουν την εγχώρια ανάπτυξη κεφαλαίου. Με αυτή την έννοια, η πρώτη στρατηγική προτεραιότητες της Ελλάδας, κατά Stratfor, είναι η εξασφάλιση του ελέγχου της Κρήτης, της Ρόδου (και, σε ό,τι αφορά τα Στενά του Τάραντα, της Κέρκυρας) για την διαφύλαξη των θαλάσσιων οδών καθώς και της κοιλάδας του Αξιού για την χερσαία επικοινωνία με την υπόλοιπη Ευρώπη. Το υψηλό κόστος διατήρησης αυτού του ελέγχου ήταν δυνατόν να εξασφαλίζεται διαχρονικά, στον βαθμό που η Ελλάδα εγγραφόταν στη «μεγάλη στρατηγική» μιας ξένης δύναμης, όπως συνέβη π.χ. κατά τον Ψυχρό Πόλεμο με τις ΗΠΑ. Ωστόσο, μεταψυχροπολεμικά η Ελλάδα έχασε την στρατηγική κρισιμότητα και άρα την ξένη υποστήριξη που αναπλήρωνε τις κεφαλαιακές της υστερήσεις, με αποτέλεσμα «για πρώτη φορά μετά τη δεκαετία του 1820 να είναι πραγματικά μόνη». Όπως άλλωστε επισημαίνει σε βιντεοσκοπημένη παρουσίαση στην ιστοσελίδα του Stratfor, ο Αντιπρόεδρος Αναλύσεων Peter Zeihan, η σύγχρονη Ελλάδα παραδοσιακά στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: ο πρώτος είναι η ναυτιλία, η οποία όπως δεν δύναται να μείνει ανταγωνιστική στην εποχή των super containers και της μεταφοράς της ναυτιλιακής δραστηριότητας στην Κίνα, την Κορέα και τη Νορβηγία. Ο δεύτερος είναι ο τουρισμός, ο οποίος από μόνος του δεν μπορεί να στηρίξει ένα σύγχρονο κράτος. Ο τρίτος, είναι η «μόχλευση» της στρατηγικής θέσης της χώρας, με τη μετατροπή της σε χώρο από τον οποίο κάποια εξωτερική δύναμη μάχεται έναν αντίπαλο στην περιοχή (π.χ. η Βρετανία την Οθωμανική Αυτοκρατορία παλαιότερα ή οι ΗΠα τη Σοβιετική Ένωση). Σήμερα η Ελλάδα δεν έχει κανέναν αντίπαλο τον οποίο να μοιράζεται με κάποια άλλη δύναμη. Ο μόνος υποψήφιος είναι η Τουρκία και αυτό μόνο στην περίπτωση που η Άγκυρα υπολογίσει απολύτως λανθασμένα τις σχέσεις της με το Ισραήλ ή την Κύπρο στην παρούσα φάση. «Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα είναι έτοιμη να δεχτεί τη μείωση του γεωπολιτικού της ρόλου», αναφέρει η ανάλυση του Stratfor και συμπληρώνει: «Η Ελλάδα πρέπει να ξαναβρεί ένα τρόπο για να ξαναγίνει χρήσιμη στις μεγάλες δυνάμεις -πράγμα απίθανο εκτός αν υπάρξουν συγκρούσεις στα Βαλκάνια- ή θα πρέπει να επιδιώξει μια διαρκή ειρήνη με τη Τουρκία».Τα επόμενα τρία χρόνια, καταλήγει η ανάλυση θα είναι έτσι κι αλλιώς καθοριστικά καθώς οι Ευρωπαίοι είναι έτοιμοι να «τραβήξουν την πρίζα», μόλις νοιώσουν οι ίδιοι επαρκώς οχυρωμένοι απέναντι στις επιπτώσεις της εκδίωξης της χώρα από το ευρώ. «Μετά τη χρεοκοπία η Ελλάδα μπορεί να αντιμετωπίσει την πλήρη κατάρρευση και κοινωνική βία που έχει να δει από τη περίοδο της Χούντας. Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά στο άγνωστο». Πηγή:www.capital.gr

Μήπως τελικά η Θάτσερ είχε δίκιο;

