Εξάστερος Παναθηναικός

Για άλλη μία φορά ο Παναθηναϊκός απέδειξε ότι είναι η καλύτερη ομάδα που διαθέτει ο ελληνικός επαγγελματικός αθλητισμός. Ίσως τελικά να είναι και το καλύτερο συλλογικό σχήμα που διαθέτει αυτή η χώρα. Και ασφαλώς είναι η καλύτερη ομάδα στην Ευρώπη. Η ομάδα του Ομπράντοβιτς νίησε τη Μακάμπι με 70-78, κατέκτησε το έκτο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα της ιστορίας της και έχει πλέον μόνο τη Ρεάλ Μαδρίτης να κρατάει το ρεκόρ των περισσότερων τίτλων.

Οσο για τον Ομπράντοβιτς, δικαίως οι επιδόσεις του κατατάσσονται στη σφαίρα του θρύλου. Δύσκολα θα ξεπεραστούν τα επιτεύγματα του, πιθανότατα αυτό να μη συμβεί ποτέ.

Μόνο μία φορά σε όλη τη διάρκεια του αγώνα ο Παναθηναϊκός βρέθηκε πίσω στο σκορ. Σε όλο το παιχνίδι κατάφερε να διατηρεί το προβάδισμα, ακόμα και στο σημείο όπου η Μακάμπι φαινόταν ικανή να πάρει προβάδισμα με τα εύστοχα σουτ τριών πόντων. Εν τέλει ήταν ένα σκληρό, ίσως και κακό παιχνίδι, αλλά αυτά είναι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τους περισσότερους τελικούς. Ποιος θα τα θυμάται άλλωστε;

Και για ακόμα ένα παιχνίδι η προσωπικότητα του Δημήτρη Διαμαντίδη θύμισε ποιος είναι ο καλύτερος καλαθοσφαιριστής στην Ευρώπη. Πήρε το παιχνίδι επάνω του και «καθάρισε» στο τέλος, όταν ο Παναθηναϊκός εκδήλωσε τάσεις αυτοκτονίας. Ο Δημήτρης Διαμαντίδης κατάφερε κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν. Κατέκτησε μετά από τα βραβεία του καλύτερου αμυντικού και του ΜVP της σεζόν και αυτό του MVP του Final 4 της Βαρκελώνης! Ο Ντέιβιντ Μπλατ, ο προπονητής της Μακάμπι, είπε ότι ο Διαμαντίδης είναι ο καλύτερος παίκτης όλων των εποχών στην Ευρωλίγκα. Ο ίδιος αργότερα επέδειξε τη γνωστή συστολή του: «είναι μεγάλη τιμή, αλλά το μπάσκετ είναι ομαδικό άθλημα.»

Αλλά και η εικόνα του Παναθηναϊκού μετά το παιχνίδι ήταν εξίσου εντυπωσιακή με την αγωνιστική: μεγάλα χαμόγελα, πανηγυρισμοί, αλλά ούτε μία στιγμή δεν ξέφυγαν προς την υπερβολή. Λες και έβλεπες παίκτη του γκολφ να πανηγυρίζει τη νίκη του. Λογικό. Είναι τόσο μεγάλη ομάδα ώστε ακόμα και η χαρά του θριάμβου ελέγχεται, μπαίνει και αυτή κάτω από το μέτρο. Για τον Παναθηναϊκό οι τίτλοι είναι ρουτίνα, η ομάδα αυτή πρέπει πλέον να εφευρίσκει προκλήσεις. Και φέτος η πρόκληση ίσως ήταν ο αποκλεισμός της Μπαρτσελόνα από το final four που έγινε στην πόλη της.

Πίσω απο τη βόμβα-Spiegel

του Γιάνη Βαρουφάκη

"Η κυβέρνηση Παπανδρέου εξετάζει το ενδεχόμενο εξόδου από το ευρώ και δημιουργίας δικού της νομίσματος." Όπως ήταν λογικό δεν πρόλαβε να αναρτηθεί το άρθρο που περιείχε αυτή την βόμβα στο διαδικτυακό Spiegel και άρχισαν οι διαψεύσεις της κυβέρνησης, των ευρωπαίων ιθυνόντων κλπ.

Ότι η κυβέρνηση ποτέ δεν σκέφτηκε να θέσει θέμα εξόδου από την ευρωζώνη είναι δεδομένο. Από την άλλη, η τιμωρία όσων κατ´ εξακολούθηση διαψεύδονται διαψεύδοντας (αυτά που είναι σίγουρο ότι θα συμβούν μετά από πολύ λίγο) είναι το να μην λαμβάνει κανείς σοβαρά τις διαψεύσεις τους. Όταν μάλιστα η συνήθης διάψευση συνοδεύεται από την συνήθη κατηγορία ότι πίσω από την δημοσίευση κρύβεται συνομωσία καιροσκόπων, η αξιοπιστία της διάψευσης καταποντίζεται ακόμα περισσότερο.

