Παντελής Καψής (ΤΟ ΒΗΜΑ)
Δεν είναι πολιτικά ορθό, ενδεχομένως να μην είναι και φρόνιμο, να εμφανίζεται κανείς αισιόδοξος για το πώς θα θα εξελιχθούν τα πράγματα στην Ελλάδα. Αλλωστε ποτέ άλλοτε, τουλάχιστον από τη Μεταπολίτευση ως σήμερα, δεν έχουμε ξαναβρεθεί σε τόσο δύσκολη θέση. Και όμως, ύστερα από τόσο πολλούς «κακούς» μήνες, ίσως είναι η πρώτη φορά που έχουμε λόγους να ελπίζουμε ότι τα πράγματα μπορεί σύντομα να γίνουν καλύτερα.
Οι λόγοι είναι πολλοί. Ο κυριότερος είναι ότι για πρώτη φορά μοιάζει να έχουμε συνειδητοποιήσει όλοι τη σοβαρότητα της κατάστασης. Προφανώς υπάρχουν διαφωνίες, οι πολίτες εξακολουθούν να είναι οργισμένοι και είναι βέβαιον ότι οι αντιδράσεις θα συνεχιστούν το ίδιο ή και περισσότερο έντονες. Στον δημόσιο διάλογο όμως, αν τουλάχιστον θεωρήσουμε ότι διεξάγεται διάλογος, δεν υπάρχει καμία άλλη αξιόπιστη πρόταση για το πώς θα προχωρήσουμε πέρα από την υλοποίηση του μνημονίου.
Ο κ. Σαμαράς βέβαια δημοσίως εξακολουθεί να μιλάει για «έγκλημα». Αν πίστευε αυτά που λέει θα ζητούσε απλώς εκλογές. Οχι μόνο δεν τις θέλει, όπως ξεκαθάρισε και στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αλλά κάλεσε και την κυβέρνηση να προχωρήσει κανονικά το πρόγραμμά της, διευκρινίζοντας ότι σε όσα συμφωνεί θα τη στηρίξει. Τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια δηλαδή, ή διαφορετικά πώς θα ξεχάσουμε πιο γρήγορα το περιλάλητο «Ζάππειο 2». Οσο για την Αριστερά, μπορεί να συγκεντρώνει ευκαιριακά τους δυσαρεστημένους του δικομματισμού, πολιτικά όμως δεν προτείνει τίποτε πέρα από την «αντίσταση» και τις γραφικότητες του κ. Τσίπρα για καθεστώς Πινοσέτ.
Ο δεύτερος λόγος της αισιοδοξίας είναι ότι και οι εταίροι μας στην Ευρώπη συνειδητοποίησαν ότι δεν πρόκειται να υπάρξει λύση στο «ελληνικό πρόβλημα» αν δεν γίνουν βαθιές τομέςφυσικά, στην πράξη και όχι μόνο στα λόγια. Πιέζουν έτσι για πρώτη φορά με τόσο έντονο τρόπο να υπάρξουν συγκεκριμένες παρεμβάσεις, κυρίως στον τομέα των ιδιωτικοποιήσεων και της μείωσης των δαπανών, που μπορεί υπό προϋποθέσεις να ανατρέψουν την εικόνα που υπάρχει στις διεθνείς αγορές για τις προοπτικές της ελληνικής οικονομίας.
Ο τρίτος λόγος αισιοδοξίας είναι το ότι ενδεχομένως βρισκόμαστε στην αρχή του τέλους της ύφεσης. Στο πρώτο τρίμηνο του 2011 είχαμε μια μικρή αύξηση του ΑΕΠ, ενώ τους δύο τελευταίους μήνες αυξάνονται με υψηλούς ρυθμούς και τα έσοδα από τον ΦΠΑ. Αν, όπως όλα δείχνουν, πάει καλά ο τουρισμός και αν συνεχιστεί η εντυπωσιακή αύξηση των εξαγωγών, τότε μπορεί κανείς να υποθέσει- χωρίς ακόμη να είναι τίποτε βέβαιο- ότι έχουμε μπροστά μας καλύτερες μέρες. Και αυτό θα είναι το καλύτερο φάρμακο για όλους, εντός και εκτός Ελλάδος.
Φυσικά υπάρχουν πολλές αβεβαιότητες. Η κυρία Μέρκελ για παράδειγμα που δεν θέλει να δώσει χρήματα καθώς και οι τράπεζες που υποφέρουν. Η πιο σημαντική όμως ονομάζεται ΠαΣοΚ, το «όλον» ΠαΣοΚ, δηλαδή Πρωθυπουργός, κυβέρνηση και κόμμα. Η εμπειρία των τελευταίων μηνών έχει αποκαλύψει τρανταχτές αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο ο Γιώργος Παπανδρέου συντονίζει- ή μάλλον δεν συντονίζει- την κυβέρνηση. Παράλληλα έχει γίνει φανερό ότι ορισμένοι υπουργοί ούτε κατάλληλοι είναι για το βάρος της ευθύνης που φέρουν αλλά ούτε καν συμφωνούν με την πολιτική που υποτίθεται ότι υπηρετούν. Αν στο μείγμα προσθέσουμε και μια Κοινοβουλευτική Ομάδα γεμάτη από πικραμένους, έτοιμη ανά πάσα στιγμή να εκραγεί, τότε έχουμε κάθε λόγο να ανησυχούμε. Να μην τα έχουμε όλα δικά μας...
Κυριακή 22 Μαΐου 2011
Σάββατο 21 Μαΐου 2011
ήλθε η ώρα για μαζική αποστρατεία των παλαιών πολιτικών;
Αντ.Καρακούσης (ΤΟ ΒΗΜΑ)
Εδώ και μήνες η ελληνική πολιτική, κυβέρνηση, αντιπολίτευση, δεξιά και αριστερά, πρώην πρωθυπουργοί και άλλοι παράγοντες του δημόσιου βίου, εξαντλήθηκαν σε μια συζήτηση για την υποτιθέμενη σωτήρια αναδιάρθρωση και επιμήκυνση του δημοσίου χρέους της χώρας.
Ηταν τέτοια η ένταση και το βάθος της συζήτησης που ακινητοποίησε στην κυριολεξία την κυβέρνηση και σχεδόν όλους τους εμπλεκόμενους στην προσπάθεια διάσωσης της οικονομίας.
Ακόμη και ο πρώην πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης ενεπλάκη δυναμικά στη συζήτηση προτρέποντας την κυβέρνηση να επιδιώξει με κάθε μέσο την αναδιάρθρωση ή την επιμήκυνση του χρέους.
Μέχρι και πριν δυο εβδομάδες οι περισσότεροι εντός της χώρας έβγαζαν πύρινους λόγους γι' αυτήν. Μέχρι που ερεθίσθηκαν οι αγορές και άρχισαν να προεξοφλούν ότι το ελληνικό χρέος δεν είναι διαχειρίσιμο πλέον.
Στηριζόμενοι μάλιστα σ' αυτή την εντύπωση ανέβασαν τα επιτόκια, ο αποκλεισμός της Ελλάδας από τον κύκλο του διεθνούς χρήματος ολοκληρώθηκε και οι υπόλοιπες χώρες του ευρωπαικού νότου άρχισαν να νοιώθουν ότι έρχεται η σειρά τους.
Εξαιτίας λοιπόν της ιδέας και της εκτίμησης ότι η Ελλάδα οδηγείται θέλοντας και μη σε αναδιάρθρωση του χρέους της άρχισαν να ανεβαίνουν και τα δικά τους επιτόκια.
Η Ισπανία κινδύνευσε στην τελευταία διάθεση ομολόγων της, η Ιταλία ένιωσε απειλούμενη, όπως μαρτυρούν οι επαναλαμβανόμενες αρνητικές δηλώσεις των τραπεζιτών της εναντίον της Ελλάδας κ. ο. κ.
Τις τελευταίες μέρες μάλιστα οι παράγοντες των διεθνών αγορών, τράπεζες και θεσμικοί επενδυτές, απεφάνθησαν ότι κάθε αλλοίωση στις πληρωμές τόκων και στη διάρκεια των ομολόγων συνιστά πιστωτικό γεγονός (credit event) και βάση χρεοκοπίας.
Ακριβώς γι' αυτό τον λόγο ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Ζαν Κλωντ Τρισέ έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι κάθε μορφή αναδιάρθρωσης, ακόμη και επιμήκυνσης του ελληνικού χρέους, επιβάλλει στην Κεντρική Τράπεζα να μην αποδέχεται τα ελληνικά ομόλογα ως ενέχυρα για τη χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών.
Και αυτός είναι ο λόγος που διεκόπη με το μαχαίρι κάθε συζήτηση στο εσωτερικό της χώρας για την μέχρι πρότινος θεωρούμενη σωτήρια αναδιάρθρωση.
Με άλλα λόγια απεδείχθη εκ των πραγμάτων ότι αυτή η συζήτηση ήταν εντελώς λανθασμένη και απολύτως ζημιογόνος για τη χώρα και την προσπάθεια εξόδου από την κρίση. Και ευλόγως διερωτάται κανείς πως σχεδόν όλοι μαζί υπέπεσαν στο ίδιο λάθος.
Πως το επιτελείο του κ. Παπανδρέου σχεδόν εγκατέλειψε όλες τις άλλες δουλειές και αφιερώθηκε στη διεκδίκηση μιας χαμένης υπόθεσης, ενός αδειανού πουκαμίσου; Ποιός ή ποιοί παρέσυραν τον κ. Σημίτη να υπερασπισθεί μετά πάθους την ίδια υπόθεση;
Ισως και κανείς. Απλώς όλη αυτή η διολισθήση σε μια ατέρμονα και αντιπαραγωγική συζήτηση να μην είναι τίποτε άλλο παρά αποτέλεσμα του ελλείμματος κατανόησης σχεδόν του συνόλου της πολιτικής των λειτουργιών του σύγχρονου κόσμου.
Κακά τα ψέματα, οι παλαιοί πολιτικοί δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τον σύγχρονο κόσμο, δεν γνωρίζουν και ίσως δεν μπορούν να μάθουν τους κανόνες του σύγχρονου διεθνούς οικονομικού παιχνιδιού, με αποτέλεσμα οι εκτιμήσεις, οι αξιολογήσεις και εντέλει οι επιλογές τους να είναι λανθασμένες.
Είναι εντοπισμένο το πρόβλημα από την αρχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης, από τότε ακόμη που εκείνοι οι ανόητοι διορισμένοι κομματικοί διοικητές των ασφαλιστικών ταμείων συμφωνούσαν και υπέγραφαν αγορές δομημένων ομολόγων, χωρίς να είναι σε θέση να αντιληφθούν όχι τη δόμηση των τίτλων, ούτε καν τη μορφή της επένδυσης.
Και είναι από μόνο του επαρκές το πρόβλημα και ικανό να δικαιολογήσει μια πιθανή και για πολλούς επερχόμενη μαζική αποστρατεία των παλαιών πολιτικών.
Εδώ και μήνες η ελληνική πολιτική, κυβέρνηση, αντιπολίτευση, δεξιά και αριστερά, πρώην πρωθυπουργοί και άλλοι παράγοντες του δημόσιου βίου, εξαντλήθηκαν σε μια συζήτηση για την υποτιθέμενη σωτήρια αναδιάρθρωση και επιμήκυνση του δημοσίου χρέους της χώρας.
Ηταν τέτοια η ένταση και το βάθος της συζήτησης που ακινητοποίησε στην κυριολεξία την κυβέρνηση και σχεδόν όλους τους εμπλεκόμενους στην προσπάθεια διάσωσης της οικονομίας.
Ακόμη και ο πρώην πρωθυπουργός κ. Κ. Σημίτης ενεπλάκη δυναμικά στη συζήτηση προτρέποντας την κυβέρνηση να επιδιώξει με κάθε μέσο την αναδιάρθρωση ή την επιμήκυνση του χρέους.
Μέχρι και πριν δυο εβδομάδες οι περισσότεροι εντός της χώρας έβγαζαν πύρινους λόγους γι' αυτήν. Μέχρι που ερεθίσθηκαν οι αγορές και άρχισαν να προεξοφλούν ότι το ελληνικό χρέος δεν είναι διαχειρίσιμο πλέον.
Στηριζόμενοι μάλιστα σ' αυτή την εντύπωση ανέβασαν τα επιτόκια, ο αποκλεισμός της Ελλάδας από τον κύκλο του διεθνούς χρήματος ολοκληρώθηκε και οι υπόλοιπες χώρες του ευρωπαικού νότου άρχισαν να νοιώθουν ότι έρχεται η σειρά τους.
Εξαιτίας λοιπόν της ιδέας και της εκτίμησης ότι η Ελλάδα οδηγείται θέλοντας και μη σε αναδιάρθρωση του χρέους της άρχισαν να ανεβαίνουν και τα δικά τους επιτόκια.
Η Ισπανία κινδύνευσε στην τελευταία διάθεση ομολόγων της, η Ιταλία ένιωσε απειλούμενη, όπως μαρτυρούν οι επαναλαμβανόμενες αρνητικές δηλώσεις των τραπεζιτών της εναντίον της Ελλάδας κ. ο. κ.
Τις τελευταίες μέρες μάλιστα οι παράγοντες των διεθνών αγορών, τράπεζες και θεσμικοί επενδυτές, απεφάνθησαν ότι κάθε αλλοίωση στις πληρωμές τόκων και στη διάρκεια των ομολόγων συνιστά πιστωτικό γεγονός (credit event) και βάση χρεοκοπίας.
Ακριβώς γι' αυτό τον λόγο ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Ζαν Κλωντ Τρισέ έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι κάθε μορφή αναδιάρθρωσης, ακόμη και επιμήκυνσης του ελληνικού χρέους, επιβάλλει στην Κεντρική Τράπεζα να μην αποδέχεται τα ελληνικά ομόλογα ως ενέχυρα για τη χρηματοδότηση των ελληνικών τραπεζών.
Και αυτός είναι ο λόγος που διεκόπη με το μαχαίρι κάθε συζήτηση στο εσωτερικό της χώρας για την μέχρι πρότινος θεωρούμενη σωτήρια αναδιάρθρωση.
Με άλλα λόγια απεδείχθη εκ των πραγμάτων ότι αυτή η συζήτηση ήταν εντελώς λανθασμένη και απολύτως ζημιογόνος για τη χώρα και την προσπάθεια εξόδου από την κρίση. Και ευλόγως διερωτάται κανείς πως σχεδόν όλοι μαζί υπέπεσαν στο ίδιο λάθος.
Πως το επιτελείο του κ. Παπανδρέου σχεδόν εγκατέλειψε όλες τις άλλες δουλειές και αφιερώθηκε στη διεκδίκηση μιας χαμένης υπόθεσης, ενός αδειανού πουκαμίσου; Ποιός ή ποιοί παρέσυραν τον κ. Σημίτη να υπερασπισθεί μετά πάθους την ίδια υπόθεση;
Ισως και κανείς. Απλώς όλη αυτή η διολισθήση σε μια ατέρμονα και αντιπαραγωγική συζήτηση να μην είναι τίποτε άλλο παρά αποτέλεσμα του ελλείμματος κατανόησης σχεδόν του συνόλου της πολιτικής των λειτουργιών του σύγχρονου κόσμου.