Γιώργος Κοκκόλης Πολιτικός Επιστήμονας Αυτές τις ημέρες συμπληρώνονται 21 χρόνια από τότε που η Μάργκαρετ Θάτσερ εκφώνησε το διάσημο λόγο περί Ευρώπης στη Βουλή των Κοινοτήτων, όπου είχε πει το περίφημο «No, no, no». Εκείνες τις ημέρες η Ευρώπη ήταν «μεθυσμένη» από το όραμα του Ζακ Ντελόρ για ένα κοινό νόμισμα που θα καθιστούσε τη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών ακόμα πιο στενή και θα οδηγούσε το ευρωπαϊκό εγχείρημα ένα βήμα πιο κοντά προς την ολοκλήρωση. H Θάτσερ μπορεί να φάνταζε τότε μόνη, ωστόσο εκπροσωπούσε συνολικά τον βρετανικό σκεπτικισμό έναντι της Ευρώπης. Δεν είναι ψέμα άλλωστε, πως τη Μεγάλη Βρετανία τη χωρίζει από την ηπειρωτική Ευρώπη κάτι πολύ πιο βαθύ από το Στενό της Μάγχης. Οι Βρετανοί ως νησιωτικός, εμπορικός λαός ανέπτυξαν μια διακριτή παράδοση σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, η οποία φυσικά τους συνοδεύει και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Και όμως, η «Σιδηρά Κυρία», μπόρεσε να διακρίνει με την εξαιρετική της διαύγεια πως το ευρώ δεν θα μακροημερεύσει όχι για πολιτικούς μα κυρίως για οικονομικούς λόγους. Η αυτοβιογραφία της η οποία πρωτοκυκλοφόρησε το 1993, έρχεται σήμερα σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία καθώς εκεί αναφέρει πως στο κοινό νόμισμα δεν θα μπορούσαν να συνυπάρξουν τα μεγάλα βιομηχανικά κράτη όπως η Γερμανία, μαζί με τις αναιμικές οικονομίες των μικρών κρατών. Η Θάτσερ ήταν πεπεισμένη πως η Γερμανία θα έχει εμμονές με τον πληθωρισμό και πως το ευρώ θα αποδεικνυόταν θανάσιμο για τις οικονομικά ασθενέστερες χώρες. Παρόλα αυτά με την απομάκρυνσή της από την Nτάουνινγκ Στριτ, φωνές σαν τη δική της σιώπησαν στη Βρετανία για πολλά χρόνια, κι όσο και αν σε εμάς φαίνεται περίεργο, από την εποχή του Τόνι Μπλερ και μετά είχε δημιουργηθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο ένα άτυπο consensus μεταξύ κομμάτων, συνδικάτων και ΜΜΕ, το οποίο ήταν υπέρ της υιοθέτησης του κοινού νομίσματος. Φυσικά αυτό το consensus ήταν αυτονόητο στις άλλες χώρες μέλη, κυρίως δε στην Ελλάδα. Όποιος εξέφραζε μια διαφορετική άποψη έναντι του «ευρωπαϊκού μέλλοντος», έμπαινε στο στόχαστρο, ήταν εθνικιστής, ξενοφοβικός και αναχρονιστής. Οι υποστηρικτές του ευρώ και της ενοποίησης, τα «παιδιά του Διαφωτισμού» είχαν (και έχουν εν πολλοίς) μια ενδιαφέρουσα μεταφυσική εμπιστοσύνη στην Ευρώπη, όμοια με την πίστη στο Θεό την οποία συνήθως κοροϊδεύουν. Δε βασίζεται σε κανένο λογικό δεδομένο. Σήμερα είκοσι ένα χρόνια μετά η Θάτσερ φαίνεται να επιβεβαιώνεται. Τα προβλήματα χρέους απειλούν να τινάξουν το κοινό νόμισμα στον αέρα, ο ευρωσκεπτικισμός ενισχύεται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της ηπείρου και παλιοί εθνικισμοί κάνουν την εμφάνισή τους λόγω της Γερμανικής ηγεμονίας. Μην ξεχνάμε ότι η δημιουργία του ευρώ ήταν και είναι πρωτίστως ένα πολιτικό εγχείρημα και ως εκ τούτου πρέπει να αντιμετωπιστεί ως τέτοιο. Οι Ευρωπαίοι συνολικά καλούνται να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Ή να προχωρήσουν σε οικονομική και πολιτική ενοποίηση ή να επιστρέψουν στα εθνικά τους νομίσματα. Και το ερώτημα παραμένει: Μήπως τελικά η Θάτσερ είχε δίκιο;

8 τρόποι να γλιτώσεις από τη χρεωκοπία.