Τι συνέβη λοιπόν; Ακολουθεί η ερμηνεία μου.

Όπως είπα ήδη, η κυβέρνηση ποτέ δεν σκέφτηκε να θέσει θέμα εξόδου από το ευρώ. Ούτε καν ως διαπραγματευτικό ατού. (Έτσι κι αλλιώς η κυβέρνησή μας δεν έχει διακριθεί για τις διαπραγματευτικές της επιδόσεις. Αν ξεκινούσε τώρα με αυτή την απειλή θα θύμιζε το ποντίκι που απειλεί τον ελέφαντα ότι αν δεν του κάνει το χατίρι θα κρατήσει την αναπνοή του μέχρι να σκάσει.) Σημαίνει όμως αυτό ότι το Spiegel δημοσιεύει ψέματα παίζοντας το παιχνίδι κάποιων καιροσκόπων;

Ας σοβαρευτούμε. Πρόκειται για σοβαρό περιοδικό, μέρος κατά κάποιον τρόπο του γερμανικού συστήματος εξουσίας. Ποτέ δεν θα δημοσίευε μια τέτοια βόμβα χωρίς να έχει κάποιο πάτημα μόνο και μόνο για να κάνει το χατίρι κάποιων καιροσκόπων. Αυτό που έκανε ήταν να πάρει μια μικρή αλήθεια, να την σερβίρει χωρίς τις επεξηγήσεις που θα απέτρεπαν την δημιουργία κλίματος πανικού σε όλα τα μήκη και πλάτη, και να περιμένει να δει τι θα γίνει καθώς ο πανικός εξαπλώνεται. Γιατί; Για να στείλει ένα ισχυρό μήνυμα, εκ μέρους ισχυρών κύκλων του Γερμανικού Υπουργείου Οικονομικών κυρίως στην κα. Μέρκελ και, σε κάποιο βαθμό, στον κ. Παπανδρέου.

Ποια ήταν η μικρή αλήθεια στην οποία το γερμανικό περιοδικό στήριξε το μήνυμά του; Ότι (και αυτό είναι κοινώς γνωστό) ο Γιώργος Παπανδρέου έχει ζητήσει από συνεργάτες του, εδώ και καιρό, να επεξεργαστούν λογιών-λογιών σενάρια, ακόμα και αυτό μιας (απίθανης) αποχώρησης από το ευρώ. Υπό αυτή την έννοια όντως η ελληνική κυβέρνηση έχει εξετάσει και αυτό το ενδεχόμενο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διανοήθηκε καν να το ενστερνιστεί.

Έτσι λοιπόν "έχτισε" το Spiegel το θέμα του: Αναφέρθηκε στο γεγονός ότι μια (απίθανη) έξοδος από το ευρώ έχει μελετηθεί, δεν αναφέρθηκε καθόλου (παραβιάζοντας την δημοσιογραφική δεοντολογία) στο ότι η έξοδος από το ευρώ δεν συζητείται καν και, κατόπιν, αναφέρθηκε στην χτεσινή συνάντηση στο Λουξεμβούργο όπου κεντρικό θέμα συζήτησης είναι η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους (και όχι μόνο). Έτσι, εξ επί τούτου, ξεκίνησε μια φιλολογία περί συζήτησης στο eurogroup εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ.

Γιατί διέπραξε αυτή την δημοσιογραφική παρασπονδία το Spiegel; Για να ενισχύσει καιροσκοπικά παιχνίδια (όπως λέει η κυβέρνησή μας, η οποία με αυτούς τους ισχυρισμούς έχει χάσει το επικοινωνιακό παίγνιο οριστικά); Όχι, βέβαια. Το διέπραξε γιατί (όπως γράφουν και οι Financial Times) το Spiegel είναι ταγμένο στον αγώνα των συμβούλων του γερμανού υπουργού οικονομικών, του κ. Schauble, να πείσουν την γερμανίδα καγκελάριο να σταματήσει να κωλυσιεργεί, να δηλώσει ευθαρσώς ότι το Μνημόνιο απέτυχε, ότι και τα αντίστοιχα μνημόνια της Ιρλανδίας και της Πορτογαλίας δεν θα έχουν καλό τέλος, ότι ήρθε η ώρα της αναδιάρθρωσης του χρέους της περιφέρειας με παράλληλη αντιμετώπιση της τραπεζικής κρίσης όλης της ευρωζώνης.