Κακά τα ψέματα, οι παλαιοί πολιτικοί δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τον σύγχρονο κόσμο, δεν γνωρίζουν και ίσως δεν μπορούν να μάθουν τους κανόνες του σύγχρονου διεθνούς οικονομικού παιχνιδιού, με αποτέλεσμα οι εκτιμήσεις, οι αξιολογήσεις και εντέλει οι επιλογές τους να είναι λανθασμένες.
Είναι εντοπισμένο το πρόβλημα από την αρχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης, από τότε ακόμη που εκείνοι οι ανόητοι διορισμένοι κομματικοί διοικητές των ασφαλιστικών ταμείων συμφωνούσαν και υπέγραφαν αγορές δομημένων ομολόγων, χωρίς να είναι σε θέση να αντιληφθούν όχι τη δόμηση των τίτλων, ούτε καν τη μορφή της επένδυσης.
Και είναι από μόνο του επαρκές το πρόβλημα και ικανό να δικαιολογήσει μια πιθανή και για πολλούς επερχόμενη μαζική αποστρατεία των παλαιών πολιτικών.
Τρίτη 17 Μαΐου 2011
Ενα χάπι που δεν καταπίνεται
Γρηγόρης Νικολόπουλος
17 Μαϊ 2011
Η πρόταση για την εξαγορά του συνολικού χρέους των υπερχρεωμένων ευρωπαικών χωρών απο το EFSF είναι αναμφίβολα η πιο λογική και η πιο αποτελεσματική απο όσες έχουν ποτέ συζητηθεί σχετικά με την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους.
Την πρόταση αυτή επανέφερε η οικονομολόγος – και στέλεχος του ΔΝΤ- Μιράντα Ξαφά και την έχουν διατυπώσει δυο κορυφαίοι οικονομολόγοι, οι Ντάνιελ Γκρος (του Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών-CEPS) και Τόμας Μάγιερ (της Deutsche Bank). Σύμφωνα με αυτή την πρόταση, αρχικά, ο προσωρινός μηχανισμός διάσωσης (EFSF) αγοράζει το σύνολο του χρέους των υπερχρεωμένων χωρών εκδίδοντας ομόλογα ΑΑΑ. Η ανταλλαγή του χρέους γίνεται στην τιμή της δευτερογενούς αγοράς τη στιγμή που η κάθε χώρα υιοθέτησε πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ και το ΔΝΤ.
Στη συνέχεια εξετάζεται η βιωσιμότητα του χρέους κάθε χώρας. Αν το χρέος είναι βιώσιμο, η χώρα αποπληρώνει κανονικά το (μειωμένο) χρέος της προς το EFSF. Αν το χρέος δεν είναι βιώσιμο, τότε το EFSF μειώνει το επιτόκιο όσο χρειάζεται για να επιτευχθεί βιωσιμότητα. Το ΔΝΤ προσφέρει χρηματοδότηση έως ότου ολοκληρωθεί η δημοσιονομική προσαρμογή.
Το ζήτημα με αυτή τη λύση είναι οτι η Ευρωπαική Ένωση δεν την θέλει – τουλάχιστον μέχρι σήμερα. Όπως δεν θέλει τα ευρωομόλογα, ούτε τις εγγυήσεις των δανείων, ούτε το νέο δάνειο, εκτός αν δώσουμε υποθήκες και εγγυήσεις. Και δεν τα θέλει διότι επιβαρρύνουν όλες τις “υγιείς” οικονομίες της Ευρώπης για να σωθούν οι προβληματικές χώρες.
Πάμε λοιπόν στις επιλογές που έχουμε σήμερα:
Η μία είναι αυτή που μας θέτει η ΕΕ, δηλαδή το Μνημόνιο, με διάφορες παραλαγές χρηματοδότησης. Με νέο δάνειο ενυπόθηκο, με διαχείριση των αποκρατικοποιήσεων απο τους ίδιους τους ευρωπαίους, με επιτρόπους σε όλα τα υπουργεία και με τεράστιο κόστος για τους Έλληνες οι οποίοι προκειμένου να “στρώσουν”, πρώτα θα πτωχεύσουν όλοι – κυριολεκτικά - ώς άτομα. Οι όροι που θέτουν πλέον οι ευρωπαίοι – δικαίως ενδεχομένως αφού έχουν βάσιμους φόβους οτι εμείς δεν θα κάνουμε τίποτα σωστό – είναι προσβλητικοί.
Ο Ολι Ρεν, η Μέρκελ και η τρόικα ζητούν να εκχωρήσουμε τη διοίκηση της χώρας. Και μπορεί εμείς να είμαστε ανίκανοι να τη διοικήσουμε σωστά, αλλά εν πάσει περιπτώσει είναι η χώρα μας, αυτοί είμαστε, δεν μπορούμε να την εκχωρήσουμε σε ξένους.
Το ερώτημα είναι αν υπάρχει άλλη λύση. Αν δεν μας δώσουν τη δόση του Ιουνίου, αναγκαστικά ή δεν θα πληρώσουμε τα ομόλογα που λήγουν ή θα δεν θα πληρώσουμε μισθούς και συντάξεις στο Δημόσιο – ούτως ή άλλως όλες τις άλλες πληρωμές τις έχει παύσει το δημόσιο. Και οι δυο επιλογές είναι δύσκολες, ίσως και τραγικές.
Απο την άλλη μεριά, είναι δύσκολο για όλους τους πολιτικούς μας, - ανεξαρτήτως του αν είναι άχρηστοι ή όχι – να υπογράψουν μια τέτοια συμφωνία που θα εκχωρεί την περιουσία της χώρας στη διαχείριση των ξένων για να την πουλήσουν ερήμην μας και να πάρουν τα λεφτά έναντι των χρεών μας.
Ενδέχεται λοιπόν να βγούν οι αρχηγοί των κομμάτων, με πρωτο τον κ. Σαμαρά και να καταγγείλει ξένη παρέμβαση στη χώρα. Ο κ. Παπανδρέου θα αναγκαστεί να ακολουθήσει και η υπόλοιπη αντιπολίτευση θα ουρλιάζει ώς συνήθως. Θα οδηγηθούμε λοιπόν σε πλήρες αδιέξοδο.
Αυτό που αναζητείται αυτή τη στιγμή είναι να βρεθεί ένας “κομψός” τρόπος ώστε να εμφανισθεί η νέα συμφωνία ώς ισορροπημένη. Συνδιαχείριση ίσως στις αποκρατικοποιήσεις, δηλαδή ελληνική διοίκηση του φορέα που θα πουλάει, υπο την εποπτεία όμως της Ευρωπαικής Κεντρικής Τράπεζας ή κάτι τέτοιο. Και εμείς και οι Ευρωπαίοι είμαστε εγκλωβισμένοι σε αυτή την ιστορία, αφού εμείς δεν μπορούμε να δεχθούμε τόσο προσβλητικούς όρους, οι δε ευρωπαίοι δεν μπορούν να δικαιολογήσουν ούτε στους πολίτες των ευρωαπικών χωρών, ούτε στις “αγορές” τη χορήγηση της δόσης του Ιουνίου χωρίς ανταλλάγματα.
Ψάχνουμε λοιπόν τη λύση που θα διευκολύνει την κατάποση του πικρού χαπιού, δηλαδή της εκχώρησης της εθνικής κυριαρχίας επι της περιουσίας μας, σε ξένους. Δύσκολο το πρόβλημα…
17 Μαϊ 2011
Η πρόταση για την εξαγορά του συνολικού χρέους των υπερχρεωμένων ευρωπαικών χωρών απο το EFSF είναι αναμφίβολα η πιο λογική και η πιο αποτελεσματική απο όσες έχουν ποτέ συζητηθεί σχετικά με την αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους.
Την πρόταση αυτή επανέφερε η οικονομολόγος – και στέλεχος του ΔΝΤ- Μιράντα Ξαφά και την έχουν διατυπώσει δυο κορυφαίοι οικονομολόγοι, οι Ντάνιελ Γκρος (του Κέντρου Ευρωπαϊκών Μελετών-CEPS) και Τόμας Μάγιερ (της Deutsche Bank). Σύμφωνα με αυτή την πρόταση, αρχικά, ο προσωρινός μηχανισμός διάσωσης (EFSF) αγοράζει το σύνολο του χρέους των υπερχρεωμένων χωρών εκδίδοντας ομόλογα ΑΑΑ. Η ανταλλαγή του χρέους γίνεται στην τιμή της δευτερογενούς αγοράς τη στιγμή που η κάθε χώρα υιοθέτησε πρόγραμμα χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ και το ΔΝΤ.
Στη συνέχεια εξετάζεται η βιωσιμότητα του χρέους κάθε χώρας. Αν το χρέος είναι βιώσιμο, η χώρα αποπληρώνει κανονικά το (μειωμένο) χρέος της προς το EFSF. Αν το χρέος δεν είναι βιώσιμο, τότε το EFSF μειώνει το επιτόκιο όσο χρειάζεται για να επιτευχθεί βιωσιμότητα. Το ΔΝΤ προσφέρει χρηματοδότηση έως ότου ολοκληρωθεί η δημοσιονομική προσαρμογή.
Το ζήτημα με αυτή τη λύση είναι οτι η Ευρωπαική Ένωση δεν την θέλει – τουλάχιστον μέχρι σήμερα. Όπως δεν θέλει τα ευρωομόλογα, ούτε τις εγγυήσεις των δανείων, ούτε το νέο δάνειο, εκτός αν δώσουμε υποθήκες και εγγυήσεις. Και δεν τα θέλει διότι επιβαρρύνουν όλες τις “υγιείς” οικονομίες της Ευρώπης για να σωθούν οι προβληματικές χώρες.
Πάμε λοιπόν στις επιλογές που έχουμε σήμερα:
Η μία είναι αυτή που μας θέτει η ΕΕ, δηλαδή το Μνημόνιο, με διάφορες παραλαγές χρηματοδότησης. Με νέο δάνειο ενυπόθηκο, με διαχείριση των αποκρατικοποιήσεων απο τους ίδιους τους ευρωπαίους, με επιτρόπους σε όλα τα υπουργεία και με τεράστιο κόστος για τους Έλληνες οι οποίοι προκειμένου να “στρώσουν”, πρώτα θα πτωχεύσουν όλοι – κυριολεκτικά - ώς άτομα. Οι όροι που θέτουν πλέον οι ευρωπαίοι – δικαίως ενδεχομένως αφού έχουν βάσιμους φόβους οτι εμείς δεν θα κάνουμε τίποτα σωστό – είναι προσβλητικοί.
Ο Ολι Ρεν, η Μέρκελ και η τρόικα ζητούν να εκχωρήσουμε τη διοίκηση της χώρας. Και μπορεί εμείς να είμαστε ανίκανοι να τη διοικήσουμε σωστά, αλλά εν πάσει περιπτώσει είναι η χώρα μας, αυτοί είμαστε, δεν μπορούμε να την εκχωρήσουμε σε ξένους.
Το ερώτημα είναι αν υπάρχει άλλη λύση. Αν δεν μας δώσουν τη δόση του Ιουνίου, αναγκαστικά ή δεν θα πληρώσουμε τα ομόλογα που λήγουν ή θα δεν θα πληρώσουμε μισθούς και συντάξεις στο Δημόσιο – ούτως ή άλλως όλες τις άλλες πληρωμές τις έχει παύσει το δημόσιο. Και οι δυο επιλογές είναι δύσκολες, ίσως και τραγικές.
Απο την άλλη μεριά, είναι δύσκολο για όλους τους πολιτικούς μας, - ανεξαρτήτως του αν είναι άχρηστοι ή όχι – να υπογράψουν μια τέτοια συμφωνία που θα εκχωρεί την περιουσία της χώρας στη διαχείριση των ξένων για να την πουλήσουν ερήμην μας και να πάρουν τα λεφτά έναντι των χρεών μας.
Ενδέχεται λοιπόν να βγούν οι αρχηγοί των κομμάτων, με πρωτο τον κ. Σαμαρά και να καταγγείλει ξένη παρέμβαση στη χώρα. Ο κ. Παπανδρέου θα αναγκαστεί να ακολουθήσει και η υπόλοιπη αντιπολίτευση θα ουρλιάζει ώς συνήθως. Θα οδηγηθούμε λοιπόν σε πλήρες αδιέξοδο.
Αυτό που αναζητείται αυτή τη στιγμή είναι να βρεθεί ένας “κομψός” τρόπος ώστε να εμφανισθεί η νέα συμφωνία ώς ισορροπημένη. Συνδιαχείριση ίσως στις αποκρατικοποιήσεις, δηλαδή ελληνική διοίκηση του φορέα που θα πουλάει, υπο την εποπτεία όμως της Ευρωπαικής Κεντρικής Τράπεζας ή κάτι τέτοιο. Και εμείς και οι Ευρωπαίοι είμαστε εγκλωβισμένοι σε αυτή την ιστορία, αφού εμείς δεν μπορούμε να δεχθούμε τόσο προσβλητικούς όρους, οι δε ευρωπαίοι δεν μπορούν να δικαιολογήσουν ούτε στους πολίτες των ευρωαπικών χωρών, ούτε στις “αγορές” τη χορήγηση της δόσης του Ιουνίου χωρίς ανταλλάγματα.
Ψάχνουμε λοιπόν τη λύση που θα διευκολύνει την κατάποση του πικρού χαπιού, δηλαδή της εκχώρησης της εθνικής κυριαρχίας επι της περιουσίας μας, σε ξένους. Δύσκολο το πρόβλημα…
Δευτέρα 16 Μαΐου 2011
Ωριμάζει στην κοινωνία η ανάγκη για μια νέα ιδρυτική φάση
Μίμης Ανδρουλάκης
14/05/2011
Συνέντευξη στο πρώτο θέμα.
Είχατε πει προεκλογικά ότι το βιβλίο σας Ε, Πρόεδρε! ήταν μια ύστατη προειδοποίηση κινδύνου ενώπιον του ναρκοπεδίου. Εισακουστήκατε;
Όχι, η μέθη της επερχόμενης δωρεάν εξουσίας και οι ειδυλλιακές φωνές της αμερημνησίας αποδείχθηκαν ισχυρότερες. Η Κυβέρνηση Παπανδρέου όπως είχα πει προεκλογικά έπρεπε τον Οκτώβρη του 2009 να είχε χαρακτηριστικά κυβέρνησης έκτακτης εθνικής ανάγκης στη σύνθεση, στις λειτουργίες και τις δυνάμεις που θα την στήριζαν ώστε να βάλει γρήγορα “ζώνη ασφαλείας” στη χώρα, να προκαλέσει εθνικό συναγερμό για τη σωτηρία της χώρας και την τραγική συναίσθηση μιας κοινής μοίρας στην κοινωνία. Ήταν η πρόταση για ένα νέο 1909, για μια ανατροπή του πολιτικού σκηνικού.