του Άκη Τεμπερίδη Σας γράφω από την Τανζανία. Είμαστε εδώ και έντεκα μήνες τελείως αλλού και κάνουμε μία δουλειά που δεν είχαμε ονειρευτεί, ποθήσει, ούτε καν σκεφτεί και οι δύο με τη σύντροφό μου. Ήμουν (και πάντα θα είμαι μέσα μου τουλάχιστον) δημοσιογράφος στο περιοδικό 4Τροχοί και τώρα εξασκώ το εξωτικό επάγγελμα του μάνατζερ σε ένα σαφάρι lodge μέσα στη ζούγκλα. Ζούμε δίπλα σε ένα ποτάμι μαζί με δεκάδες ιπποποτάμους, κροκόδειλους, μπαμπουίνους, μαϊμούδες κολόμπους, σαύρες και εκατοντάδες είδη πουλιών. Βρεθήκαμε εδώ από τρέλα με τη σύντροφό κου – μετά το ταξίδι μας στον κόσμο επί τρία χρόνια – αλλά και από ανάγκη να δραπετεύσουμε από μία Ελλάδα που μας προκάλεσε – το λιγότερο – αναγούλες στους τρεις μόλις μήνες που τη ζήσαμε πέρυσι από το Σεπτέμβριο μέχρι το Δεκέμβριο. Ανεξάρτητα από το αν είμαστε ευτυχισμένοι εδώ ή όχι, πέρα από το αν μπορούμε να ζήσουμε έτσι για πάντα, κάναμε καλά που φύγαμε. Γλιτώσαμε από τη μιζέρια, από τα ίδια και τα ίδια της ελληνικής επικαιρότητας και καθημερινότητας. Όμως για εμάς ήταν διαφορετικά. Είχαμε μία ευκαιρία, μία τρέλα και μία αποφασιστικότητα – πολυτέλειες που προέκυψαν από το ταξίδι μας στον κόσμο και οι περισσότεροι άνθρωποι δεν διαθέτουν. Τι κάνεις λοιπόν αν σε έχει χτυπήσει η οικονομική κατάρρευση της χώρας σου πατόκορφα και κατακούτελα; Πώς την αντιμετωπίζεις για να επιβιώσεις; Έβαλα λοιπόν τον εαυτό μου στην ίδια θέση. Σα να ήμουν πίσω στην Ελλάδα του 2011, αντιμέτωπος με την ανεργία, λογαριασμούς που τρέχουν, κάρτες απλήρωτες, δάνεια σπιτιού και αυτοκινήτου, εισφορές που προκύπτουν στην εφορία αλλά και με ένα κλίμα τριγύρω σου δυσοίωνο, απαισιόδοξο και ενίοτε απάνθρωπο. Σκέφτομαι λοιπόν: τι θα έκανα τώρα αν είχα όλα αυτά τα προβλήματα; Θα έτρεχα για πορείες στο σύνταγμα κάθε Τετάρτη; Θα έκαιγα αυτοκίνητα; Θα έβγαινα σε πρωινάδικο να πω τον πόνο μου; Μπορεί να ξεσπάθωνα έτσι αλλά μέχρι πότε; Πιστεύω ότι αργά ή γρήγορα θα έπαιρνε ανάποδες σκέψεις το μυαλό μου. Η κρίση δεν είναι απλά αδιέξοδος. Είναι και μία διέξοδος προς άλλη κατεύθυνση. Οι υποχρεώσεις δεν είναι μόνο χειροπέδες. Είναι το κλειδί για να τις αφήσεις πίσω και να ελευθερωθείς. Η ανεργία; Σίγουρα δημιουργεί τεράστιες ανασφάλειες και ένα συναίσθημα ότι είσαι άχρηστος, όμως αν τη δούμε αλλιώς, από αυτή μπορεί να προκύψει ένα αναζωογωνητικό συναίσθημα: ότι δεν έχεις τίποτα να χάσεις. Κι αν δεν έχεις να χάσεις τίποτα, μπορείς να κάνεις τα πάντα. Έχω πειστεί ότι κάθε μεγάλη κρίση στη ζωή – ένας πόλεμος, ένας θάνατος, μία απόλυση από τη δουλειά σου - συνιστούν μια μεγάλη ευκαιρία για αλλαγή. Ωραίο αυτό, ποιητικό. Τι κάνεις όμως στην πράξη όταν ζεις σε μια μεγάλη πόλη, δεν έχεις φράγκο να βγάλεις το μήνα και σε λίγο θα μείνεις χωρίς ηλεκτρικό στο σπίτι και τρόφιμα στο ψυγείο; Εκεί είναι που πρέπει να αφήσεις πίσω σου τις προκαταλήψεις – ποιος ήσουν επαγγελματικά, τι έκανες, πώς ζούσες – να μηδενίσεις τα πάντα και να κάνεις control alt delete, ολική επανεκκίνηση δηλαδή. Με θετική διάθεση σκέφτηκα κάποιες λύσεις και τις παρουσιάζω: 1. Μηδένισε τις υποχρεώσεις. Είσαι στο νοίκι; Ξενοίκιασε. Έχεις δικό σου διαμέρισμα; Νοίκιασέ το για να έχεις ένα βασικό εισόδημα. Πήγαινε να μείνεις μαζί με τους γονείς, τους παππούδες, ένα φίλο τέλος πάντων. Πρόσφερε τις υπηρεσίες σου για το μεγάλο καλό που θα σου κάνουν. Ασχολήσου με τα οικιακά, με επισκευές, με ψώνια κτλ. Ένα πιάτο φαγητό όλο και κάποιος θα σου το προσφέρει. Δεν είναι ντροπή. Η χώρα καταποντίζεται, εσύ είσαι το πρόβλημα; 2. Αν δεν θέλεις να μπλέξεις με ενοικιαστές, βάλε το σπίτι σου ή το σπίτι των δικών σου (αρκεί