Και γιατί προχώρησε στην χρήση της πυρηνικής βόμβας (δηλαδή της απειλής ότι ένα κράτος-μέλος μπορεί να τεθεί εκτός ευρωζώνης); Η απλή απάντηση είναι: Για να δώσει ένα απτό παράδειγμα στην κα Μέρκελ, και λιγότερο στον κ. Παπανδρέου, ότι υπάρχουν πολύ χειρότερα πράγματα από την αναδιάρθρωση του χρέους μιας ή περισσότερων χωρών. Υπάρχει η αποδόμηση του ευρώ. Υπάρχει η προοπτική μιας νέας σειράς στοιχημάτων όχι για το ποια χώρα θα χρεοκοπήσει εντός της ευρωζώνης αλλά πόσο γρήγορα θα αρχίσει η σταδιακή διάλυση της νομισματικής ένωσης. Να τους δώσει να καταλάβουν ότι ήρθε η ώρα να τελειώσουν τα ψέματα, τα θαλασσοδάνεια σε πτωχευμένα κράτη, η άρνηση με την οποία αντιμετωπίζεται η τραπεζική Κρίση κλπ κλπ. Να τους εξαναγκάσει να αρχίσουν να συζητούν για αυτά τα οποία έπρεπε να μιλούν ένα χρόνο τώρα.

Περιληπτικά, λοιπόν, ερμηνεύω το δημοσίευμα του Spiegel ως ένα ημι-ψεύδος το οποίο μάλλον ευεργετικό θα είναι για την Ευρώπη γενικά και την Ελλάδα ειδικότερα. Το γερμανικό περιοδικό δεν έγραψε ακριβώς ψέματα. Απλά δεν έγραψε όλη την αλήθεια με σκοπό να τρομάξει τους αρχηγούς των κρατών μας εμφανίζοντας τον μπαμπούλα του σταδιακού ξηλώματος του ευρώ. Γιατί; Με στόχο (α) να δείξει στην κα Μέρκελ το απαίσιο πρόσωπο της πραγματικής απειλής που ελλοχεύει αν συνεχιστεί η σημερινή πορεία, και (β) να αναγκάσει τον κ. Παπανδρέου να σταματήσει να λέει αυτό που έβαλε τον κ. Πεταλωτή να επαναλάβει ρο βράδυ της Παρασκευής: "Η ελληνική κυβέρνηση έχει ένα πρόγραμμα που τηρεί με επιτυχία, ήδη καταρτίζουμε και σε λίγο θα καταθέσουμε ένα στρατηγικό σχέδιο της χώρας μας για την οριστική έξοδο από την κρίση, τον οδικό χάρτη."

Για να πω το ίδιο πράγμα λίγο διαφορετικά, το δημοσίευμα του Spiegel αποτελεί ένα απλό μήνυμα από κύκλους του γερμανικού υπουργείου οικονομικών: Το Μνημόνιο, κυρίες και κύριοι, απέτυχε. Θα ακολουθήσει μια γενναία αναδιάρθρωση, την οποία πρέπει να φοβόμαστε λιγότερο από την κατάρρευση που θα φέρει η εμμονή στην μη αναδιάρθρωση, και πολλές σημαντικές θεσμικές αλλαγές. Ένα χρόνο μετά, εισερχόμαστε στην μετα-Μνημονιακή εποχή.

Η Ενστικτώδης Συμφωνία.

Γρηγόρης Νικολόπουλος

Υπάρχει μεταξύ των πολιτικών μια άτυπη συμφωνία. Μια συμφωνία που δεν έχει συζητηθεί, δεν έχει περιγραφεί, δεν έχει μπεί σε χαρτί. Η συμφωνία αυτή αφορά τη διατήρηση του κρατισμού στην οικονομία. Ο πολιτικός κόσμος θέλει να παραμείνει η οικονομία και η κοινωνία υπο τον ασφυκτικό έλεγχο της Βουλής και των κομμάτων. Ή μάλλον ανάποδα: Υπο τον έλεγχο των κομμάτων πρωτίστως και της Βουλής δευτερευόντως, αφού η Βουλή είναι υποχείριο των κομμάτων.

Η συμφωνία αυτή είναι μια «συμφωνία ενστίκτου». Επαναλαμβάνω οτι δεν έχει ποτέ συναφθεί επισήμως αλλά δεν χρειάζεται να συναφθεί. Δεν χρειάζεται συνωμοσία για να επιτευχθεί. Οι πολιτικοί, ενστικτωδώς λειτουργώντας, εναντιώνονται πάντα στη συρρίκνωση του δημοσίου τομέα, στην απελευθέρωση των αγορών, στις αποκρατικοποιήσεις, στον περιορισμό της γραφειοκρατίας και της διαφθοράς. Εναντιώνονται διότι σε αυτά βασίζεται η δική τους ισχύς.