Θα βλέπατε τώρα τον σχηματισμό αυτής της κυβέρνησης;
Η χαμένη στιγμή δεν επανέρχεται ποτέ η ίδια. Τότε, είχες την πρωτοβουλία των κινήσεων, ένα ισχυρό πλειοψηφικό κορμό, το momentum και τις θετικές προσδοκίες της κοινωνίας. Τώρα πλησιάζεις γρήγορα, αν δεν γίνει κάτι, στο οριακό σημείο όπου αντιστρέφονται οι προσδοκίες. Όπως είχα προειδοποιήσει στο Ε, Πρόεδρε! οι αρνητικές προσδοκίες είναι σαν το ποτάμι. Στενό στην αρχή, φαρδαίνει απότομα.
Ορισμένοι συνάδελφοί σας πρότειναν να ψηφιστεί με 180 ψήφους το νέο επικαιροποιημένο μνημόνιο.
Αν δεν είναι μια επικοινωνιακή πρόταση που λέγεται για να λέγεται δίχως πρακτική συνέπεια και συνέχεια πρέπει να ολοκληρώσουν τον συλλογισμό τους. Πιστεύουν ότι είναι εφικτή και πρέπει να επιχειρηθεί τώρα μια ελάχιστη ειλικρινής συνεννόηση κυρίως των δύο μεγάλων κομμάτων υπό την πίεση και της επόμενης πέμπτης δόσης του δανείου ή μοιραία με την πρόταση αυτή οδηγούμαστε σε εκλογές και συνεπώς έχουν υποχρέωση να περιγράψουν το τι κυβέρνηση θα σχηματιστεί μετά. Διαφορετικά η πορεία θα είναι τυφλή.
Πολλοί μιλούν για κυβέρνηση προσωπικοτήτων που θα στηριχτεί από τρία τέσσερα τουλάχιστον κόμματα.
Στα βραδινά γεύματα στα βόρεια προάστια σχηματίζονται εύκολα κυβερνήσεις αλλά στην πράξη όλα είναι πολύ δύσκολα πια. Πιστεύετε ότι τα αμετανόητα κόμματα και οι ελίτ της χώρας που έχουν την πρώτη ευθύνη για τη σημερινή παρακμή ξαφνικά θα φωτιστούν και θα στηρίξουν από κοινού μια αποτελεσματική κυβέρνηση ή θα πολλαπλασιάσουν το χάος, τις αναλώσιμες μεσοβασιλείες και το όλο εγχείρημα θα αποδειχθεί η Τελευταία Πράξη του δράματος; Μακάρι να υπήρχε η έμπρακτη μετάνοιά τους αλλά πρέπει δημόσια και έγκαιρα να απαντηθούν τα κρίσιμα ερωτήματα. Εκτός κι αν τις πολιτικές εξελίξεις τις καθορίσουν πλέον οι ίδιοι οι δανειστές μας. Τότε θα επαληθευθεί η κάπως ακραία προεκλογική ρήση μου ότι «αν δεν μπει γρήγορα “ζώνη ασφαλείας” στη χώρα η επόμενη κυβέρνηση δε θα είναι “ελληνική”». Ελπίζω να μην φθάσουμε σε τέτοιο σημείο απελπισίας που πολλοί να την θεωρήσουν μια “κάποια λύση” όπως θα έλεγε ο Καβάφης στο “Περιμένοντας τους Βάρβαρους”!
Αμφιβάλετε για τις δυνατότητες των σημερινών κομμάτων να δώσουν λύση;
Ναι αλλά είναι μια αμφιβολία δημιουργική, όχι μηδενιστική, καταστροφική. Κάλεσα έγκαιρα τον πρόεδρο να ανατρέψει το σύστημα που τον ανέδειξε αλλά εκτός από ανατρεπτικός είμαι και ένας “δαρβινιστής” ρεαλιστής που πιστεύει στη δύναμη της προσαρμογής, της εξέλιξης, της αλλαγής υπό την πίεση των μεγάλων αναγκών. Αυτό που προέχει σήμερα στο κακό που μας βρήκε είναι να αποφύγουμε τα χειρότερα ίσως ακόμη και με “λάθος χάρτη”, “λάθος κόμματα”, “λάθος πρόσωπα”.
Η αμφιβολία αφορά και το σημερινό ΠΑΣΟΚ;
Μα απομακρύνθηκα πριν είκοσι χρόνια από το πολιτικό σκηνικό και επανήλθα με το δικό μου σχετικά ανεξάρτητο τρόπο με ένα μοτίβο: το ριζικό επαναπροσδιορισμό του μεγάλου κοινωνικοπολιτικού χώρου της κεντροαριστεράς και ευρύτερης δημοκρατικής αριστεράς που εκτείνεται από τις παρυφές της δεξιάς μέχρι τις παρυφές της παραδοσιακής κομμουνιστικής αριστεράς και αποτελεί στην Ελλάδα τη “φυσική” πλειοψηφία. Οι αφηγήσεις των διαφόρων παλαιών και “νέων” τάσεων του χώρου έχουν ξεθωριάσει μέσα στην κρίση ενώ στο συμβολικό ηθικό επίπεδο έχει σημειωθεί ένα σημαντικό ρήγμα στον ιστό του με αποκορύφωμα την πρόσφατη παραπομπή στην προανακριτική από την ηγεσία του κόμματος μιας εμβληματικής φυσιογνωμίας του, του Άκη Τσοχατζόπουλου. Ωριμάζουν στην κοινωνία οι προϋποθέσεις μιας νέας ιδρυτικής φάσης, μιας ανασύνθεσης, που θα υπερβαίνει θετικά τα σημεία αναφοράς της μεταπολιτευτικής φυσιογνωμίας του χώρου, με την καθοριστική συνεισφορά ενός αστερισμού νέων, ανεξάρτητων κινήσεων δημιουργικών πολιτικών. Νέες φωνές σε “παλιές φωλιές”, νέες φωνές σε νέες φωλιές.
Θα προτείνατε αλλαγή προσώπων στον Πρωθυπουργό;
Το ελάχιστο που προτείνει ο καθένας σήμερα είναι να αποκτήσει τουλάχιστον αυτό το χαλαρό πολυπρόσωπο σχήμα μια ισχυρή διεύθυνση, σαφήνεια στις αποφάσεις, συγκέντρωση στις προτεραιότητες, λιγότερα και καλύτερα κι όχι να χάνεται, να απεραντολογεί με νομοθετική φλυαρία, να σπαταλά το κεφάλαιο της εμπιστοσύνης που διαθέτει με διαγκωνισμούς και αμοιβαία αδειάσματα. Πίστευα ότι ο Γιώργος Παπανδρέου όταν βρεθεί κολλημένος στον τοίχο, παίρνει ανάποδες στροφές, βγάζει ένα άγριο παπανδρεϊκό ένστικτο, γι’ αυτό τον αποκάλεσα παλιότερα “ο δολοφόνος με το αγγελικό πρόσωπο”. Τον τελευταίο καιρό αυτό δεν το βλέπω. Αντίθετα δείχνει, όπως όλη η κοινωνία παρατηρεί, σαν να βρίσκεται σε δημόσια διαπραγμάτευση ακόμα και με υφισταμένους του που φούσκωσαν απότομα και δεν έχουν την κρίση να αντιληφθούν ότι την εκλογική νίκη δεν την πρόσφερε ούτε αποκλειστικά το ταλέντο τους ούτε η προεκλογική στρατηγική αλλά τη χάρισε σαν “δηλητηριώδες χάπι” ο προηγούμενος πρωθυπουργός.
Το μνημόνιο απέτυχε ή η προσπάθεια να εφαρμοστεί το μνημόνιο;
Σ’ ένα βαθμό μόνο ισχύουν και τα δύο αλλά ανάμεσα στο μαύρο και το άσπρο υπάρχουν πολλές ενδιάμεσες αποχρώσεις. Είχα πει από την αρχή ότι το “επίσημο σενάριο” που υιοθέτησε η ευρωζώνη και προέβλεπε γρήγορη ανάκαμψη και έξοδο στις αγορές τις αρχές του 2012 είχε μικρές έως μηδαμινές πιθανότητες επιτυχίας. Έτσι κι αλλιώς, όταν το χρέος σου περνά όλα τα όρια συναγερμού και δεν μπορείς να το φας κόβοντας δικό σου πληθωρικό χρήμα αυτό οδηγεί πάντα σε ύφεση. Πολύ περισσότερο που εμείς πριν ένα χρόνο πεταχτήκαμε έξω από τις αγορές και η ευρωζώνη μας έθεσε με το μνημόνιο το δίλημμα: μεγάλη ύφεση ή άμεση χρεωκοπία, οικονομική καταστροφή και τελικά έξοδος από το ευρώ. Ορισμένες εξωπραγματικές προβλέψεις του μνημονίου αποτελούν ένα ας πούμε σύμφωνο αμοιβαίων προσποιήσεων για να πέσει το χρήμα. Κι αυτό συνεχίζει ακόμα να πέφτει. Κι αν κερδίζεις ή χαραμίζεις το χρόνο θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες στο άμεσο μέλλον.
Ποια θεωρείτε θεμελιώδη λάθη της ευρωζώνης που σας έκαναν να μιλάτε για “λάθος χάρτη” και να ζητάτε από την αρχή ντεφάκτο αναμόρφωση του μνημονίου και συνολικό αναπρογραμματισμό του χρέους;
Το πρώτο όταν κόβω αντιπαραγωγικούς τομείς του κράτους, και έπρεπε να το κάνω με ριζικό τρόπο, χρειάζομαι αντισταθμιστικά νομισματικά και επενδυτικά διεγερτικά για να μη βυθιστώ σε ύφεση διαρκείας. Ας πούμε να μου αναγνωρίσεις ως “παραγωγικό έλλειμμα” και να εξαιρέσεις από την προσαρμογή το χρήμα που θα πάει βεβαιωμένα σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις με υψηλό πολλαπλασιαστή για το νέο αναπτυξιακό μοντέλο. Υπάρχει ύφεση και “ύφεση”. Ύφεση που καλλιεργεί εντός της τα υβρίδια μιας νέας ανάπτυξης, ενός ανασχηματισμού των συντελεστών της παραγωγής, δηλαδή όπως λένε μιας “δημιουργικής καταστροφής”, που αυξάνει τη δημιουργία και ελαχιστοποιεί την καταστροφή. Και ύφεση σκέτη καταστροφή. Αυτήν πρέπει να αποφύγουμε.
Το δεύτερο λάθος είναι η μετάθεση της οριστικής επίλυσης της κρίσης του χρέους για μετά το 2013 καθώς αγνοούν ότι οι αγορές απεχθάνονται την αναμονή, προτιμούν το υπολογισμένο ρίσκο ενός αναπρογραμματισμού από την ασάφεια και την αβεβαιότητα στις προοπτικές και στην περίπτωση αυτή τείνουν να προεξοφλούν το άμεσο μέλλον με το χειρότερο σενάριο. Αυτό ζούμε τώρα.
Άρα αναδιάρθρωση του χρέους με τη μορφή του αναπρογραμματισμού του;
Εδώ το κρίσιμο ζήτημα είναι το timing, το πότε, πως και ποιος θα πονέσει περισσότερο. Διαφορετικά κι αυτό θα πάρει τοξικά χαρακτηριστικά. Έπρεπε χθες, σήμερα το αργότερο, το “Ταμείο Διάσωσης” να είχε συγκεντρώσει και να αναπρογραμματίσει το ελληνικό χρέος μέσω ανταλλαγής ομολόγων με τις δυο - τρεις επιλογές προς τους πιστωτές όπως περίπου τις έχω περιγράψει. Πάντα κάτω από την ομπρέλα του και την εγγύησή του. Διαφορετικά αφού επέλεξαν τη στρατηγική της αναμονής ας το παίξουμε κι εμείς αυτό το παιχνίδι μέχρι το τέλος, ας ξαναπάρουμε δάνεια το 2012 και το 2013 οπότε τότε οι μοναδικοί σχεδόν πιστωτές μας θα είναι οι επίσημοι θεσμοί της ευρωζώνης οπότε θα χρειαστεί πολιτικός διακανονισμός του χρέους ίσως αναγκαστικά με έκδοση ευρωομολόγου. Φυσικά φτάνει να αντέξεις και να αποφύγεις ενδιάμεσους κινδύνους όπως ένα βέτο των γερμανών ή των φιλανδών.
Αυτό φοβήθηκαν οι Γερμανοί και φαίνεται να αλλάζουν γνώμη;
Ναι, γι’ αυτό δεν πρέπει να τσιμπήσουμε στο δόλωμα μιας ψευδεπίγραφης “οικειοθελούς επιμήκυνσης” των ομολόγων που λήγουν το 2012 για να μας ξαποστείλουν ολομόναχους στις εχθρικές αγορές, να έχουμε ασήμαντα αποτελέσματα, να διαχωρίσουν τη μοίρα μιας από τις άλλες περιφερειακές χώρες, να μας βάλουν σε καραντίνα και να εν μέσω χρεωκοπίας να μας δείξουν τελικά την έξοδο από το ευρώ. Όπως είχα προειδοποιήσει στη Βουλή στη συζήτηση για τον προϋπολοσισμό αυτοί που άκριτα δαιμονοποιούσαν οποιοδήποτε διακανονισμό του χρέους θα έσπευδαν πρώτοι να τσιμπήσουν.
Γι’ αυτό είπατε “φύλαγε τα ρούχα σου…”;
Ναι, “κακό” το μνημόνιο αλλά υπάρχει και κάτι χειρότερο, το κανένα μνημόνιο, η εγκατάλειψή μας. Τίποτα μη θεωρούμε οριστικά δεδομένο. Ενώ είμαστε σε συνεχή επαναδιαπραγμάτευση για το καλύτερο πρέπει να φροντίσουμε να παίρνουμε τις δόσεις, να σιγουρέψουμε τα νέα δάνεια για το 2012-13, να εξασφαλίσουμε ότι η ΕΚΤ θα συνεχίσει να παίρνει τα απαξιωμένα ελληνικά ομόλογα και να δίνει ρευστότητα στις τράπεζες, να συνεχίσουν να υπολογίζονται τα ομόλογα, στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών στην ονομαστική τους αξία… να… Να αποφύγουμε δηλαδή όλοι μαζί το χειρότερο.
Πώς είδατε το Ζάππειο ΙΙ;
Εγώ όλα τα ακούω προσεκτικά αλλά στην Κρήτη λέμε “όταν αποκαεί το σπίτι όλοι φέρνουν νερό”. Η έμπρακτη μετάνοια της ΝΔ απαιτεί την έμπρακτη συνεισφορά της τουλάχιστον για να αποφύγουμε όπως είπαμε το χειρότερο. Ας ξεχάσει την παραδοσιακή εναλλαγή μεταξύ των δύο κομμάτων. Το παιχνίδι αυτό όπως το ξέραμε στη μεταπολίτευση έχει τελειώσει.