να τους πείσεις βέβαια...) στο www.airbnb.com ή στο www.homelidays.com όπου μπορείς να το νοικιάζεις με τη μέρα ή την εβδομάδα. Συμμάζεψε το σπίτι, βάλε στην άκρη προσωπικά αντικείμενα (φωτογραφίες, δίσκους DVD), βάλε καθαρά σεντόνια και πετσέτες (ορίστε και η προίκα πώς βοηθάει), βγάλτου καλές φωτογραφίες σε κάθε δωμάτιο και πρόσφερέ το σε μια ανταγωνιστική τιμή. Θα χρειαστείς μόνο μια φίλη να της δώσεις το κλειδί και να εκτελεί χρέη καθαρίστριας όποτε έχεις ενοίκους. Έτσι θα δίνεις και δουλειά σε έναν ακόμη δικό σου άνθρωπο. 3. Είσαι από χωριό; Υπάρχει σπίτι στην επαρχία, της οικογένειας ή κάποιου συγγενή; Ζήτησε να πας για ένα μικρό διάστημα εκεί! Αν πάλι δεν υπάρχει, όλο και κάποιος φίλος θα έχει ένα σπίτι παρατημένο. Ζήτησε να μείνεις εκεί ένα διάστημα προσφέροντας αντίστοιχες υπηρεσίες. Με το που θα πας, κάνε γνωριμίες: «καλημέρα σας, άφησα την Αθήνα και ήρθα. Μπορώ να προσφέρω κάτι;» Υπάρχουν πάντα θέσεις για τσομπάνους, στα χωράφια ή σε κάποιο τοπικό καφενέ. Δεν είναι ντροπή η δουλειά. Εξάλλου, αν όλα πήγαιναν καλά, θα είχες ποτέ μία τέτοια ευκαιρία να κάνεις κάτι τόσο εναλλακτικό, να δεις την ίδια σου τη χώρα αλλιώς; 4. Πάρε έξι μήνες off! Αν έχεις το πολύ 1000-2000 ευρώ στην άκρη ή αν έχεις μπει στο ταμείο ανεργίας, μην το σκέφτεσαι. Βγάλε ένα φτηνό εισιτήριο από το www.airtickets.gr και πήγαινε σε ένα φτηνό προορισμό. Πού; Ινδία για παράδειγμα, με βίζα 6 μηνών. Με δύο ευρώ τη μέρα μπορείς να έχεις στέγη και φαγητό σε ένα από τα εκατοντάδες Ασράμ (πνευματικά κέντρα) της χώρας. Προτείνω δύο, ένα στο ναό των Σιχ στο Αμριτσάρ και ένα στο Ασράμ της Amma στο Αμριθαπούρι, στο νότιο άκρο της Ινδίας. Αν δεν αντέχεις τη φασαρία της Ινδίας, πήγαινε στην Ταϊλάνδη, κατά προτίμηση στην Μπανγκόκ ή στο Τσιανγκ Μάι. Ή στο Λάος, στη Μαλαισία (Κουάλα Λουμπούρ), στην Ινδονησία, στο Μεξικό ή κάπου αλλού στην κεντρική Αμερική. Περού και Εκουαδόρ είναι φτηνοί προορισμοί επίσης. Να υπολογίζεις ότι με το σάκο στην πλάτη δεν θα ξοδεύεις πάνω από 300 ευρώ το μήνα. 200 για ύπνο και 100 για φαγητό. Μπορείς ακόμη και να μηδενίσεις τα έξοδα του ύπνου εξασκώντας το περίφημο couchsurfing. Γίνε μέλος του www.couchsurfing.com, πρόσφερε το σπίτι των γονιών ή το δικό σου στην Ελλάδα (για να έρχονται να φιλοξενούνται δωρεάν ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο) και κάνε κι εσύ το ίδιο. Μπορείς να το κάνεις αυτό για 2-3 μήνες; Εκεί να δεις πόσες ευκαιρίες – ακόμη και για χαμηλού κόστους εργασία – μπορούν να προκύψουν. Χώρια που θα έχεις ξεφύγει από το μαρτύριο της μιζέριας και της γκίνιας, θα γνωρίζεις τρελά άτομα κάθε μέρα και θα λες «γιατί δεν το έκανα αυτό τόσον καιρό;» 5. Working holidays! Πού; Στην Αυστραλία για παράδειγμα. Μπορείς να βγάλεις working holidays visa για 12 μήνες με δυνατότητα να εργάζεσαι τους μισούς. Πού; Υπάρχουν πολλές εποχιακές δουλειές στη χώρα που οι ντόπιοι δεν τις κάνουν, ούτε καν οι Αβορίγινες, που προτιμούν να παίρνουν το επίδομα ανεργίας και να πίνουν μπίρες ή φτηνό ουίσκι όλη μέρα. Η πιο σίγουρη είναι το μάζεμα φρούτων σε χωράφια. Σκληρή δουλειά που μπορεί να σου αποφέρει πάνω από 10 ευρώ την ώρα. Ή σερβιτόρος σε road house στο outback (την αυστραλιανή έρημο). Ή βοσκός σε μεγάλο ράντσο. Από την εποχιακή εργασία, εύκολα κάτι πιο μόνιμο μπορεί να προκύψει στην τεράστια χώρα, που οικονομικά είναι πανίσχυρη ακόμη. 