Σήμερα που το πράγμα έχει φτάσει στο απροχώρητο, επιμένουν να διαπληκτίζονται στη Βουλή και στα τηλεοπτικά παράθυρα αντί να συμφωνήσουν σε κάποια απαραίτητα μέτρα για να σωθεί η χώρα. Προτιμούν να διαλυθεί η μοναδική προοπτική που διαθέτει η χώρα – και που είναι η ανάπτυξη για πρώτη φορά ενός υγιούς και ισχυρού ιδιωτικού τομέα – παρά να απωλέσουν το «κεκτημένο δικαίωμα τους» στο μοίρασμα της πίττας.

Με απλά λόγια:

Απο το 1821 και μετά η Ελλάδα ζεί με δανεικά, στηρίγματα και επιδοτήσεις απο το εξωτερικό. Όλα τα λεφτά προέρχονται απο το εξωτερικό αφού η χώρα ποτέ δεν κατάφερε να παράγει, να δημιουργήσει αποδοτική γεωργία, ισχυρή βιομηχανία, να αξιοποιήσει τον φυσικό της πλούτο, να δημιουργήσει μια εθνική οικονομική και εμπορική ταυτότητα – με εξαίρεση τη ναυτιλία που επειδή δραστηριοποιείται εκτός Ελλάδος κατάφερε να ξεφύγει απο τον θανατηφόρο εναγκαλισμό του πολιτικού συστήματος.
Όσο είχαμε τη δραχμή τυπώναμε και πληρωνόμασταν μεταξύ μας με αποτέλεσμα να έχουμε ένα βιωτικό επίπεδο πολύ χαμηλότερο απο την Ευρώπη και τον υπόλοιπο δυτικό κόσμο. Με το ευρώ δεν μπορούμε πιά να τυπώνουμε ούτε να υποτιμούμε το νόμισμα μας. Αλλά τα ευρώ με τα οποία ανταλλάξαμε τις δραχμές μας τα ξοδέψαμε στο έλλειμμα του ισοζυγίου εξωτερικών συναλλαγών (εισάγοντας δηλαδή για να ανεβάσουμε το επίπεδο μας, χωρίς να εξάγουμε αφού δεν παράγουμε). Επειδή τα επιτόκια ήταν χαμηλά και οι ξένοι πιστωτές μας είχαν εμπιστοσύνη – κυρίως λόγω του ότι ανήκαμε στην ΕΕ και υποτίθεται οτι ελεγχόμασταν – μας δάνειζαν. Με ομόλογα. Τα λεφτά απο τα ομόλογα όπως και όλα τα άλλα λεφτά των ενισχύσεων και των δανείων που έπαιρνε η χώρα, τα έπαιρνε ο δημόσιος τομέας και τα μοίραζε. Έδινε ενα κομμάτι σε ημέτερους επιχειρηματίες αλλά το περισσότερο το χρησιμοποιούσε για τη μεγέθυνση του. Ένα άλλο κομμάτι πήγαινε και σε αυξήσεις μισθών και συντάξεων ώστε να συνεχίζει ο λαός να ψηφίζει τους βουλευτές και να μην διαμαρτύρεται.

Σε κάθε περίπτωση πάντως το χρήμα ερχόταν απο το εξωτερικό και το μοίραζαν οι πολιτικοί σε συνεργασία με την δημόσια διοίκηση. Αποτέλεσμα ήταν η υπερμεγέθυνση του κράτους και η δημιουργία ενός κρατικοδίαιτου ιδιωτικού τομέα που είχε μόνο έναν πελάτη, το ελληνικό δημόσιο. Εξ ου και η διαπλοκή και η διαφθορά και η σημερινή μας κατάντια.

Και ενώ φτάσαμε εδώ που φτάσαμε και δεν μας δανείζουν πια, ο πολιτικός κόσμος επιμένει να μείνουμε στο ίδιο μοντέλο. Αντί οι πολιτικοί να περιορίσουν τον δημόσιο τομέα και να ενισχύσουν τον ιδιωτικό, διαλύουν τον ιδιωτικό και προστατεύουν τον δημόσιο. Θέλουν να συνεχίσουν να μοιράζουν οι ίδιοι την πίττα και να έχουν τους πάντες εξαρτημένους. Θέλουν να διατηρήσουν τις πελατειακές σχέσεις με την ελληνική κοινωνία και με τον επιχειρηματικό κόσμο. Δεν θέλουν να αλλάξει τίποτα.