14/05/2011
Συνέντευξη στο πρώτο θέμα.
Είχατε πει προεκλογικά ότι το βιβλίο σας Ε, Πρόεδρε! ήταν μια ύστατη προειδοποίηση κινδύνου ενώπιον του ναρκοπεδίου. Εισακουστήκατε;
Όχι, η μέθη της επερχόμενης δωρεάν εξουσίας και οι ειδυλλιακές φωνές της αμερημνησίας αποδείχθηκαν ισχυρότερες. Η Κυβέρνηση Παπανδρέου όπως είχα πει προεκλογικά έπρεπε τον Οκτώβρη του 2009 να είχε χαρακτηριστικά κυβέρνησης έκτακτης εθνικής ανάγκης στη σύνθεση, στις λειτουργίες και τις δυνάμεις που θα την στήριζαν ώστε να βάλει γρήγορα “ζώνη ασφαλείας” στη χώρα, να προκαλέσει εθνικό συναγερμό για τη σωτηρία της χώρας και την τραγική συναίσθηση μιας κοινής μοίρας στην κοινωνία. Ήταν η πρόταση για ένα νέο 1909, για μια ανατροπή του πολιτικού σκηνικού.
Θα βλέπατε τώρα τον σχηματισμό αυτής της κυβέρνησης;
Η χαμένη στιγμή δεν επανέρχεται ποτέ η ίδια. Τότε, είχες την πρωτοβουλία των κινήσεων, ένα ισχυρό πλειοψηφικό κορμό, το momentum και τις θετικές προσδοκίες της κοινωνίας. Τώρα πλησιάζεις γρήγορα, αν δεν γίνει κάτι, στο οριακό σημείο όπου αντιστρέφονται οι προσδοκίες. Όπως είχα προειδοποιήσει στο Ε, Πρόεδρε! οι αρνητικές προσδοκίες είναι σαν το ποτάμι. Στενό στην αρχή, φαρδαίνει απότομα.
Ορισμένοι συνάδελφοί σας πρότειναν να ψηφιστεί με 180 ψήφους το νέο επικαιροποιημένο μνημόνιο.
Αν δεν είναι μια επικοινωνιακή πρόταση που λέγεται για να λέγεται δίχως πρακτική συνέπεια και συνέχεια πρέπει να ολοκληρώσουν τον συλλογισμό τους. Πιστεύουν ότι είναι εφικτή και πρέπει να επιχειρηθεί τώρα μια ελάχιστη ειλικρινής συνεννόηση κυρίως των δύο μεγάλων κομμάτων υπό την πίεση και της επόμενης πέμπτης δόσης του δανείου ή μοιραία με την πρόταση αυτή οδηγούμαστε σε εκλογές και συνεπώς έχουν υποχρέωση να περιγράψουν το τι κυβέρνηση θα σχηματιστεί μετά. Διαφορετικά η πορεία θα είναι τυφλή.
Πολλοί μιλούν για κυβέρνηση προσωπικοτήτων που θα στηριχτεί από τρία τέσσερα τουλάχιστον κόμματα.
Στα βραδινά γεύματα στα βόρεια προάστια σχηματίζονται εύκολα κυβερνήσεις αλλά στην πράξη όλα είναι πολύ δύσκολα πια. Πιστεύετε ότι τα αμετανόητα κόμματα και οι ελίτ της χώρας που έχουν την πρώτη ευθύνη για τη σημερινή παρακμή ξαφνικά θα φωτιστούν και θα στηρίξουν από κοινού μια αποτελεσματική κυβέρνηση ή θα πολλαπλασιάσουν το χάος, τις αναλώσιμες μεσοβασιλείες και το όλο εγχείρημα θα αποδειχθεί η Τελευταία Πράξη του δράματος; Μακάρι να υπήρχε η έμπρακτη μετάνοιά τους αλλά πρέπει δημόσια και έγκαιρα να απαντηθούν τα κρίσιμα ερωτήματα. Εκτός κι αν τις πολιτικές εξελίξεις τις καθορίσουν πλέον οι ίδιοι οι δανειστές μας. Τότε θα επαληθευθεί η κάπως ακραία προεκλογική ρήση μου ότι «αν δεν μπει γρήγορα “ζώνη ασφαλείας” στη χώρα η επόμενη κυβέρνηση δε θα είναι “ελληνική”». Ελπίζω να μην φθάσουμε σε τέτοιο σημείο απελπισίας που πολλοί να την θεωρήσουν μια “κάποια λύση” όπως θα έλεγε ο Καβάφης στο “Περιμένοντας τους Βάρβαρους”!
Αμφιβάλετε για τις δυνατότητες των σημερινών κομμάτων να δώσουν λύση;
Ναι αλλά είναι μια αμφιβολία δημιουργική, όχι μηδενιστική, καταστροφική. Κάλεσα έγκαιρα τον πρόεδρο να ανατρέψει το σύστημα που τον ανέδειξε αλλά εκτός από ανατρεπτικός είμαι και ένας “δαρβινιστής” ρεαλιστής που πιστεύει στη δύναμη της προσαρμογής, της εξέλιξης, της αλλαγής υπό την πίεση των μεγάλων αναγκών. Αυτό που προέχει σήμερα στο κακό που μας βρήκε είναι να αποφύγουμε τα χειρότερα ίσως ακόμη και με “λάθος χάρτη”, “λάθος κόμματα”, “λάθος πρόσωπα”.
Η αμφιβολία αφορά και το σημερινό ΠΑΣΟΚ;
Μα απομακρύνθηκα πριν είκοσι χρόνια από το πολιτικό σκηνικό και επανήλθα με το δικό μου σχετικά ανεξάρτητο τρόπο με ένα μοτίβο: το ριζικό επαναπροσδιορισμό του μεγάλου κοινωνικοπολιτικού χώρου της κεντροαριστεράς και ευρύτερης δημοκρατικής αριστεράς που εκτείνεται από τις παρυφές της δεξιάς μέχρι τις παρυφές της παραδοσιακής κομμουνιστικής αριστεράς και αποτελεί στην Ελλάδα τη “φυσική” πλειοψηφία. Οι αφηγήσεις των διαφόρων παλαιών και “νέων” τάσεων του χώρου έχουν ξεθωριάσει μέσα στην κρίση ενώ στο συμβολικό ηθικό επίπεδο έχει σημειωθεί ένα σημαντικό ρήγμα στον ιστό του με αποκορύφωμα την πρόσφατη παραπομπή στην προανακριτική από την ηγεσία του κόμματος μιας εμβληματικής φυσιογνωμίας του, του Άκη Τσοχατζόπουλου. Ωριμάζουν στην κοινωνία οι προϋποθέσεις μιας νέας ιδρυτικής φάσης, μιας ανασύνθεσης, που θα υπερβαίνει θετικά τα σημεία αναφοράς της μεταπολιτευτικής φυσιογνωμίας του χώρου, με την καθοριστική συνεισφορά ενός αστερισμού νέων, ανεξάρτητων κινήσεων δημιουργικών πολιτικών. Νέες φωνές σε “παλιές φωλιές”, νέες φωνές σε νέες φωλιές.
Θα προτείνατε αλλαγή προσώπων στον Πρωθυπουργό;
Το ελάχιστο που προτείνει ο καθένας σήμερα είναι να αποκτήσει τουλάχιστον αυτό το χαλαρό πολυπρόσωπο σχήμα μια ισχυρή διεύθυνση, σαφήνεια στις αποφάσεις, συγκέντρωση στις προτεραιότητες, λιγότερα και καλύτερα κι όχι να χάνεται, να απεραντολογεί με νομοθετική φλυαρία, να σπαταλά το κεφάλαιο της εμπιστοσύνης που διαθέτει με διαγκωνισμούς και αμοιβαία αδειάσματα. Πίστευα ότι ο Γιώργος Παπανδρέου όταν βρεθεί κολλημένος στον τοίχο, παίρνει ανάποδες στροφές, βγάζει ένα άγριο παπανδρεϊκό ένστικτο, γι’ αυτό τον αποκάλεσα παλιότερα “ο δολοφόνος με το αγγελικό πρόσωπο”. Τον τελευταίο καιρό αυτό δεν το βλέπω. Αντίθετα δείχνει, όπως όλη η κοινωνία παρατηρεί, σαν να βρίσκεται σε δημόσια διαπραγμάτευση ακόμα και με υφισταμένους του που φούσκωσαν απότομα και δεν έχουν την κρίση να αντιληφθούν ότι την εκλογική νίκη δεν την πρόσφερε ούτε αποκλειστικά το ταλέντο τους ούτε η προεκλογική στρατηγική αλλά τη χάρισε σαν “δηλητηριώδες χάπι” ο προηγούμενος πρωθυπουργός.
Το μνημόνιο απέτυχε ή η προσπάθεια να εφαρμοστεί το μνημόνιο;
Σ’ ένα βαθμό μόνο ισχύουν και τα δύο αλλά ανάμεσα στο μαύρο και το άσπρο υπάρχουν πολλές ενδιάμεσες αποχρώσεις. Είχα πει από την αρχή ότι το “επίσημο σενάριο” που υιοθέτησε η ευρωζώνη και προέβλεπε γρήγορη ανάκαμψη και έξοδο στις αγορές τις αρχές του 2012 είχε μικρές έως μηδαμινές πιθανότητες επιτυχίας. Έτσι κι αλλιώς, όταν το χρέος σου περνά όλα τα όρια συναγερμού και δεν μπορείς να το φας κόβοντας δικό σου πληθωρικό χρήμα αυτό οδηγεί πάντα σε ύφεση. Πολύ περισσότερο που εμείς πριν ένα χρόνο πεταχτήκαμε έξω από τις αγορές και η ευρωζώνη μας έθεσε με το μνημόνιο το δίλημμα: μεγάλη ύφεση ή άμεση χρεωκοπία, οικονομική καταστροφή και τελικά έξοδος από το ευρώ. Ορισμένες εξωπραγματικές προβλέψεις του μνημονίου αποτελούν ένα ας πούμε σύμφωνο αμοιβαίων προσποιήσεων για να πέσει το χρήμα. Κι αυτό συνεχίζει ακόμα να πέφτει. Κι αν κερδίζεις ή χαραμίζεις το χρόνο θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες στο άμεσο μέλλον.
Ποια θεωρείτε θεμελιώδη λάθη της ευρωζώνης που σας έκαναν να μιλάτε για “λάθος χάρτη” και να ζητάτε από την αρχή ντεφάκτο αναμόρφωση του μνημονίου και συνολικό αναπρογραμματισμό του χρέους;
Το πρώτο όταν κόβω αντιπαραγωγικούς τομείς του κράτους, και έπρεπε να το κάνω με ριζικό τρόπο, χρειάζομαι αντισταθμιστικά νομισματικά και επενδυτικά διεγερτικά για να μη βυθιστώ σε ύφεση διαρκείας. Ας πούμε να μου αναγνωρίσεις ως “παραγωγικό έλλειμμα” και να εξαιρέσεις από την προσαρμογή το χρήμα που θα πάει βεβαιωμένα σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις με υψηλό πολλαπλασιαστή για το νέο αναπτυξιακό μοντέλο. Υπάρχει ύφεση και “ύφεση”. Ύφεση που καλλιεργεί εντός της τα υβρίδια μιας νέας ανάπτυξης, ενός ανασχηματισμού των συντελεστών της παραγωγής, δηλαδή όπως λένε μιας “δημιουργικής καταστροφής”, που αυξάνει τη δημιουργία και ελαχιστοποιεί την καταστροφή. Και ύφεση σκέτη καταστροφή. Αυτήν πρέπει να αποφύγουμε.
Το δεύτερο λάθος είναι η μετάθεση της οριστικής επίλυσης της κρίσης του χρέους για μετά το 2013 καθώς αγνοούν ότι οι αγορές απεχθάνονται την αναμονή, προτιμούν το υπολογισμένο ρίσκο ενός αναπρογραμματισμού από την ασάφεια και την αβεβαιότητα στις προοπτικές και στην περίπτωση αυτή τείνουν να προεξοφλούν το άμεσο μέλλον με το χειρότερο σενάριο. Αυτό ζούμε τώρα.
Άρα αναδιάρθρωση του χρέους με τη μορφή του αναπρογραμματισμού του;
Εδώ το κρίσιμο ζήτημα είναι το timing, το πότε, πως και ποιος θα πονέσει περισσότερο. Διαφορετικά κι αυτό θα πάρει τοξικά χαρακτηριστικά. Έπρεπε χθες, σήμερα το αργότερο, το “Ταμείο Διάσωσης” να είχε συγκεντρώσει και να αναπρογραμματίσει το ελληνικό χρέος μέσω ανταλλαγής ομολόγων με τις δυο - τρεις επιλογές προς τους πιστωτές όπως περίπου τις έχω περιγράψει. Πάντα κάτω από την ομπρέλα του και την εγγύησή του. Διαφορετικά αφού επέλεξαν τη στρατηγική της αναμονής ας το παίξουμε κι εμείς αυτό το παιχνίδι μέχρι το τέλος, ας ξαναπάρουμε δάνεια το 2012 και το 2013 οπότε τότε οι μοναδικοί σχεδόν πιστωτές μας θα είναι οι επίσημοι θεσμοί της ευρωζώνης οπότε θα χρειαστεί πολιτικός διακανονισμός του χρέους ίσως αναγκαστικά με έκδοση ευρωομολόγου. Φυσικά φτάνει να αντέξεις και να αποφύγεις ενδιάμεσους κινδύνους όπως ένα βέτο των γερμανών ή των φιλανδών.
Αυτό φοβήθηκαν οι Γερμανοί και φαίνεται να αλλάζουν γνώμη;
Ναι, γι’ αυτό δεν πρέπει να τσιμπήσουμε στο δόλωμα μιας ψευδεπίγραφης “οικειοθελούς επιμήκυνσης” των ομολόγων που λήγουν το 2012 για να μας ξαποστείλουν ολομόναχους στις εχθρικές αγορές, να έχουμε ασήμαντα αποτελέσματα, να διαχωρίσουν τη μοίρα μιας από τις άλλες περιφερειακές χώρες, να μας βάλουν σε καραντίνα και να εν μέσω χρεωκοπίας να μας δείξουν τελικά την έξοδο από το ευρώ. Όπως είχα προειδοποιήσει στη Βουλή στη συζήτηση για τον προϋπολοσισμό αυτοί που άκριτα δαιμονοποιούσαν οποιοδήποτε διακανονισμό του χρέους θα έσπευδαν πρώτοι να τσιμπήσουν.