6. Έχεις κάποια αθλητική ειδικότητα, όπως divemaster ή scuba dive instructor; Μήπως έχεις πτυχίο ιστιοπλοϊας; Πτυχίο εκπαιδευτή σκι, θαλάσσιου σκι, προπονητή ποδοσφαίρου ή άλλου αθλήματος; Μέσα από το ίντερνετ μπορείς να βρεις δουλειά. Ίσως όχι τέτοια που να σου αποφέρει κέρδη, αλλά τουλάχιστον να σου εξασφαλίζει τροφή και στέγη ενώ θα κάνεις αυτό που αγαπάς. Αν από την άλλη είσαι μουσικός, ηθοποιός, χορευτής, ακροβάτης, διασκεδαστής, γυμναστής,δάσκαλος γιόγκα ή μασέρ, μπορείς να εργαστείς οπουδήποτε νόμιμα ή ημιπαράνομα, χωρίς το παραμικρό πρόβλημα με τις αρχές. Έστω σαν καλλιτέχνης του δρόμου. Από τη rambla της Βαρκελώνης έως την Πουέμπλα του Μεξικό, υπάρχουν αμέτρητες πλατείες που διψούν για παραστάσεις. Ακόμη και στην Αυστραλία με επίσημη άδεια για 6 μήνες μπορείς να ασκείς την τέχνη σου και να βγάζεις τα προς το ζην σε πόλεις όπως η Μελβούρνη ή το Σίδνεϊ. 7. Εθελοντική εργασία: χτύπα την πόρτα – ή έστω από το ίντερνετ – διεθνών μη κερδοσκοπικών οργανώσεων σαν εθελοντής. «Γιατροί της καρδιάς», MSF, WWF, GTZ, Ερυθρός Σταυρός και πολλές άλλες, μπορεί να χρειάζονται βοηθητικό προσωπικό. Δεν χρειάζεται να είσαι γιατρός, βιολόγος ή επιστήμονας. Προσφέρσου σαν εθελοντής, χωρίς μισθό, ακόμη κι αν πρέπει να πληρώσεις εσύ το εισιτήριο για τον προορισμό δράσης της οργάνωσης. Μία μεγάλη ευκαιρία, στον εθελοντισμό, μπορεί να προκύψει. Χρήματα ίσως να μην βγάλεις, όμως έξι μήνες στον τρίτο κόσμο θα σε κάνουν να δεις τελείως διαφορετικά τη ζωή και τον ίδιο τον κόσμο μας. 8. Κάνε κάτι τρελό που πάντα ονειρευόσουν! Μόνο αν μείνεις άνεργος, άφραγκος και πέσεις πολύ χαμηλά, μπορείς να επιχειρήσεις την τρέλα που πάντα ονειρευόσουν. Ειδικά αν η τρέλα αυτή εμπνέει τον κόσμο, μπορείς γρήγορα να βρεις στήριγμα. Τι είναι αυτό; Να κάνεις το γύρο του κόσμου ή μίας ηπείρου με αυτοκίνητο, μηχανή, ποδήλατο ή με τα πόδια; Μπορείς να φύγεις ακόμη και άφραγκος, όλο και κάποιοι θα σε βοηθήσουν. Μήπως να κάνεις την Ασία με οτοστόπ; Μήπως να πάρεις τη βαρκούλα σου (χωρίς μηχανή) ή ένα κανό και να κωπηλατείς για μήνες στις ακτές της Ελλάδας; Μήπως να ανέβεις όλα τα βουνά της χώρας; Απλά ξεκίνα το. Πριν το κάνεις, «πούλησε» το όνειρό σου αξιοπρεπώς. Φτιάξε εντελώς δωρεάν ένα wordpress site για να βάζεις τις ιστορίες και τις φωτογραφίες σου. Όποτε βρίσκεις internet café, γράψε και βάλε μια ιστορία.Πάρε μια κάμερα και τράβα τον εαυτό σου. Μπορεί να φτιάξεις το δικό σου reality. Στείλε email σε όλα τα μεγάλα media πριν το κάνεις: «είμαι άνεργος και αποφάσισα να περπατάω σε όλη την Ελλάδα μέχρι να βρω δουλειά». Διάφορες εκπομπές θα πέσουν πάνω σου και αυτό κάτι μπορεί να φέρει. Αν όχι χρήματα, τουλάχιστον αναγνωρισιμότητα και συμπάθεια από τον κόσμο. Το καλύτερο παράδειγμα; Ο καλός μας φίλος Δημήτρης Παρούσης (www.godimitris.gr), που επέστρεψε στην Ελλάδα για να επιστρέψει και πάλι στη λατινική Αμερική.Τώρα είναι στο Περού. Άφραγκος μεν, γεμάτος ενέργεια, ελπίδα και τρέλα όπως πάντα. *Ο Άκης Τεμπερίδης είναι δημοσιογράφος.