Προκειμένου να το πετύχουν αυτό, οι μεν αντιπολιτευόμενοι φωνασκούν υπέρ των κεκτημένων οποιουδήποτε και αντιδρούν σε οποιαδήποτε μεταρρύθμιση, οι δε κυβερνώντες αδρανούν και δεν προωθούν τις μεταρρυθμίσεις. Προσποιούνται βέβαια οτι τις προωθούν για να εξασφαλίσουν τις δόσεις των δανείων ώστε να μην πτωχεύσει η χώρα στα χέρια τους και τους μείνει η ρετσινιά. Όμως με το ένα χέρι προωθούν τις αλλαγές και με το άλλο τις παίρνουν πίσω. Και ούτε για αστείο δεν σκέπτονται να περιορίσουν το μέγεθος και την ισχύ του δημοσίου και να αφήσουν ελεύθερο τον ιδιωτικό τομέα να αναπτυχθεί.

Η τρόικα όμως φαίνεται οτι πήρε το μάθημα απο το πρώτο έτος της (μη ) εφαρμογής του μνημονίου. Δεν εμπιστεύεται πλέον ούτε την κυβέρνηση ούτε τον υπόλοιπο πολιτικό κόσμο. Και καθώς η Ευρώπη είναι εγκλωβισμένη και δεν μπορεί να μας αφήσει να πτωχεύσουμε, θα αυξήσει ασφυκτικά την πίεση στην κυβέρνηση. Και μακάρι να το κάνει διότι αλλιώς θα καταστραφούμε ολοσχερώς. Στο πλαίσιο αυτό, αργά ή γρήγορα θα φτάσουμε στην τοποθέτηση επιτρόπων στα υπουργεία. Θα μπούν δηλαδή ξένοι επίτροποι στα υπουργεία και θα βλέπουν αν ο υπουργός έκανε αυτό που πρέπει, αν είναι εφαρμόσιμο, τι κόστος και τι αποτέλεσμα θα έχει κλπ. Θα αντικαταστήσουν δηλαδή τις υπηρεσίες των υπουργείων αλλά και τους ίδιους τους υπουργούς προκειμένου να διασφαλίσουν οτι θα γίνουν τα συμφωνημένα. Ούτε αυτό τους πειράζει τους Έλληνες πολιτικούς. Θα παριστάνουν οτι κάνουν "αντίσταση εκ των έσω". Ότι δεν παίρνουν εκείνοι τα μέτρα αλλά οι ξένοι επίτροποι. Αρκεί να παραμείνουν οι ίδιοι στο παιχνίδι και να φαίνονται αρεστοί.

Αυτός θα είναι και ο έσχατος εξευτελισμός που θα υποστεί η χώρα. Θα είμαστε η πρώτη χώρα που οχι μόνο μπήκε υπο την εποπτεία της ΕΕ αλλά και υπο την άμεση διοίκηση της. Εκεί μας οδηγεί σήμερα ο πολιτικός κόσμος με την ανευθυνότητα του και την μικροπολιτική πελατειακή λογική του. Ολόκληρος. Ουδενός εξαιρουμένου.

Ένα όνειρο φυγής .

του Μίμη Ανδρουλάκη -

Σήμερα η Κίνα ξεπέρασε σε διαθέσιμο συναλλαγματικό απόθεμα τα τρία τρισεκατομμύρια δολάρια! Ένα εντυπωσιακό σημάδι της μετακίνησης των τεκτονικών πλακών του παγκόσμιου καπιταλισμού. Αν άλλαζε η “ψυχική” επενδυτική της διάθεση κι αντί για αμερικάνικα ομόλογα στρέφονταν στο ευρώ θα μπορούσε με τα μισά να αγοράσει όλο το χρέος των τεσσάρων περιφερειακών χωρών της ευρωζώνης και να επιλύσει με το μαχαίρι την κρίση χρέους της! Αν αγόραζε μετοχές θα μπορούσε να κάνει μία χαψιά πολυεθνικούς κολοσσούς νέας τεχνολογίας όπως Apple, IBM, Microsoft, Google, Facebook, Amazon!

Αν αγόραζε πετρέλαιο θα είχε στη διάθεσή της το 90% της ετήσιας παγκόσμιας παραγωγής!

Αν αγόραζε ποδοσφαιρικές ομάδες όπως οι Ρώσοι ολιγάρχες θα μπορούσε με το 3% του αποθεματικού της να αγοράσει τις 100 πλουσιότερες ομάδες του κόσμου!

Αν αγόραζε τις μετοχές του ελληνικού δημοσίου στις εισηγμένες επιχειρήσεις στο Χρηματιστήριο και όλη την κατά φαντασία πιθανολογούμενη ακίνητη περιουσία επίσης του ελληνικού δημοσίου θα χρειαζόταν λιγότερο από το 1,5% του αποθεματικού της σε δολάρια!