Γι’ αυτό είπατε “φύλαγε τα ρούχα σου…”;
Ναι, “κακό” το μνημόνιο αλλά υπάρχει και κάτι χειρότερο, το κανένα μνημόνιο, η εγκατάλειψή μας. Τίποτα μη θεωρούμε οριστικά δεδομένο. Ενώ είμαστε σε συνεχή επαναδιαπραγμάτευση για το καλύτερο πρέπει να φροντίσουμε να παίρνουμε τις δόσεις, να σιγουρέψουμε τα νέα δάνεια για το 2012-13, να εξασφαλίσουμε ότι η ΕΚΤ θα συνεχίσει να παίρνει τα απαξιωμένα ελληνικά ομόλογα και να δίνει ρευστότητα στις τράπεζες, να συνεχίσουν να υπολογίζονται τα ομόλογα, στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών στην ονομαστική τους αξία… να… Να αποφύγουμε δηλαδή όλοι μαζί το χειρότερο.
Πώς είδατε το Ζάππειο ΙΙ;
Εγώ όλα τα ακούω προσεκτικά αλλά στην Κρήτη λέμε “όταν αποκαεί το σπίτι όλοι φέρνουν νερό”. Η έμπρακτη μετάνοια της ΝΔ απαιτεί την έμπρακτη συνεισφορά της τουλάχιστον για να αποφύγουμε όπως είπαμε το χειρότερο. Ας ξεχάσει την παραδοσιακή εναλλαγή μεταξύ των δύο κομμάτων. Το παιχνίδι αυτό όπως το ξέραμε στη μεταπολίτευση έχει τελειώσει.
Ας τα δούμε όλα από την αρχή.
14-05-11
Του Πασχου Mανδραβελη
Δεν είναι δέκα τα πράγματα που πρέπει να γίνουν για να σωθεί η χώρα. Ούτε καν εκατόν δέκα. Είναι χιλιάδες κι όλα αλληλένδετα. Γι’ αυτό οι κουβέντες δεν καταλήγουν πουθενά. Η συζήτηση μοιάζει με φαύλο κύκλο. Ναι: η (μη) λειτουργία της Δικαιοσύνης είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του τόπου. Για να έχουμε όμως αδέκαστους δικαστές πρέπει να τους αμείβουμε καλά. Για να πληρώνουμε πολλά λεφτά, πρέπει η εφορία να τα μαζεύει. Για να τα μαζεύει πρέπει οι φοροφυγάδες να ξέρουν ότι η Δικαιοσύνη θα τους τιμωρήσει και συνεπώς θα λειτουργεί. Η Δικαιοσύνη δεν λειτουργεί, λεφτά δεν μαζεύονται, άρα αδιέξοδο...
Αδιέξοδο; Μα δεν λέμε ότι «η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα»; Πώς γίνεται και η δική μας δημοκρατία σε κάθε πρόβλημα βρίσκει τοίχο; Πώς γίνεται να μην έχουμε λύσει ούτε καν το πρόβλημα των σκουπιδιών της Αθήνας; Πώς γίνεται να έχουμε μάχες στους δρόμους για ένα πρόβλημα που αντιμετώπισαν όλες οι δυτικές πόλεις και το έλυσαν χωρίς μολότοφ και ΜΑΤ;
Μήπως, τελικά, είμαστε ένα Ιράκ (χωρίς –προς το παρόν, τουλάχιστον– τις αυτοσχέδιες βόμβες) όπου η δημοκρατία δεν ανθεί όσο κι αν την υμνούμε;
Μήπως μάς πρέπει τελικά ένας ανατολίτικου τύπου «αριστοκρατικός δεσποτισμός» για να μπορούμε να συμβιώνουμε; Το τελευταίο ακούγεται σαν νεολογισμός, αλλά είναι μια άποψη που συγκεκαλυμμένα καλλιεργείται χρόνια, είτε διά κάποιας «κυβέρνησης αρίστων, που θα μάς βγάλει από το τέλμα», είτε διά της ευχής «να υπάρξει ένας Πούτιν και στην Ελλάδα».
Σύγχυση δικαιωμάτων
Το βασικότερο πρόβλημα της Ελλάδας είναι ότι δεν έχει μάθει να λύνει προβλήματα. Δεν έχει κατανοήσει τον δημοκρατικό κανόνα, το μόνο εργαλείο που έχουν οι άλλες χώρες της Δύσης για να προκόβουν. Υπάρχει σύγχυση μεταξύ των ατομικών δικαιωμάτων και του δικαιώματος της πλειοψηφίας να αποφασίζει. Υπάρχει σύγχυση μεταξύ της παράνομης βίας των πολιτών και της νόμιμης βίας του κράτους· μεταξύ του κοινωνικού συμβολαίου και του κράτους πρόνοιας· μεταξύ ενημέρωσης και εξουσίας· μεταξύ δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτά τα δικαιώματα.
Υπάρχει σύγχυση λέξεων και συνεπώς εννοιών. Στην Ελλάδα κυριαρχεί σε όλα τα επίπεδα του διαλόγου ένας χύδην μεταμοντερνισμός του τύπου «ο αστυνόμος είναι όργανο, το μπουζούκι είναι όργανο, άρα ο αστυνόμος είναι μπουζούκι». Αυτός διαχέει τη σύγχυση και δεν αφήνει τους πολίτες να ξεκαθαρίζουν προτεραιότητες, λύσεις και το κόστος. Αυτό που επίσης δεν κατανοήσαμε είναι ότι δεν υπάρχουν λύσεις χωρίς κόστος. Κάθε λύση έχει κάποιο κόστος, απλώς πρέπει να βρούμε εκείνες τις λύσεις όπου το όφελος θα είναι μεγαλύτερο από το κόστος.
Παιδεία και παίδεμα
Η αποσαφήνιση όλων αυτών χρειάζεται παιδεία· όχι μόνο σχολειά αλλά παίδεμα, διάβασμα, ενημέρωση, προβληματισμό. Ακόμη κι αυτή την έννοια της παιδείας δεν την έχουμε αποσαφηνίσει. Δεν είναι μόνο ότι τη θεωρούμε κάτι σαν αναγκαίο κακό πριν από την πρόσληψη στο Δημόσιο (εξ ου και ο μοναδικός στην οικουμένη όρος «αδιόριστοι καθηγητές») αλλά δεν κατανοούμε ότι η Παιδεία προϋποθέτει τον παιδεμό. Δεν υπάρχει αυτό που λέμε «δημοκρατική παιδεία». Το διάβασμα πριν γίνει ευχαρίστηση είναι καταναγκασμός. Η σχέση διδασκόντων - διδασκομένων είναι από τη φύση της εξουσιαστική. Κάποιος μιλάει και κάποιοι ακούν. Ενας βαθμολογεί και πολλοί βαθμολογούνται. Κάποιος (μεγαλύτερος) αποφασίζει και κάποιοι (μικρότεροι) υφίστανται τις αποφάσεις του.
Γι’ αυτό ας αφήσουμε πίσω μας τις ανοησίες του Μάη (ναι, η ελευθερία είναι σημαντική, αλλά για να πραγματωθεί απαιτείται να υπάρχει η «τυραννία της πλειοψηφίας») κι ας γυρίσουμε στην αρχή. Να ξεσκονίσουμε τα κιτάπια για το Κοινωνικό Συμβόλαιο, τις πραγματείες περί διακυβέρνησης, το «Περί ελευθερίας» του Τζον Στιούαρτ Μιλ. Να κάνουμε τη συζήτηση που πιθανότατα οι μεγαλοϊδεατισμοί του παρελθόντος δεν μάς επέτρεψαν να κάνουμε ώς τώρα. Να καταλάβουμε τι σημαίνει η έννοια πολίτης: γιατί σε μια δημοκρατία είναι το σημαντικότερο αξίωμα, αλλά και γιατί έχει τις περισσότερες υποχρεώσεις.
Πρέπει να κατανοήσουμε ότι η δημοκρατία είναι ιερή διότι είναι ο μόνος μηχανισμός που έχουμε για να διευθετούμε αναίμακτα τις κοινωνικές και τις προσωπικές αντιθέσεις. Οφείλουμε να καταλάβουμε ότι νόμος δεν είναι το δίκιο κανενός, αλλά η έκφραση της πλειοψηφίας. Οτι τα ατομικά δικαιώματα είναι ιερά και απαράγραπτα, αλλά δεν είναι όλα τα δικαιώματα ατομικά· αλλά ούτε και οι επιθυμίες είναι δικαιώματα. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι δεν επιβουλεύεται μόνο το κράτος τα δικαιώματά μας αλλά και οργανωμένες ομάδες που αυτοπροσδιορίζονται ως εκφραστές λαού, χωρίς κανείς να τους το έχει ζητήσει και χωρίς καμιά διαδικασία νομιμοποίησης.
Συμβόλαιο ανταλλαγής
Οφείλουμε επίσης να καταλάβουμε ότι το κοινωνικό συμβόλαιο είναι μια ανταλλαγή: δώσαμε το μονοπώλιο της βίας στο κράτος για να έχουμε το δικαίωμα στην ασφάλεια. Οτι το δικαίωμα στην ασφάλεια δεν απειλείται μόνο από το κράτος και τις οικονομικές ελίτ. Απειλείται και από οργανωμένες ομάδες που δικαιολογούν τις βιαιοπραγίες τους με κάποια μελλοντικά και πανύψηλα ιδανικά. Οτι ο λόγος δεν είναι βία και η βία δεν είναι λόγος. Οτι ο όρος «συμβολική βία» είναι σχήμα οξύμωρο. Οτι δικτατορία και δημοκρατία δεν είναι το ίδιο πράγμα και ότι το καθήκον αντίστασης στην πρώτη δεν σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε μπάχαλο την δεύτερη. Οτι ο δημόσιος χώρος αξίζει προστασίας, όχι μόνο από τα συμφέροντα αλλά και από τους πολίτες.
Αυτήν τη στιγμή ο καρκίνος στη χώρα είναι καθολικός. Δεν υπάρχει τομέας, ούτε θεσμός που να μην έχει προσβληθεί. Πριν τελευτήσει η κοινωνία –η οποία δεν είναι μόνο οι άνθρωποί αλλά και οι δεσμοί και οι κανόνες που ενώνουν και κανοναρχούν τις πράξεις των ανθρώπων– πρέπει να ανακαλύψουμε τον δημοκρατικό κανόνα. Αυτός έχει δικαιώματα, αλλά και υποχρεώσεις. Εχει ασφάλεια αλλά και τιμωρία για την παραβίαση αυτού του κανόνα.
Αφού τα σιγουρέψουμε όλα αυτά, μπορούμε να προχωρήσουμε στις επιμέρους παθογένειες. Δεν υπάρχει πρόβλημα που δεν μπορεί να λυθεί. Δεν υπάρχει πρόβλημα που λύνεται για πάντα. Δεν υπάρχει πρόβλημα που λύνεται χωρίς συμβιβασμούς. Δεν υπάρχει λύση χωρίς κόστος. Δεν υπάρχει «πάρε» χωρίς «δώσε». Και δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα.
Μόλις κατακτήσουμε τον δημοκρατικό κανόνα, όχι δέκα, αλλά δέκα χιλιάδες προβλήματα μπορούμε να επιλύσουμε.
Οι περιπέτειες του εκσυγχρονισμού
H χώρα έζησε ένα μεγάλο διάστημα με ένα παραλήρημα λαϊκιστικής υστερίας. Πολλοί επείσθησαν ότι μπορεί να υπάρχει πλούτος χωρίς εργασία, μπέρδεψαν την εθνική ανεξαρτησία με την ανέξοδη ρητορεία, κάποιοι επιχειρηματολόγησαν ότι οι υποδομές για την ανάπτυξη είτε είναι κόλπο των καπιταλιστών για να αυξήσουν τα κέρδη τους ή ότι ήταν για τους κουτόφραγκους· εμείς, τέλος πάντων, δεν τις χρειαζόμασταν. Πολλοί ζούσαν σε ένα παραμυθένιο κόσμο. Mε ελπίδες και δράκους. Oι αποτυχίες μας ποτέ δεν εξηγήθηκαν ως προϊόν δικής μας αμέλειας ή αδιαφορίας, αλλά πάντα ήταν αποτελέσματα διεργασιών σκοτεινών δυνάμεων με ακόμη πιο σκοτεινά κίνητρα. H μόνη εμφανής εξήγηση για τα δεινά μας –πάντα στα πλαίσια του παραμυθιού– ήταν η ζήλια. Kάποια αόρατα κέντρα μας ζήλευαν και μας υπονόμευαν.
Τα νεοελληνικά παραμύθια ανακυκλώθηκαν τόσο πολύ που έγιναν σκληρά δόγματα. O ελληνικός ανορθολογισμός έγινε κυρίαρχη ιδεολογία. Oι εχέφρονες βαφτίστηκαν ενεργούμενα τρίτων· φυσικά «εχθρών της χώρας».
Σιγά σιγά όμως το παραμύθι έχασε την εξηγητική του ικανότητα. Mε όρους εθνικής ανεξαρτησίας δεν μπορούσε να γίνει κατανοητό γιατί δεν έχουμε εθνική οδό. Mε όρους ιμπεριαλισμού του κεφαλαίου δεν μπορούσε να εξηγηθεί η χαμηλή παραγωγικότητα στον δημόσιο τομέα. Tο κατά Tόμας Kουν «παράδειγμα» που έχουμε φτιάξει για την εξήγηση της νεοελληνικής πραγματικότητας έχει πλέον εμφανή σημάδια κρίσης. Eίμαστε στη φάση αλλαγής «παραδείγματος».
Tα σημάδια αυτής της μετάβασης ήταν εμφανή από τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Oι Ελληνες άρχισαν να διαισθάνονται τη σαπίλα στο Bασίλειο της Δανιμαρκίας. O κ. Σημίτης εξελέγη το 1996 και το 2000 ως φορέας ελπίδας για την ορθολογικοποίηση και επαναδυτικοποίηση της χώρας. Ομως, απέτυχε. Oι πολυδιάστατες ισορροπίες που προσπάθησε να κρατήσει και με το κόμμα του και με τα ποικίλα συμφέροντα (τα οποία κρατούν δέσμια τη χώρα) υπονόμευσαν αυτό που προσπάθησε να ενσαρκώσει ο κ. Σημίτης. Tην ελπίδα εκσυγχρονισμού της Eλλάδας.