Δραχμή;

του Γιάνη Βαρουφάκη Το ευρώ πεθαίνει. Για αυτό δεν υπάρχει αμφιβολία. Οι λόγοι έχουν εξηγηθεί πολλές φορές και δεν χρειάζεται να τους επανα-εξηγήσουμε εδώ (για όσους χρειάζονται επανάληψη, βλ. εδώ για μια παλιότερη εξήγηση και εδώ για μια slow motion περιγραφή της αποδόμησης της ευρωζώνης - μια διαδικασία που μπήκε στην τελική ευθεία με την ανόητη 21η Ιουλίου και την ακόμα πιο ανόητη 26η Οκτωβρίου - βλ. το σχετικό παράρτημα). Ευρώ-δρυός πεσούσης, πολλοί είναι εκείνοι που τείνουν στο λογικοφανές συμπέρασμα: Μια ψυχή που είναι να βγει, ας βγει. Αν η κατάρρευση του ευρώ είναι σχεδόν αναπόφευκτη, και δεδομένου ότι το ισχυρό ευρώ συνθλίβει την ασθενική ελληνική οικονομία, μήπως ήρθε η ώρα της επιστροφής σε εθνικό νόμισμα; Επιστρέψτε μου να απαντήσω άμεσα και κατηγορηματικά: Όχι, δεν έχει έρθει αυτή η ώρα! Και δεν θα έρθει όσο υπάρχει το ευρώ. Ας εξηγηθώ. Στις δύσκολες αυτές ώρες καλούμαστε να απαντήσουμε σε δύο ερωτήματα: Πρώτον, τι θέλουμε να συμβεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο; Δεύτερον, τι πρέπει να κάνουμε εμείς, εδώ στην Ελλάδα, δεδομένων όχι αυτών που θέλουμε να γίνουν στην Ευρώπη αλλά δεδομένων αυτών που γίνονται. Αυτά τα δύο καίρια ερωτήματα πρέπει να τα απαντήσουμε ξεχωριστά. Τι θέλουμε για την Ευρώπη; Να μην καταρρεύσει το ευρώ, είναι η απάντησή μου. Πρόκειται για μια απάντηση ανεξάρτητη του κατά πόσον θεωρούμε ότι το ευρώ έπρεπε ή όχι να έχει δημιουργηθεί. Πάγια θέση μου ήταν ότι το ευρώ χτίστηκε σε σαθρές βάσεις. Ότι ήταν λάθος μέγιστο η δόμησή του. Ότι, δεδομένης της αρχιτεκτονικής του, δεν έπρεπε να είχε εισέλθει η Ελλάδα σε αυτό. Ούτε και καμία άλλη χώρα (πλην της Γερμανίας και της Ολλανδίας). Άλλο όμως αυτό και άλλο το τι θέλουμε τώρα που το ευρώ υπάρχει και οι χώρες μας βρίσκονται εντός της ευρωζώνης. Μετά από δέκα και πλέον χρόνια συμμετοχής σε αυτό, η κατάρρευση του ευρώ θα επιφέρει μεγάλα δεινά για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή ήπειρο. Πιο συγκεκριμένα, η κατάργηση του κοινού νομίσματος θα οδηγήσει στο σπάσιμο του γαλλο-γερμανικού άξονα καθώς το Βερολίνο δεν θα δεχθεί ξανά να δέσει νομισματικά την γερμανική οικονομία με ελλειμματικές οικονομίες. Το Παρίσι θα βρεθεί λοιπόν από την απέναντι όχθη του Ρήνου, αναγκασμένο να προβεί σε μια λατινική νομισματική ένωση με την Ιταλία και την Ισπανία. Ο θάνατος του γαλλο-γερμανικού άξονα θα σημάνει, ουσιαστικά, το τέλος της ευρωπαϊκής ενοποίησης καθώς η Γερμανία θα στραφεί προς (α) τις υπόλοιπες πλεονασματικές χώρες της τέως ευρωζώνης (Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία) και (β) στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης των οποίων οι οικονομίες έχουν δεθεί στο άρμα της Γερμανικής βιομηχανίας (Πολωνία, Σλοβακία, Τσεχία, Εστονία). Το κόστος για αυτή την νέα ζώνη του μάρκου θα είναι μια βαθειά ύφεση καθώς το νέο μάρκο (το κοινό νόμισμα αυτής της νέας ένωσης που θα ξεκινά από τον Ρήνο και θα αγγίζει την τέως Σοβιετία) θα ανατιμηθεί και η Γερμανική βιομηχανία θα χάσει σημαντικό μέρος των εξαγωγών της προς την Κίνα και την υπόλοιπη τέως ευρωζώνη. Παράλληλα, το νόμισμα της νέας λατινικής ένωσης, αλλά και λοιπών χωρών (όπως η Ελλάδα) που μπορεί να μείνουν εκτός των νέων κοινών νομισμάτων, θα υποτιμάται συνεχώς με αποτέλεσμα από την μία μεριά να σταθεροποιηθεί η ανταγωνιστικότητα των οικονομιών αυτών (σε σχέση με την Γερμανία) αλλά με κόστος τον μεγάλο πληθωρισμό που θα συνδυάζεται με πεισματικά υψηλά επίπεδα ανεργίας (τον λεγόμενο στασιμοπληθωρισμό). Εν συντομία, η Ευρώπη θα μπει σε πολιτικές και οικονομικές περιπέτειες που θα κάνουν την παρούσα να μοιάζει