Κι όμως οι Κινέζοι, παρά τις ελπίδες του φίλου μου του Μίκη, δεν θέλουν να μας “αγοράσουν”. Προτιμούν τα βαρετά αμερικανικά χαρτιά που κινδυνεύουν από την υποτίμηση του δολαρίου, τον πληθωρισμό ή ακόμη και από την κρυφή αναδιάρθρωση (δια του τυπογραφείου) του αμερικάνικου χρέους.

Μπορεί να αλλάξει η όρεξή τους; Ναι, αν βρεθούν μπροστά σε μια ενιαία, μεγάλη και ρευστή αγορά ευρωομολόγων.

Φύλαγε τα ρούχα σου

Στο κακό που μας βρήκε, όταν προσπαθείς για το καλύτερο εφικτό σενάριο, φρόντισε πάση θυσία να αποφύγεις το χειρότερο. Μη θεωρήσεις τίποτα οριστικά δεδομένο. Αν δεν μπορείς να μεταβάλεις ουσιαστικά τον “επίσημο χάρτη” της ευρωζώνης στη διαχείριση του χρέους, προσπάθησε κατ’ αρχήν να διατηρήσεις ότι θεωρείται κεκτημένο. Αν δεν καταφέρεις να βγεις στις αγορές το 2012 να εξασφαλίσεις σίγουρα ότι θα ξαναπάρεις νέα δάνεια και θα αποφύγεις οποιοδήποτε βέτο από το γερμανικό, ολλανδικό ή φιλανδικό κοινοβούλιο.

Καθώς αγωνίζεσαι να μπορεί το “Ταμείο Διάσωσης” να αγοράζει τα ομόλογα σου στη δευτερογενή αγορά, σιγούρεψε ότι η ΕΚΤ με τη νέα της διοίκηση θα συνεχίζει, κόντρα σε όλες τις πιέσεις, να δίνει ρευστότητα στις ελληνικές τράπεζες με ενέχυρο τα υποβαθμισμένα ομόλογα του ελληνικού δημοσίου.

Εξασφάλισε στα stress test ότι τα ελληνικά ομόλογα στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών σου θα υπολογίζονται στην ονομαστική τους αξία.

Αν επικρατήσει οριστικά η στρατηγική της ευρωζώνης για τη μετάβαση της οριστικής επίλυσης της κρίσης του χρέους για μετά το 2013, στην περίπτωση αυτή παίξε κι εσύ -αν αντέχεις μέχρι τότε- επιθετικά το παιχνίδι της μετάθεσης μέχρι το σύνολο σχεδόν του χρέους σου να γίνει “επίσημο” ευρωπαϊκό. Τότε η “αναδιάρθρωση” του χρέους σου θα κάνει πολύ πιθανή την έκδοση κάποιας μορφής ευρωομολόγου.

Μην επιτρέψεις σε καμία περίπτωση έστω και με δόλωμα μια ψευδεπίγραφη “φιλική αναδιάρθρωση” να σε ξαποστείλουν ολομόναχο στις αγορές, να διαχωρίσουν τη μοίρα σου από τους άλλους, να σε απομονώσουν σε μια υγειονομική “ζώνη ασφαλείας” και ίσως στην πορεία να σου δείξουν και το δρόμο εξόδου από το ευρώ.

Αυτά τα συμβουλεύει κάποιος που διαφοροποιείται σταθερά από το επίσημο σενάριο της ευρωζώνης κι επίμονα τονίζει (βλέπε στο Ε! Πρόεδρε) ότι οι αγορές απεχθάνονται την αναμονή, προτιμούν το υπολογισμένο ρίσκο από την αβεβαιότητα και την ασάφεια στις προοπτικές.

Δυστυχώς δεν είναι έτσι κ. Πρωθυπουργέ.

Γρηγόρης Νικολόπουλος


«Επιμονή, καινοτόμα προσέγγιση, απόλυτη αφοσίωση στους στόχους και δουλειά είναι η συνταγή. Συνεχής και ειλικρινής εξήγηση στους συμπολίτες μας για την κατάσταση που επικρατεί, για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε και για κάθε μας επιλογή». Αυτά είπε ο Πρωθυπουργός στο υπουργικό συμβούλιο. Ας τα δούμε ένα ένα:

Επιμονή και απόλυτη αφοσίωση στους στόχους

Η κυβέρνηση έχει πάρει πίσω σχεδόν όλες τις εξαγγελίες της δεν έχει καταφέρει να περάσει καμία απο τις μεταρρυθμίσεις που εξήγγειλε και έχει ουσιαστικά παραιτηθεί απο την προσπάθεια λόγω των αντιδράσεων των υπουργών, των βουλευτών, του κόμματος και των συνδικαλιστών.