Η αποτυχία του εκσυγχρονισμού φάνηκε ότι χρειάστηκαν μόλις πέντε χρόνια για να ξηλωθεί το οικοδόμημα. Ακόμη και το κορυφαίο επίτευγμά του, η ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, είναι σήμερα υπό αίρεση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο εκσυγχρονισμός δεν έγινε ποτέ κυρίαρχο αίτημα της χώρας, ούτε καν του ΠΑΣΟΚ. Στηρίχθηκε μεν από τα μεγάλα Μέσα Ενημέρωσης, αλλά δεν δουλεύτηκε μέσα στην κοινωνία. Δεν έγινε κτήμα της μεγάλης μάζας και γι’ αυτό δεν υπήρξαν κοινωνικές αντιστάσεις στο ξήλωμα των ελλιπών –αλλά εκσυγχρονιστικών, οπωσδήποτε– μέτρων κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης από τη Νέα Δημοκρατία. Δεν υπήρξε η πολιτική παιδεία σε βάθος με αποτέλεσμα να επαναληφθεί αυτό που έγραφε από το 2002 ο κ. Γιάννης Βούλγαρης: «Η Ελλάδα, πιεζόμενη από την ανάγκη να μη χάσει το τρένο του εκσυγχρονισμού, αποδεικνυόταν δεκτική των εκσυγχρονιστικών τάσεων που έρχονταν από τη Δύση. Αφομοίωνε όμως τις πιο “εύκολες” επιφανειακές και καταναλωτικές όψεις του εκσυγχρονισμού, παρά τα “δυσκολότερα” και απαιτητικότερα παραγωγικά και κοινωνικά μοντέλα...».
Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι σε σταυροδρόμι. Ο κίνδυνος της χρεοκοπίας θα την αναγκάζει να κάνει εκσυγχρονιστικά άλματα. Αν όμως αυτά γίνουν μόνο και μόνο για να μη φύγουμε από το τρένο της Δύσης, αν δεν αλλάξουμε, πραγματικά, παραγωγικό μοντέλο και τρόπο θεώρησης της κοινωνίας, πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι εδώ θα είμαστε...
Του Πασχου Mανδραβελη
Δεν είναι δέκα τα πράγματα που πρέπει να γίνουν για να σωθεί η χώρα. Ούτε καν εκατόν δέκα. Είναι χιλιάδες κι όλα αλληλένδετα. Γι’ αυτό οι κουβέντες δεν καταλήγουν πουθενά. Η συζήτηση μοιάζει με φαύλο κύκλο. Ναι: η (μη) λειτουργία της Δικαιοσύνης είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του τόπου. Για να έχουμε όμως αδέκαστους δικαστές πρέπει να τους αμείβουμε καλά. Για να πληρώνουμε πολλά λεφτά, πρέπει η εφορία να τα μαζεύει. Για να τα μαζεύει πρέπει οι φοροφυγάδες να ξέρουν ότι η Δικαιοσύνη θα τους τιμωρήσει και συνεπώς θα λειτουργεί. Η Δικαιοσύνη δεν λειτουργεί, λεφτά δεν μαζεύονται, άρα αδιέξοδο...
Αδιέξοδο; Μα δεν λέμε ότι «η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα»; Πώς γίνεται και η δική μας δημοκρατία σε κάθε πρόβλημα βρίσκει τοίχο; Πώς γίνεται να μην έχουμε λύσει ούτε καν το πρόβλημα των σκουπιδιών της Αθήνας; Πώς γίνεται να έχουμε μάχες στους δρόμους για ένα πρόβλημα που αντιμετώπισαν όλες οι δυτικές πόλεις και το έλυσαν χωρίς μολότοφ και ΜΑΤ;
Μήπως, τελικά, είμαστε ένα Ιράκ (χωρίς –προς το παρόν, τουλάχιστον– τις αυτοσχέδιες βόμβες) όπου η δημοκρατία δεν ανθεί όσο κι αν την υμνούμε;
Μήπως μάς πρέπει τελικά ένας ανατολίτικου τύπου «αριστοκρατικός δεσποτισμός» για να μπορούμε να συμβιώνουμε; Το τελευταίο ακούγεται σαν νεολογισμός, αλλά είναι μια άποψη που συγκεκαλυμμένα καλλιεργείται χρόνια, είτε διά κάποιας «κυβέρνησης αρίστων, που θα μάς βγάλει από το τέλμα», είτε διά της ευχής «να υπάρξει ένας Πούτιν και στην Ελλάδα».
Σύγχυση δικαιωμάτων
Το βασικότερο πρόβλημα της Ελλάδας είναι ότι δεν έχει μάθει να λύνει προβλήματα. Δεν έχει κατανοήσει τον δημοκρατικό κανόνα, το μόνο εργαλείο που έχουν οι άλλες χώρες της Δύσης για να προκόβουν. Υπάρχει σύγχυση μεταξύ των ατομικών δικαιωμάτων και του δικαιώματος της πλειοψηφίας να αποφασίζει. Υπάρχει σύγχυση μεταξύ της παράνομης βίας των πολιτών και της νόμιμης βίας του κράτους· μεταξύ του κοινωνικού συμβολαίου και του κράτους πρόνοιας· μεταξύ ενημέρωσης και εξουσίας· μεταξύ δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απορρέουν από αυτά τα δικαιώματα.
Υπάρχει σύγχυση λέξεων και συνεπώς εννοιών. Στην Ελλάδα κυριαρχεί σε όλα τα επίπεδα του διαλόγου ένας χύδην μεταμοντερνισμός του τύπου «ο αστυνόμος είναι όργανο, το μπουζούκι είναι όργανο, άρα ο αστυνόμος είναι μπουζούκι». Αυτός διαχέει τη σύγχυση και δεν αφήνει τους πολίτες να ξεκαθαρίζουν προτεραιότητες, λύσεις και το κόστος. Αυτό που επίσης δεν κατανοήσαμε είναι ότι δεν υπάρχουν λύσεις χωρίς κόστος. Κάθε λύση έχει κάποιο κόστος, απλώς πρέπει να βρούμε εκείνες τις λύσεις όπου το όφελος θα είναι μεγαλύτερο από το κόστος.
Παιδεία και παίδεμα
Η αποσαφήνιση όλων αυτών χρειάζεται παιδεία· όχι μόνο σχολειά αλλά παίδεμα, διάβασμα, ενημέρωση, προβληματισμό. Ακόμη κι αυτή την έννοια της παιδείας δεν την έχουμε αποσαφηνίσει. Δεν είναι μόνο ότι τη θεωρούμε κάτι σαν αναγκαίο κακό πριν από την πρόσληψη στο Δημόσιο (εξ ου και ο μοναδικός στην οικουμένη όρος «αδιόριστοι καθηγητές») αλλά δεν κατανοούμε ότι η Παιδεία προϋποθέτει τον παιδεμό. Δεν υπάρχει αυτό που λέμε «δημοκρατική παιδεία». Το διάβασμα πριν γίνει ευχαρίστηση είναι καταναγκασμός. Η σχέση διδασκόντων - διδασκομένων είναι από τη φύση της εξουσιαστική. Κάποιος μιλάει και κάποιοι ακούν. Ενας βαθμολογεί και πολλοί βαθμολογούνται. Κάποιος (μεγαλύτερος) αποφασίζει και κάποιοι (μικρότεροι) υφίστανται τις αποφάσεις του.
Γι’ αυτό ας αφήσουμε πίσω μας τις ανοησίες του Μάη (ναι, η ελευθερία είναι σημαντική, αλλά για να πραγματωθεί απαιτείται να υπάρχει η «τυραννία της πλειοψηφίας») κι ας γυρίσουμε στην αρχή. Να ξεσκονίσουμε τα κιτάπια για το Κοινωνικό Συμβόλαιο, τις πραγματείες περί διακυβέρνησης, το «Περί ελευθερίας» του Τζον Στιούαρτ Μιλ. Να κάνουμε τη συζήτηση που πιθανότατα οι μεγαλοϊδεατισμοί του παρελθόντος δεν μάς επέτρεψαν να κάνουμε ώς τώρα. Να καταλάβουμε τι σημαίνει η έννοια πολίτης: γιατί σε μια δημοκρατία είναι το σημαντικότερο αξίωμα, αλλά και γιατί έχει τις περισσότερες υποχρεώσεις.
Πρέπει να κατανοήσουμε ότι η δημοκρατία είναι ιερή διότι είναι ο μόνος μηχανισμός που έχουμε για να διευθετούμε αναίμακτα τις κοινωνικές και τις προσωπικές αντιθέσεις. Οφείλουμε να καταλάβουμε ότι νόμος δεν είναι το δίκιο κανενός, αλλά η έκφραση της πλειοψηφίας. Οτι τα ατομικά δικαιώματα είναι ιερά και απαράγραπτα, αλλά δεν είναι όλα τα δικαιώματα ατομικά· αλλά ούτε και οι επιθυμίες είναι δικαιώματα. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι δεν επιβουλεύεται μόνο το κράτος τα δικαιώματά μας αλλά και οργανωμένες ομάδες που αυτοπροσδιορίζονται ως εκφραστές λαού, χωρίς κανείς να τους το έχει ζητήσει και χωρίς καμιά διαδικασία νομιμοποίησης.
Συμβόλαιο ανταλλαγής
Οφείλουμε επίσης να καταλάβουμε ότι το κοινωνικό συμβόλαιο είναι μια ανταλλαγή: δώσαμε το μονοπώλιο της βίας στο κράτος για να έχουμε το δικαίωμα στην ασφάλεια. Οτι το δικαίωμα στην ασφάλεια δεν απειλείται μόνο από το κράτος και τις οικονομικές ελίτ. Απειλείται και από οργανωμένες ομάδες που δικαιολογούν τις βιαιοπραγίες τους με κάποια μελλοντικά και πανύψηλα ιδανικά. Οτι ο λόγος δεν είναι βία και η βία δεν είναι λόγος. Οτι ο όρος «συμβολική βία» είναι σχήμα οξύμωρο. Οτι δικτατορία και δημοκρατία δεν είναι το ίδιο πράγμα και ότι το καθήκον αντίστασης στην πρώτη δεν σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε μπάχαλο την δεύτερη. Οτι ο δημόσιος χώρος αξίζει προστασίας, όχι μόνο από τα συμφέροντα αλλά και από τους πολίτες.
Αυτήν τη στιγμή ο καρκίνος στη χώρα είναι καθολικός. Δεν υπάρχει τομέας, ούτε θεσμός που να μην έχει προσβληθεί. Πριν τελευτήσει η κοινωνία –η οποία δεν είναι μόνο οι άνθρωποί αλλά και οι δεσμοί και οι κανόνες που ενώνουν και κανοναρχούν τις πράξεις των ανθρώπων– πρέπει να ανακαλύψουμε τον δημοκρατικό κανόνα. Αυτός έχει δικαιώματα, αλλά και υποχρεώσεις. Εχει ασφάλεια αλλά και τιμωρία για την παραβίαση αυτού του κανόνα.
Αφού τα σιγουρέψουμε όλα αυτά, μπορούμε να προχωρήσουμε στις επιμέρους παθογένειες. Δεν υπάρχει πρόβλημα που δεν μπορεί να λυθεί. Δεν υπάρχει πρόβλημα που λύνεται για πάντα. Δεν υπάρχει πρόβλημα που λύνεται χωρίς συμβιβασμούς. Δεν υπάρχει λύση χωρίς κόστος. Δεν υπάρχει «πάρε» χωρίς «δώσε». Και δεν μπορούμε να τα έχουμε όλα.
Μόλις κατακτήσουμε τον δημοκρατικό κανόνα, όχι δέκα, αλλά δέκα χιλιάδες προβλήματα μπορούμε να επιλύσουμε.
Οι περιπέτειες του εκσυγχρονισμού
H χώρα έζησε ένα μεγάλο διάστημα με ένα παραλήρημα λαϊκιστικής υστερίας. Πολλοί επείσθησαν ότι μπορεί να υπάρχει πλούτος χωρίς εργασία, μπέρδεψαν την εθνική ανεξαρτησία με την ανέξοδη ρητορεία, κάποιοι επιχειρηματολόγησαν ότι οι υποδομές για την ανάπτυξη είτε είναι κόλπο των καπιταλιστών για να αυξήσουν τα κέρδη τους ή ότι ήταν για τους κουτόφραγκους· εμείς, τέλος πάντων, δεν τις χρειαζόμασταν. Πολλοί ζούσαν σε ένα παραμυθένιο κόσμο. Mε ελπίδες και δράκους. Oι αποτυχίες μας ποτέ δεν εξηγήθηκαν ως προϊόν δικής μας αμέλειας ή αδιαφορίας, αλλά πάντα ήταν αποτελέσματα διεργασιών σκοτεινών δυνάμεων με ακόμη πιο σκοτεινά κίνητρα. H μόνη εμφανής εξήγηση για τα δεινά μας –πάντα στα πλαίσια του παραμυθιού– ήταν η ζήλια. Kάποια αόρατα κέντρα μας ζήλευαν και μας υπονόμευαν.
Τα νεοελληνικά παραμύθια ανακυκλώθηκαν τόσο πολύ που έγιναν σκληρά δόγματα. O ελληνικός ανορθολογισμός έγινε κυρίαρχη ιδεολογία. Oι εχέφρονες βαφτίστηκαν ενεργούμενα τρίτων· φυσικά «εχθρών της χώρας».
Σιγά σιγά όμως το παραμύθι έχασε την εξηγητική του ικανότητα. Mε όρους εθνικής ανεξαρτησίας δεν μπορούσε να γίνει κατανοητό γιατί δεν έχουμε εθνική οδό. Mε όρους ιμπεριαλισμού του κεφαλαίου δεν μπορούσε να εξηγηθεί η χαμηλή παραγωγικότητα στον δημόσιο τομέα. Tο κατά Tόμας Kουν «παράδειγμα» που έχουμε φτιάξει για την εξήγηση της νεοελληνικής πραγματικότητας έχει πλέον εμφανή σημάδια κρίσης. Eίμαστε στη φάση αλλαγής «παραδείγματος».
Tα σημάδια αυτής της μετάβασης ήταν εμφανή από τα μέσα της δεκαετίας του 1990. Oι Ελληνες άρχισαν να διαισθάνονται τη σαπίλα στο Bασίλειο της Δανιμαρκίας. O κ. Σημίτης εξελέγη το 1996 και το 2000 ως φορέας ελπίδας για την ορθολογικοποίηση και επαναδυτικοποίηση της χώρας. Ομως, απέτυχε. Oι πολυδιάστατες ισορροπίες που προσπάθησε να κρατήσει και με το κόμμα του και με τα ποικίλα συμφέροντα (τα οποία κρατούν δέσμια τη χώρα) υπονόμευσαν αυτό που προσπάθησε να ενσαρκώσει ο κ. Σημίτης. Tην ελπίδα εκσυγχρονισμού της Eλλάδας.