υποφερτή. Σε μια εποχή όπου η ανεργία θα πλήττει τον Γερμανική ζωτικό χώρο και ο στασιμοπληθωρισμός την υπόλοιπη Ευρώπη, ο έως τώρα πολιτικά σταθεροποιητικός παράγοντας, ο Γαλλο-γερμανικός άξονας, θα αποτελεί παρελθόν. Με δεδομένο μάλιστα τον υφεσιακό αντίκτυπο που θα έχει αυτή η εξέλιξη στην παγκόσμια οικονομία, ο θάνατος του ευρώ θα σπρώξει στην οικουμένη σε μια βαθειά Παγκόσμια Ύφεση. Το πάθημα της δεκαετίας του '30 δεν θα μας έχει γίνει μάθημα. Θα μου πείτε; Αφού πεθαίνει το ευρώ (όπως είπα εξ αρχής), τι μπορεί να γίνει; Επειδή σας έχω κουράσει πολλές φορές με την απάντησή μου επ' αυτού, δεν θα το κάνω άλλη μία φορά. Θα πω μόνο ότι μοναδική λύση είναι η έκδοση από την ΕΚΤ ομολόγων (στο όνομα μόνο της ΕΚΤ) με τον διττό σκοπό: (α) της εξυπηρέτησης του μεγαλύτερου ποσοστού χρέους της ευρωζώνης και (β) την συγχρηματοδότησης, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ενός αναπτυξιακού New Deal για ολόκληρη την Ευρώπη. Ίσως, πράγματι, να είναι πολύ αργά πια για κάτι τέτοιο. Όμως, μπροστά στο φάσμα μίας νέας δεκαετίας του '30, αξίζει τον κόπο η προσπάθεια. Τι πρέπει να κάνει η Ελλάδα; Αν συμφωνούμε ότι η κατάρρευση του ευρώ θα ανοίξει τον ασκό του Αιόλου για ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά και την παγκόσμια οικονομία, με συνέπειες καταστροφικές και για εμάς εδώ στην Ελλάδα, θα πρέπει (όσο το ευρώ εξακολουθεί να υφίσταται) να ξεχάσουμε τα περί επιστροφής στην δραχμή. Κι αυτό επειδή, πολύ απλά, μία έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ θα σημάνει το τέλος του κοινού νομίσματος. Πράγματι, κόντρα σε ανεδαφικές εικασίες διαφόρων κύκλων, το ευρώ δεν θα αντέξει μια ελληνική έξοδο (εθελούσια ή μη). Δεν είναι τυχαίο που η Συνθήκη της Λισαβόνας δεν προβλέπει διαδικασία εξόδου και, μάλιστα, ξεκαθαρίζει ότι έξοδος από το ευρώ σημαίνει και αποπομπή από την ΕΕ. Ο λόγος είναι απλός: Μόλις ανακοινωθεί η ελληνική έξοδος, θα στεγνώσουν τα ΑΤΜ στην Ιρλανδία και την Πορτογαλία, τα Ιταλικά spreads θα φτάσουν το 25%, η αξιολόγηση του γαλλικού χρέους θα πέσει στο ΑΑ-, το Βέλγιο θα διαλυθεί και, πολύ σύντομα, η Γερμανία για ανακοινώσει την δική της έξοδο από το ευρώ. Περιληπτικά, έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ σημαίνει κατάρρευση της ευρωζώνης. Αν έχω δίκιο (βλ. παραπάνω) ότι κάτι τέτοιο θα το μετανιώσουν όλοι οι ευρωπαίοι (Έλληνες και Γερμανοί, Πορτογάλοι και Ολλανδοί κλπ), η επιστροφή στην δραχμή δεν ενδείκνυται από την σκοπιά του συνολικότερου γίγνεσθαι. Αν μάλιστα λάβουμε υπ' όψη το τι θα σημάνει μια τέτοια κίνηση στο εσωτερικό της χώρας, βλ. παρακάτω (ανεξάρτητα από τον δυσμενέστατο αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομία), η επιστροφή στην δραχμή όσο το ευρώ εξακολουθεί να ισχύει θα έχει ανυπολόγιστο και ειδεχθέστατο ανθρώπινο κόστος. Πολλοί συνάδελφοι, ιδίως στις ΗΠΑ (όπου βρισκόμουν τις περασμένες δύο εβδομάδες), μου λένε ότι συμφωνούν με την άποψη που εκφράζω από τον Ιανουάριο του 2010, τότε που επιχειρηματολόγησα ότι η ελληνική στάση πληρωμών, κούρεμα, αναδιάρθρωση κλπ (πρόκειται για διαφορετικούς όρους του ίδιου πράγματος) ήταν αναπόφευκτη και έπρεπε να έχει γίνει δίχως καθυστέρηση (βλ. άρθρο σχετικό εδώ και εδώ στο protagon εκείνης της περιόδου). Αμέσως όμως μετά, μου λένε ότι δεν κατανοούν γιατί δεν προχωρώ λίγο παραπέρα, προτείνοντας ότι, αμέσως μετά την στάση πληρωμών, την έξοδο από το ευρώ και την επιστροφή στην δραχμή. Ο λόγος, όπως τους εξηγώ, είναι ότι εκείνοι δεν κατανοούν την διαφορά μεταξύ (α) ενός συστήματος σταθερής ισοτιμίας δύο ή περισσότερων διαφορετικών νομισμάτων και (β) ενός κοινού νομίσματος. Στην πρώτη περίπτωση (ενός συστήματος σταθερής ισοτιμίας δύο ή περισσότερων διαφορετικών νομισμάτων) το να σπάσεις την σταθερή ισοτιμία (το peg), όπως έκανε η Αργεντινή μετά την δική της στάση πληρωμών, είναι απλή υπόθεση. Απλώς ανακοινώνεις ότι η σταθερή αυτή ισοτιμία σπάει και γίνεται μεταβλητή βάσει της ζήτησης και της προσφοράς του κάθε (ήδη υπάρχοντος) διαφορετικού νομίσματος. Στην Αργεντινή, π.