Καινοτόμα Προσέγγιση

Καμία καινοτομία δεν έχουμε δεί ώς τώρα. Αντίθετα ακολουθούμε πιστά την συνταγή της αυστηρής λιτότητας που περιγράφεται σε όλα τα εγχειρίδια οικονομικών του πρώτου έτους σπουδών. Και ενώ έχει αποδειχθεί αποτυχημένη, επιμένουμε να την ακολουθούμε ακόμη.

Συνεχείς εξήγησεις

Δεν έχει εξηγήσει κανείς ποτέ τι ακριβώς εξυπηρετεί το πρόγραμμα που εφαρμόζεται, το οποίο αποσκοπεί στην εσωτερική πτώχευση ώστε να αποφευχθεί η εξωτερική. Αυτό αποδεικνύεται απο την ύφεση, το κλείσιμο επιχειρήσεων, την ανεργία. Όσον αφορά στις επιλογές δεν έχει ανακοινωθεί – αλλά το βιώνουμε όλοι – οτι επιλογή της κυβέρνησης είναι η διατήρηση του δημόσιου τομέα και η μεταφορά του βάρους των ελλειμμάτων στους ιδιώτες.

Δουλειά

Όσον αφορά στη δουλειά, μερικοί υπουργοί, όπως ο Παπακωνσταντίνου και ο Λοβέρδος δουλεύουν υπερβολικά (χωρίς αποτέλεσμα φυσικά) ενώ οι περισσότεροι έχουν βαρεθεί να κάθονται (σχεδόν όλοι οι άλλοι). Όσο για τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, αν η δουλειά του είναι τα συνεχή ταξίδια χωρίς εμφανή σκοπό, τότε μπορούμε να πούμε οτι σκίζεται.

Αν τα πράγματα ήταν όπως τα λέτε θα είχαν γίνει τα εξής:

- Αν είχατε επιμονή και προσήλωση στους στόχους, θα είχατε ανοίξει τα επαγγέλματα, θα είχατε απελευθερώσει τις αγορές, θα είχατε περιορίσει τον δημόσιο τομέα και τις υπηρεσίες του. Κάνατε σε όλα αυτά πίσω.

- Αν είσασταν καινοτόμοι ο στόχος σας θα ήταν να ενισχύσετε τον ιδιωτικό τομέα ώστε να απορροφά ανέργους απο το δημόσιο το οποίο θα περιορίζατε. Θα είχατε ακολουθήσει μια πιο ευφάνταση οικονομική πολιτική η οποία θα ευνοούσε τους εξαγωγικούς κλάδους και τον τουρισμό και θα βηθούσε την ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων οποιουδήποτε μεγέθους. Θα απορροφούσατε όλα τα κονδύλια που διαθέτει η ΕΕ και θα περιορίζατε τον δημόσιο τομέα. Θα έπρεπε ήδη να έχουν προσδιορισθεί οι τομείς στους οποίους η χώρα διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα, θα έπρεπε ήδη να έχει προχωρήσει η πράσινη ανάπτυξη και θα έπρεπε ήδη όλοι μας να ξέρουμε τι πρέπει να παράγουμε και που να το πουλήσουμε.

- Αν θέλατε να εξηγήσετε κάτι στο λαό θα έπρεπε ήδη να έχετε εξηγήσει τις επιλογές που υπάρχουν και είναι μόνο μία δηλαδή η εξωστρέφεια ώστε να υποκαταστήσουμε τα δανεικά με έσοδα απο το διεθνές εμπόριο και τον τουρισμό, θα έπρεπε ήδη να έχετε εξηγήσει γιατί δεν καταφέρατε τίποτα στις διαπραγματεύσεις – που υποτίθεται οτι κάνατε με την ΕΕ - θα έπρεπε ήδη να έχετε εξηγήσει ποιοί και γιατί θέλουν την αναδιάρθρωση του χρέους μας και γιατί εμείς δεν τη θέλουμε αλλά και το πώς θα την αποφύγουμε. Θα έπρεπε επίσης να έχετε εξηγήσει γιατί ουδείς τιμωρείται, γιατί η Βουλή παραμένει πολυέξοδη, γιατί το δημόσιο δεν περιορίζεται, γιατί πρέπει οι ιδιώτες να πληρώσουν την καλοπέραση των πολιτικών και των δημοσίων υπαλλήλων.

- Αν η εργατικότητα είναι κριτήριο επιτυχίας, τότε θα έπρεπε να έχετε αλλάξει ολόκληρο το υπουργικό συμβούλιο, τουλάχιστον μια φορά έως σήμερα. Θα έπρεπε ο κάθε υπουργός σας να είναι όλα τα Σαββατοκύριακα στο γραφείο του, θα έπρεπε εκείνο το πινακάκι που κατήρτιζε ο κ. Θ. Πάγκαλος με τις επιδόσεις των υπουργείων να είναι καταπράσινο απο τις επιτυχίες και όχι κατακόκκινο απο τις αποτυχίες.