Η αποτυχία του εκσυγχρονισμού φάνηκε ότι χρειάστηκαν μόλις πέντε χρόνια για να ξηλωθεί το οικοδόμημα. Ακόμη και το κορυφαίο επίτευγμά του, η ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ, είναι σήμερα υπό αίρεση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο εκσυγχρονισμός δεν έγινε ποτέ κυρίαρχο αίτημα της χώρας, ούτε καν του ΠΑΣΟΚ. Στηρίχθηκε μεν από τα μεγάλα Μέσα Ενημέρωσης, αλλά δεν δουλεύτηκε μέσα στην κοινωνία. Δεν έγινε κτήμα της μεγάλης μάζας και γι’ αυτό δεν υπήρξαν κοινωνικές αντιστάσεις στο ξήλωμα των ελλιπών –αλλά εκσυγχρονιστικών, οπωσδήποτε– μέτρων κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης από τη Νέα Δημοκρατία. Δεν υπήρξε η πολιτική παιδεία σε βάθος με αποτέλεσμα να επαναληφθεί αυτό που έγραφε από το 2002 ο κ. Γιάννης Βούλγαρης: «Η Ελλάδα, πιεζόμενη από την ανάγκη να μη χάσει το τρένο του εκσυγχρονισμού, αποδεικνυόταν δεκτική των εκσυγχρονιστικών τάσεων που έρχονταν από τη Δύση. Αφομοίωνε όμως τις πιο “εύκολες” επιφανειακές και καταναλωτικές όψεις του εκσυγχρονισμού, παρά τα “δυσκολότερα” και απαιτητικότερα παραγωγικά και κοινωνικά μοντέλα...».
Σήμερα, η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι σε σταυροδρόμι. Ο κίνδυνος της χρεοκοπίας θα την αναγκάζει να κάνει εκσυγχρονιστικά άλματα. Αν όμως αυτά γίνουν μόνο και μόνο για να μη φύγουμε από το τρένο της Δύσης, αν δεν αλλάξουμε, πραγματικά, παραγωγικό μοντέλο και τρόπο θεώρησης της κοινωνίας, πάλι με χρόνια με καιρούς, πάλι εδώ θα είμαστε...
Τετάρτη 11 Μαΐου 2011
Η Μοναδική Ευκαιρία της Ευρώπης
Η Μοναδική Ευκαιρία της Ευρώπης μέσα στον Κίνδυνο της Ελληνικής Οικονομίας
Dino Koutsolioutsos
Το κινέζικο ιδεόγραμμα για την λέξη ΚΡΙΣΗ, αποτελείται από το πάντρεμα δύο άλλων κινεζικών ιδεογραμμάτων, τα ιδεογράμματα ΚΙΝΔΥΝΟΣ και ΕΥΚΑΙΡΙΑ. Στην προκειμένη τραγική περίπτωση που μας αφορά όλους, για την τύχη της Ελλάδας και την τύχη της Ευρωζώνης (των οποίων οι τύχες είναι ενδεχομένως αλληλένδετες), ο τεράστιος κίνδυνος που αντιπροσωπεύει η εξαθλίωση της ελληνικής οικονομίας, ίσως μεταφραστεί σε μία μοναδική ευκαιρία για την Ευρωζώνη, να προχωρήσει, «πολλές ώρες αρχύτερα», σε μία σοβαρή δημοσιονομική, οικονομική και πολιτική ένωση, στην απεγνωσμένη της προσπάθεια να αποφύγει την οικονομική και κοινωνική καταστροφή.
Στην πατρίδα μας, σε αυτήν την χώρα του αιώνιου ατομικισμού, αναρχισμού και ωχαδερφισμού, υπάρχει πλέον, παντελής ομοφωνία σε ένα και μόνο θέμα, ότι τίποτα πια δεν δουλεύει. Το πολιτικό σύστημα είναι τόσο διεφθαρμένο, πού η διαφθορά έχει παγιωθεί, ξεδιάντροπα, μέσα στο Σύνταγμα. Ο λαός πιστεύει μόνο στον πολιτικό ηγέτη «Κανένα», και η επικρατέστερη εκλογική βούληση είναι η αποχή. Το κράτος δεν λειτουργεί εδώ και δεκαετίες, παρά μόνον για να πλουτίζει τους πολίτες που συμμετέχουν στο εθνικό άθλημα της πελατειακής συναλλαγής. Όποιος, και όσο και όποτε, μπορεί, κλέβει το κράτος διά της φοροδιαφυγής. Το δικαστικό μας σύστημα υστερεί, σύμφωνα με τελευταία μελέτη υπεύθυνου διεθνούς οργανισμού, ακόμα και σε σύγκριση με αφρικανικές χώρες σαν την Ζιμπάμπουε. Η οικονομία μας καταποντίζεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, και τον εθνικό επιούσιο άρτο μας διασφαλίζει, μέρα με την μέρα, μόνο η πιστωτική κάρτα της Ευρωζώνης. Αυτά για την Ελλάδα.
Όσον αφορά την Ευρώπη, ξέρουμε τα εξής. Η ιδέα, και η ανάγκη μιας ενωμένης Ευρώπης ξεκίνησε και επικράτησε για ένα κύριο σκοπό, να αποφύγει η Ευρώπη, και ολόκληρη η υφήλιος, μια τρίτη εγκληματική καταστροφή σαν τους δύο παγκοσμίους πολέμους, που προκλήθηκαν από γεωπολιτικούς τσακωμούς μεταξύ ανταγωνιζόμενων ευρωπαϊκών κρατών. Οι πολιτικοί και οικονομικοί νονοί, μάλιστα, της Ευρωζώνης, στην απεγνωσμένη τους προσπάθεια να διασφαλίσουν την ζωή και την μακροβιότητα μιας ενωμένης Ευρώπης, φρόντισαν να μην δημιουργήσουν κανένα θεσμό πού να διευκολύνει, η ακόμα και να επιτρέπει, την διάλυση του Ευρώ. Από την άλλη μεριά, τα οικονομικά συμφέροντα των δυνατότερων οικονομιών της Ευρωζώνης, φρόντισαν να σχεδιάσουν μία ένωση, όπου η πρώτιστη προτεραιότητα ήταν η άμεση δημιουργία μίας γιγαντιαίας καταναλωτικής αγοράς, μέσω ενός κοινού νομίσματος, και μίας αυστηρής μονεταριστικής πολιτικής. Αλλά το πρόβλημα ήταν και είναι, ότι η Ευρωζώνη είναι μία συνεργασία κρατών με τεράστιες διαφορές ισχύος σε οικονομική δύναμη, και εμπορική και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Αυτές οι τεράστιες διαφορές, μεταξύ του ομίλου των κρατών του βορρά και του ομίλου των κρατών της περιφερείας, χειροτέρεψαν μέσα στην δεκαετία του ευρώ, αντί να μειωθούν, και τα τρία εισαχθέντα μνημόνια, (Ελλάδας, Ιρλανδίας και Πορτογαλίας), μεγαλώνουν ακόμα περισσότερο τις δύο «ταχύτητες» με τις οποίες δουλεύει και θα εξακολουθήσει να δουλεύει το ευρώ.
Πολλοί διεθνείς οικονομολόγοι, προείπαν όταν το ευρώ πρωτοξεκίνησε, και εξακολουθούν να υποστηρίζουν, ότι μία Ευρώπη, ενωμένη μόνο μέσω ενός κοινού νομίσματος, αλλά χωρίς ενιαία δημοσιονομική, οικονομική και πολιτική στρατηγική, δεν μπορεί να επιζήσει επί μακρόν. Η περαιτέρω ένωση της Ευρώπης, πέραν της υπάρχουσας νομισματικής πολιτικής, έχει «καθυστερήσει», η μάλλον έχει μπει στο ράφι, αφενός διότι οι διάφοροι λαοί χρειάζονται καιρό να συνηθίσουν σε μία πολιτισμική ένωση, αλλά επίσης διότι, οι διάφορες κυβερνήσεις των κρατών του Ευρώ ζουν από εκλογική περίοδο σε εκλογική περίοδο, με μοναδικό στόχο να διατηρηθούν στην εξουσία, και ένεκα τούτου, ουδεμία όρεξη η ενδιαφέρον έχουν, για μεγαλόπνοα σχέδια πού να προωθούν την περαιτέρω ένωση της Ευρώπης.
Και έτσι φτάσαμε στην τωρινή κρίση του ευρώ, πού η χώρα μας προκάλεσε εδώ και ένα χρόνο. Αλλά η ευρωπαϊκή κρίση που ξεκίνησε η Ελλάδα με την εξαθλίωση της οικονομίας μας, είχε, επίσης, ένα τρομερά οδυνηρό, αλλά και πολύ ευεργετικό αποτέλεσμα, να αποκαλύψει, να ξεγυμνώσει, την Ευρωζώνη, σαν ένα σύστημα πού δεν δουλεύει καλά, κατά τον ίδιο τρόπο, πού το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης στην χώρα μας, ξεσκέπασε και φανέρωσε, για πάντα, την εξαθλίωση του οικονομικού, πολιτικού και κρατικού συστήματός της.
Η Γερμανία, που αποτελεί το κέντρο του βάρους της Ευρωζώνης, αλλά και της Ευρώπης, βρίσκεται πια μπροστά στην κρίσιμη στιγμή απόφασης, ποιο δρόμο να διαλέξει. Από την μια μεριά είναι ο επερχόμενος εφιαλτικός δρόμος της μεταφοράς χρήματος από τα πλούσια κράτη στα φτωχά, σε μορφή δανείων, με πρωταγωνίστρια την Ελλάδα, κάτι πού οι γερμανοί εθνικιστές φοβόντουσαν εδώ και πολύ καιρό, και τον οποίο φόβο έχουν μεταφέρει τώρα στους γερμανούς ψηφοφόρους. Από την άλλη μεριά η γερμανική πολιτική και κεφαλαιοκρατική εξουσία, αντιμετωπίζει, με ίση, αν όχι μεγαλύτερη αγωνία, το φάσμα της κατάρρευσης του ευρώ, καθότι, μία υποτιθέμενη έξοδος της Ελλάδας από αυτό, πού μερικοί Γερμανοί υποστηρίζουν σοβαρά, πολύ πιθανότατα να εστίαζε τις αρπαχτικές διαθέσεις της διεθνούς αγοράς στα άλλα κράτη της περιφερείας, (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία και πάει λέοντας), με τελική διάλυση του Ευρώ, και τεράστιους κινδύνους στην παγκόσμια οικονομία, κάτι πού προκαλεί επίσης αγωνιώδεις πονοκεφάλους στην Αμερική, και όχι μόνο.
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι εάν είναι κάτι πού ενώνει την Ευρώπη, είναι ο φόβος και ο τρόμος της καταστροφής. Όπως η πατρίδα μας φοβάται την καταστροφή εάν δεν μπορέσει να παραμείνει μέσα στην αγκαλιά της Ευρώπης, έτσι και η Ευρώπη φοβάται την καταστροφή, εάν δεν μπορέσει να κρατήσει στην αγκαλιά της, όλα της τα μέλη, ξεκινώντας, από αυτήν την τρομερά άσωτη κόρη, την Ελλάδα. Και φτάνουμε λοιπόν στο κλείσιμο του κύκλου, βλέποντας ότι όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση γεννήθηκε για να αποφευχθεί ένας τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, έτσι και η περαιτέρω ενοποίηση της Ευρωζώνης, ίσως να επιτευχθεί λόγω του φόβου μίας μελλοντικής καταστροφής.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Ελλάδα, θα μπορούσε, θέλοντας και μη, να διαδραματίσει σημαντικότατο και πρωτοποριακό ρόλο, αυτόν της πρώτης ευρωπαϊκής χώρας, η οποία αναγκαστικά να παίξει τον ρόλο και να μετατραπεί στην πρώτη πολιτεία της ενωμένης Ευρώπης, με άμεση, καταρχάς, δημοσιονομική ένωση, μετέπειτα και οικονομική, και αρκετά αργότερα, γιατί όχι, και πολιτική! Έτσι θα μπορούσε να δοθεί, ίσως, μία απάντηση στο τωρινό μυστήριο των ελληνικών δημοσκοπήσεων, πού δείχνουν τους Έλληνες ψηφοφόρους να προτιμούν τον «Κανένα» σαν το καλύτερο πολιτικό ηγέτη να οδηγήσει την χώρα μας από το αδιέξοδό της.
Dino Koutsolioutsos
Το κινέζικο ιδεόγραμμα για την λέξη ΚΡΙΣΗ, αποτελείται από το πάντρεμα δύο άλλων κινεζικών ιδεογραμμάτων, τα ιδεογράμματα ΚΙΝΔΥΝΟΣ και ΕΥΚΑΙΡΙΑ. Στην προκειμένη τραγική περίπτωση που μας αφορά όλους, για την τύχη της Ελλάδας και την τύχη της Ευρωζώνης (των οποίων οι τύχες είναι ενδεχομένως αλληλένδετες), ο τεράστιος κίνδυνος που αντιπροσωπεύει η εξαθλίωση της ελληνικής οικονομίας, ίσως μεταφραστεί σε μία μοναδική ευκαιρία για την Ευρωζώνη, να προχωρήσει, «πολλές ώρες αρχύτερα», σε μία σοβαρή δημοσιονομική, οικονομική και πολιτική ένωση, στην απεγνωσμένη της προσπάθεια να αποφύγει την οικονομική και κοινωνική καταστροφή.
Στην πατρίδα μας, σε αυτήν την χώρα του αιώνιου ατομικισμού, αναρχισμού και ωχαδερφισμού, υπάρχει πλέον, παντελής ομοφωνία σε ένα και μόνο θέμα, ότι τίποτα πια δεν δουλεύει. Το πολιτικό σύστημα είναι τόσο διεφθαρμένο, πού η διαφθορά έχει παγιωθεί, ξεδιάντροπα, μέσα στο Σύνταγμα. Ο λαός πιστεύει μόνο στον πολιτικό ηγέτη «Κανένα», και η επικρατέστερη εκλογική βούληση είναι η αποχή. Το κράτος δεν λειτουργεί εδώ και δεκαετίες, παρά μόνον για να πλουτίζει τους πολίτες που συμμετέχουν στο εθνικό άθλημα της πελατειακής συναλλαγής. Όποιος, και όσο και όποτε, μπορεί, κλέβει το κράτος διά της φοροδιαφυγής. Το δικαστικό μας σύστημα υστερεί, σύμφωνα με τελευταία μελέτη υπεύθυνου διεθνούς οργανισμού, ακόμα και σε σύγκριση με αφρικανικές χώρες σαν την Ζιμπάμπουε. Η οικονομία μας καταποντίζεται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, και τον εθνικό επιούσιο άρτο μας διασφαλίζει, μέρα με την μέρα, μόνο η πιστωτική κάρτα της Ευρωζώνης. Αυτά για την Ελλάδα.