χ., οι πολίτες είχαν στις τσέπες τους πέσος. Αυτό που άλλαξε ήταν ότι εκεί που το κάθε πέσος ισοδυναμούσε, σταθερά, με ένα δολάριο, ξάφνου ισοδυναμούσε με λιγότερο από ένα δολάριο (υποτίμηση) και μάλιστα η αξία του, σε δολάρια, μειωνόταν συνεχώς. Στην Ελλάδα όμως δεν έχουμε δικό μας νόμισμα σε σταθερή ισοτιμία με κάποιο ξένο. Οι έλληνες έχουν στην τσέπη τους, στα σεντούκια τους, στις καταψύξεις τους (όπου, μου λένε, κρύβουν ό,τι έχει μείνει από τις οικονομίες τους), ξένο νόμισμα - ευρώ. Η δημιουργία νέου εθνικού νομίσματος (όσο το 'ξένο' ευρώ εξακολουθεί να υπάρχει), σε αυτή την περίπτωση, θα είναι καταστροφική. Γιατί; Με μεγάλα ποσά σε ευρώ να κυκλοφορούν ήδη στην αγορά, και ακόμη μεγαλύτερα να έχουν αποθηκευτεί εκτός τραπεζών στα διαφόρων ειδών σεντούκια ανά την επικράτεια και σε ξένους λογαριασμούς στο εξωτερικό, η έκδοση νέου νομίσματος θα δημιουργήσει μια διπλή, διαιρεμένη οικονομία. Από την μία θα έχουμε τις περισσότερες αποταμιεύσεις σε ευρώ. Από την άλλη θα έχουμε τους μισθούς και τις συντάξεις να βγαίνουν από τα ΑΤΜ των τραπεζών σε δραχμές. Με το που θα εισπράττονται, οι πολίτες θα προσπαθούν να ανταλλάσσουν τις δραχμές σε ευρώ, γνωρίζοντας ότι σε μερικές ώρες οι δραχμές τους θα υποτιμηθούν. Έτσι, θα έχουμε δύο Ελλάδες. Την Ελλάδα εκείνων που δεν έχουν πρόσβαση σε ευρώ, και οι οποίοι θα εγκλωβιστούν σε μια τριτοκοσμική Ελλάδα. Και την Ελλάδα που έχουν πρόσβαση σε ευρώ η εξουσία των οποίων θα είναι μεγάλη επί των υπόλοιπων. Για να νοικιάσεις ένα αξιοπρεπές διαμέρισμα θα πρέπει να έχεις ευρώ. Για να στείλεις τα παιδιά σου σε ιδιωτικό σχολείο, το ίδιο. Πολλοί έμποροι θα εμπορεύονται μόνο σε ευρώ ή θα ζητούν "τοκογλυφικά" ποσά σε δραχμές. Όμως οι μισθοί και οι συντάξεις θα παρέχονται σε δραχμές. Εν πολλοίς, η Ελλάδα θα θυμίζει την Τουρκία της δεκαετίας του '80 όπου η διττή οικονομία (μία για τους εξαθλιωμένους 'ανατολίτες' που λειτουργούσε με ντόπιο νόμισμα και μία για τους 'εξευρωπαϊσμένους' πολίτες που χρησιμοποιούσαν μάρκα, φράγκα και δολάρια) δεν επέτρεπε την ανάπτυξη παρά μόνο ενίσχυε την ανισότητα και την υποανάπτυξη. Τι κάνουμε λοιπόν; Πρώτον, δεν συζητάμε την επιστροφή στην δραχμή όσο το ευρώ υφίσταται αλλού. (Αν το ευρώ πεθάνει, και το σκεπάσει η ταφόπλακα, τότε η δημιουργία ενός νέου νομίσματος θα είναι εύκολη υπόθεση.) Δεύτερον, δεν αποδεχόμαστε τις πολιτικές της ΕΕ που αποτελούν τον βασικό λόγο που το ευρώ σήμερα πεθαίνει. Λέμε το μεγάλο όχι στις ανοησίες της 26ης Οκτωβρίου επειδή μόνο έτσι μπορούμε να συμβάλουμε στην διάσωση του ευρώ. Τρίτον, ξεκινάμε συζητήσεις με την Ιταλία και την Ισπανία για μια πιθανή νομισματική ενοποίηση μαζί τους στην περίπτωση αποχώρησης των πλεονασματικών χωρών από την ευρωζώνη, και κατάργηση του ευρώ. Τέταρτον, εγκαλούμε τόσο τον κ. Παπανδρέου (ο οποίος έθεσε το ερώτημα με στόχο την προσωπική του πολιτική επιβίωση) όσο και τον κ. Παπαδήμο (ο οποίος δίνει συνέχεια στο έγκλημα Παπανδρέου για να εμπεδώσει την δική του κυριαρχία επί του νέου κυβερνητικού εξαμβλώματος) για το γεγονός ότι επένδυσαν σε μια φιλολογία για το αν θα καταφέρει η Ελλάδα να μείνει εντός της ευρωζώνης. Μια φιλολογία που μειώνει ακόμα περισσότερο τις αντιστάσεις του ανοσοποιητικού συστήματος του ευρώ.