Όσον αφορά την Ευρώπη, ξέρουμε τα εξής. Η ιδέα, και η ανάγκη μιας ενωμένης Ευρώπης ξεκίνησε και επικράτησε για ένα κύριο σκοπό, να αποφύγει η Ευρώπη, και ολόκληρη η υφήλιος, μια τρίτη εγκληματική καταστροφή σαν τους δύο παγκοσμίους πολέμους, που προκλήθηκαν από γεωπολιτικούς τσακωμούς μεταξύ ανταγωνιζόμενων ευρωπαϊκών κρατών. Οι πολιτικοί και οικονομικοί νονοί, μάλιστα, της Ευρωζώνης, στην απεγνωσμένη τους προσπάθεια να διασφαλίσουν την ζωή και την μακροβιότητα μιας ενωμένης Ευρώπης, φρόντισαν να μην δημιουργήσουν κανένα θεσμό πού να διευκολύνει, η ακόμα και να επιτρέπει, την διάλυση του Ευρώ. Από την άλλη μεριά, τα οικονομικά συμφέροντα των δυνατότερων οικονομιών της Ευρωζώνης, φρόντισαν να σχεδιάσουν μία ένωση, όπου η πρώτιστη προτεραιότητα ήταν η άμεση δημιουργία μίας γιγαντιαίας καταναλωτικής αγοράς, μέσω ενός κοινού νομίσματος, και μίας αυστηρής μονεταριστικής πολιτικής. Αλλά το πρόβλημα ήταν και είναι, ότι η Ευρωζώνη είναι μία συνεργασία κρατών με τεράστιες διαφορές ισχύος σε οικονομική δύναμη, και εμπορική και βιομηχανική ανταγωνιστικότητα. Αυτές οι τεράστιες διαφορές, μεταξύ του ομίλου των κρατών του βορρά και του ομίλου των κρατών της περιφερείας, χειροτέρεψαν μέσα στην δεκαετία του ευρώ, αντί να μειωθούν, και τα τρία εισαχθέντα μνημόνια, (Ελλάδας, Ιρλανδίας και Πορτογαλίας), μεγαλώνουν ακόμα περισσότερο τις δύο «ταχύτητες» με τις οποίες δουλεύει και θα εξακολουθήσει να δουλεύει το ευρώ.
Πολλοί διεθνείς οικονομολόγοι, προείπαν όταν το ευρώ πρωτοξεκίνησε, και εξακολουθούν να υποστηρίζουν, ότι μία Ευρώπη, ενωμένη μόνο μέσω ενός κοινού νομίσματος, αλλά χωρίς ενιαία δημοσιονομική, οικονομική και πολιτική στρατηγική, δεν μπορεί να επιζήσει επί μακρόν. Η περαιτέρω ένωση της Ευρώπης, πέραν της υπάρχουσας νομισματικής πολιτικής, έχει «καθυστερήσει», η μάλλον έχει μπει στο ράφι, αφενός διότι οι διάφοροι λαοί χρειάζονται καιρό να συνηθίσουν σε μία πολιτισμική ένωση, αλλά επίσης διότι, οι διάφορες κυβερνήσεις των κρατών του Ευρώ ζουν από εκλογική περίοδο σε εκλογική περίοδο, με μοναδικό στόχο να διατηρηθούν στην εξουσία, και ένεκα τούτου, ουδεμία όρεξη η ενδιαφέρον έχουν, για μεγαλόπνοα σχέδια πού να προωθούν την περαιτέρω ένωση της Ευρώπης.
Και έτσι φτάσαμε στην τωρινή κρίση του ευρώ, πού η χώρα μας προκάλεσε εδώ και ένα χρόνο. Αλλά η ευρωπαϊκή κρίση που ξεκίνησε η Ελλάδα με την εξαθλίωση της οικονομίας μας, είχε, επίσης, ένα τρομερά οδυνηρό, αλλά και πολύ ευεργετικό αποτέλεσμα, να αποκαλύψει, να ξεγυμνώσει, την Ευρωζώνη, σαν ένα σύστημα πού δεν δουλεύει καλά, κατά τον ίδιο τρόπο, πού το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης στην χώρα μας, ξεσκέπασε και φανέρωσε, για πάντα, την εξαθλίωση του οικονομικού, πολιτικού και κρατικού συστήματός της.
Η Γερμανία, που αποτελεί το κέντρο του βάρους της Ευρωζώνης, αλλά και της Ευρώπης, βρίσκεται πια μπροστά στην κρίσιμη στιγμή απόφασης, ποιο δρόμο να διαλέξει. Από την μια μεριά είναι ο επερχόμενος εφιαλτικός δρόμος της μεταφοράς χρήματος από τα πλούσια κράτη στα φτωχά, σε μορφή δανείων, με πρωταγωνίστρια την Ελλάδα, κάτι πού οι γερμανοί εθνικιστές φοβόντουσαν εδώ και πολύ καιρό, και τον οποίο φόβο έχουν μεταφέρει τώρα στους γερμανούς ψηφοφόρους. Από την άλλη μεριά η γερμανική πολιτική και κεφαλαιοκρατική εξουσία, αντιμετωπίζει, με ίση, αν όχι μεγαλύτερη αγωνία, το φάσμα της κατάρρευσης του ευρώ, καθότι, μία υποτιθέμενη έξοδος της Ελλάδας από αυτό, πού μερικοί Γερμανοί υποστηρίζουν σοβαρά, πολύ πιθανότατα να εστίαζε τις αρπαχτικές διαθέσεις της διεθνούς αγοράς στα άλλα κράτη της περιφερείας, (Πορτογαλία, Ιρλανδία, Ισπανία και πάει λέοντας), με τελική διάλυση του Ευρώ, και τεράστιους κινδύνους στην παγκόσμια οικονομία, κάτι πού προκαλεί επίσης αγωνιώδεις πονοκεφάλους στην Αμερική, και όχι μόνο.
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι εάν είναι κάτι πού ενώνει την Ευρώπη, είναι ο φόβος και ο τρόμος της καταστροφής. Όπως η πατρίδα μας φοβάται την καταστροφή εάν δεν μπορέσει να παραμείνει μέσα στην αγκαλιά της Ευρώπης, έτσι και η Ευρώπη φοβάται την καταστροφή, εάν δεν μπορέσει να κρατήσει στην αγκαλιά της, όλα της τα μέλη, ξεκινώντας, από αυτήν την τρομερά άσωτη κόρη, την Ελλάδα. Και φτάνουμε λοιπόν στο κλείσιμο του κύκλου, βλέποντας ότι όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση γεννήθηκε για να αποφευχθεί ένας τρίτος παγκόσμιος πόλεμος, έτσι και η περαιτέρω ενοποίηση της Ευρωζώνης, ίσως να επιτευχθεί λόγω του φόβου μίας μελλοντικής καταστροφής.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Ελλάδα, θα μπορούσε, θέλοντας και μη, να διαδραματίσει σημαντικότατο και πρωτοποριακό ρόλο, αυτόν της πρώτης ευρωπαϊκής χώρας, η οποία αναγκαστικά να παίξει τον ρόλο και να μετατραπεί στην πρώτη πολιτεία της ενωμένης Ευρώπης, με άμεση, καταρχάς, δημοσιονομική ένωση, μετέπειτα και οικονομική, και αρκετά αργότερα, γιατί όχι, και πολιτική! Έτσι θα μπορούσε να δοθεί, ίσως, μία απάντηση στο τωρινό μυστήριο των ελληνικών δημοσκοπήσεων, πού δείχνουν τους Έλληνες ψηφοφόρους να προτιμούν τον «Κανένα» σαν το καλύτερο πολιτικό ηγέτη να οδηγήσει την χώρα μας από το αδιέξοδό της.
Spiegel: “Το Μνημόνιο καταστρέφει την Ελλάδα”
Spiegel
«Η Ελλάδα απειλείται με διπλή καταστροφή» είναι ο τίτλος άρθρου του Christian Teevs στο Spiegel-Online. Στον υπότιτλο ο συντάκτης παρατηρεί: «Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα τεράστιο δίλημμα: Η χώρα πρέπει να κάνει οικονομία, για να λάβει περαιτέρω βοήθεια από τους ευρωπαίους εταίρους της. Η αυστηρή θεραπευτική αγωγή όμως στραγγαλίζει την οικονομική ανάπτυξη, καθιστώντας έτσι αναγκαίο το νέο δανεισμό. Η ελπίδα για γρήγορο τερματισμό της κρίσης ήταν αφελής».
Στο δημοσίευμα επισημαίνεται η ανάγκη νέας χρηματοδοτικής στήριξης της Ελλάδας, η οποία μπορεί να προκαλέσει νέο κύμα ανθελληνικών πρωτοσέλιδων, που όμως κατά τον συντάκτη «ούτε δίκαια είναι ούτε έχουν μεγάλη σχέση με την πραγματικότητα». Γιατί – όπως εξηγεί – «όσο αξιοθρήνητη κι αν είναι η κατάσταση του προβληματικού παιδιού της Ευρωζώνης, οι Έλληνες το έβαλαν πέρσι πεισματικά σκοπό να μεταρρυθμίσουν την υπερχρεωμένη χώρα τους». Επισημαίνεται π.χ. η επίτευξη μεγάλης μείωσης του ελλείμματος από το 15,4 στο 10,5%.
Το θέμα όμως είναι ότι ένα χρόνο μετά, η λιτότητα αποδεικνύεται ότι δεν έβγαλε την Ελλάδα από την κρίση – το αντίθετο μάλιστα: το χρέος έχει φτάσει στο 142% του ΑΕΠ και η ύφεση στο 4,5%. Από την άλλη, οι χρηματαγορές συνεχίζουν να τιμωρούν τη χώρα.
«Όσο πικρό κι αν ακούγεται: Το αξιέπαινο πρόγραμμα λιτότητας βούλιαξε τους Έλληνες ακόμα περισσότερο στην οικονομική αθλιότητα. Οι όροι που έθεσαν το ΔΝΤ και οι ευρωπαίοι εταίροι αποδείχτηκαν εξαιρετικά απαιτητικοί. Οι επενδυτές παγκοσμίως δεν πιστεύουν ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να λύσει τα προβλήματά της και η επιστροφή του χρόνου στις χρηματαγορές φαντάζει όνειρο απατηλό. Επομένως, η Ελλάδα θα χρειαστεί το πιθανότερο και νέα δανειακή βοήθεια – είτε από το EFSF είτε από το μόνιμο μηχανισμό διάσωσης, που όμως αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το 2013».
Το ΔΝΤ πιέζει για επιτάχυνση των διαδικασιών πώλησης δημόσιας περιουσίας και αποτελεσματικής είσπραξης των φόρων. Ήδη όμως στη χώρα επικρατεί δυσθυμία για ένα επαπειλούμενο ξεπούλημα, που μπορεί να οδηγήσει σε έντονες διαμαρτυρίες.
Μια διέξοδος για τη χώρα θα ήταν η επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής της δανειακής βοήθειας σε συνδυασμό με μείωση του επιτοκίου και λιγότερο αυστηρούς όρους για τη μείωση του ελλείμματος. Οι γνώμες όμως των γερμανών οικονομολόγων διίστανται, γιατί ορισμένοι εξ αυτών πιστεύουν ότι τυχόν ελαφρύνσεις προς την Ελλάδα θα στείλουν λάθος μήνυμα και στα άλλα υπερχρεωμένα κράτη, υπό την έννοια ότι ενδέχεται να μειώσουν τις προσπάθειές τους για μείωση του ελλείμματος και δημοσιονομική πειθαρχία, αφού θα ελπίζουν στη διαρκή στήριξη των ευρωπαίων εταίρων – καταλήγει το δημοσίευμα.
«Η Ελλάδα απειλείται με διπλή καταστροφή» είναι ο τίτλος άρθρου του Christian Teevs στο Spiegel-Online. Στον υπότιτλο ο συντάκτης παρατηρεί: «Η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα τεράστιο δίλημμα: Η χώρα πρέπει να κάνει οικονομία, για να λάβει περαιτέρω βοήθεια από τους ευρωπαίους εταίρους της. Η αυστηρή θεραπευτική αγωγή όμως στραγγαλίζει την οικονομική ανάπτυξη, καθιστώντας έτσι αναγκαίο το νέο δανεισμό. Η ελπίδα για γρήγορο τερματισμό της κρίσης ήταν αφελής».
Στο δημοσίευμα επισημαίνεται η ανάγκη νέας χρηματοδοτικής στήριξης της Ελλάδας, η οποία μπορεί να προκαλέσει νέο κύμα ανθελληνικών πρωτοσέλιδων, που όμως κατά τον συντάκτη «ούτε δίκαια είναι ούτε έχουν μεγάλη σχέση με την πραγματικότητα». Γιατί – όπως εξηγεί – «όσο αξιοθρήνητη κι αν είναι η κατάσταση του προβληματικού παιδιού της Ευρωζώνης, οι Έλληνες το έβαλαν πέρσι πεισματικά σκοπό να μεταρρυθμίσουν την υπερχρεωμένη χώρα τους». Επισημαίνεται π.χ. η επίτευξη μεγάλης μείωσης του ελλείμματος από το 15,4 στο 10,5%.
Το θέμα όμως είναι ότι ένα χρόνο μετά, η λιτότητα αποδεικνύεται ότι δεν έβγαλε την Ελλάδα από την κρίση – το αντίθετο μάλιστα: το χρέος έχει φτάσει στο 142% του ΑΕΠ και η ύφεση στο 4,5%. Από την άλλη, οι χρηματαγορές συνεχίζουν να τιμωρούν τη χώρα.
«Όσο πικρό κι αν ακούγεται: Το αξιέπαινο πρόγραμμα λιτότητας βούλιαξε τους Έλληνες ακόμα περισσότερο στην οικονομική αθλιότητα. Οι όροι που έθεσαν το ΔΝΤ και οι ευρωπαίοι εταίροι αποδείχτηκαν εξαιρετικά απαιτητικοί. Οι επενδυτές παγκοσμίως δεν πιστεύουν ότι η Ελλάδα θα μπορέσει να λύσει τα προβλήματά της και η επιστροφή του χρόνου στις χρηματαγορές φαντάζει όνειρο απατηλό. Επομένως, η Ελλάδα θα χρειαστεί το πιθανότερο και νέα δανειακή βοήθεια – είτε από το EFSF είτε από το μόνιμο μηχανισμό διάσωσης, που όμως αναμένεται να τεθεί σε ισχύ το 2013».
Το ΔΝΤ πιέζει για επιτάχυνση των διαδικασιών πώλησης δημόσιας περιουσίας και αποτελεσματικής είσπραξης των φόρων. Ήδη όμως στη χώρα επικρατεί δυσθυμία για ένα επαπειλούμενο ξεπούλημα, που μπορεί να οδηγήσει σε έντονες διαμαρτυρίες.
Μια διέξοδος για τη χώρα θα ήταν η επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής της δανειακής βοήθειας σε συνδυασμό με μείωση του επιτοκίου και λιγότερο αυστηρούς όρους για τη μείωση του ελλείμματος. Οι γνώμες όμως των γερμανών οικονομολόγων διίστανται, γιατί ορισμένοι εξ αυτών πιστεύουν ότι τυχόν ελαφρύνσεις προς την Ελλάδα θα στείλουν λάθος μήνυμα και στα άλλα υπερχρεωμένα κράτη, υπό την έννοια ότι ενδέχεται να μειώσουν τις προσπάθειές τους για μείωση του ελλείμματος και δημοσιονομική πειθαρχία, αφού θα ελπίζουν στη διαρκή στήριξη των ευρωπαίων εταίρων – καταλήγει το δημοσίευμα.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)