Και φυσικά κύριε Πρωθυπουργε, θα έπρεπε εσείς ο ίδιος, πρώτος και καλύτερος να μην πάτε διακοπές το Πάσχα στην Ύδρα, αλλά να μείνετε στο γραφείο σας και να υποχρεώσετε όλους τους υπουργούς να συμμετάσχουν σε υπουργικό συμβούλιο το Μεγάλο Σάββατο, ώστε να περάσετε το μήνυμα οτι είναι ώρα για δουλειά και στους υπουργούς και στους πολίτες. “Επικοινωνιακό τρίκ” θα μου πείτε; Το διοικείν δια του παραδείγματος θα σας απαντήσω.

Δυστυχώς αυτή είναι η πραγματικότητα κύριε Πρωθυπουργέ – ανεξάρτητα τι πιστεύετε εσείς ή τι λέτε οτι θέλετε να κάνετε.

Η Μοντέρνα Ζούγκλα του Παγκοσμιοποιημένου Κεφαλαίου

Dino Koutsolioutsos

Ο άνθρωπος πάλεψε χιλιάδες χρόνια να προστατέψει τον εαυτό του, την οικογένειά του και την κοινωνία του από τους κινδύνους του περιβάλλοντος, τα άγρια θηρία, τη φύση, ή άλλους ανθρώπους.
Στην προσπάθειά του αυτή έχτισε καταυλισμούς να κατοικήσει, φρούρια και τείχη εναντίον εχθρών, στρατιές και όπλα, έως και ατομική βόμβα. Την τελευταία γενεά, όμως, με τους νέους θεσμούς και τα νέα εργαλεία της παγκοσμιοποιημένης αγοράς κεφαλαίου, δημιούργησε μία μοντέρνα ζούγκλα κεφαλαιοκρατικών οικονομικών κινδύνων, οι οποίοι μπορούν να επιφέρουν αιφνίδια θανάσιμα πλήγματα οικονομικής μορφής, στα οποία είναι ευάλωτες εύθραυστες οικονομίες σαν την ελληνική, αλλά και κραταιές οικονομίες σαν αυτήν των Ηνωμένων Πολιτειών. Έτσι λοιπόν ο ιστορικός κύκλος έκλεισε, και η ανθρώπινη κοινωνία φαίνεται να έχει ξαναγυρίσει στην αρχή, αυτόχειρα θα μπορούσε να πει κανείς, σε μία μοντέρνα ζούγκλα όπου αγωνιούμε από στιγμή σε στιγμή ποιος κίνδυνος, οικονομικός, θα εμφανιστεί να μας χρεοκοπήσει, να μας πάρει το σπίτι, την εργασία, η την εθνική κυριαρχία.
Τα παραδείγματα τα βλέπουμε και τα ζούμε, τραγικά και άμεσα, στην πατρίδα μας, όπου η καθημερινή αναγκαία απασχόληση μας είναι να εξετάζουμε πως κινούνται τα spreads, για να δούμε εάν θα χρεοκοπήσουμε ή όχι, και τα οποία, φυσικά, δεν μπορούμε εμείς οι ίδιοι να τα ελέγξουμε άμεσα, ούτε φυσικά να αμυνθούμε εναντίον τους. Και βλέπουμε επίσης, ίσως λιγάκι χαιρέκακα, το κραταιότερο κράτος της οικουμένης, τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, με στρατό και πυρηνικά όπλα αρκετά να συντρίψουν τον οποιοδήποτε εχθρό, και να ανατινάξουν τον πλανήτη μας στον αέρα, να υποβιβάζεται στην μοίρα της «Ψωροκώσταινας», για να θυμηθούμε και ένα παλιό παρατσούκλι, επειδή ένας κάποιος οίκος απεφάνθη ότι το δημόσιο χρέος του είναι υπερβολικό και «ανησυχεί» την κεφαλαιοκρατική αγορά.

Πως φτάσαμε έως εδώ?

Η αρχή έγινε με την έξοδο από τον «Παράδεισο» της εθνικής κυριαρχίας επί του εθνικού νομίσματος και επί του εθνικού κεφαλαίου. Και φυσικά σαν το πατροπαράδοτο Παράδεισο, δεν μας φαινότανε σαν παράδεισος, όταν ήμασταν όλοι κλεισμένοι μέσα του, σαν τον Αδάμ και την Εύα. Θυμάμαι το 1964, όταν πήγα φοιτητής στην Ελβετία, ότι ο πατέρας μου έπρεπε να πάρει ειδική άδεια εξαγωγής συναλλάγματος από το ελληνικό κράτος, με μεγάλη δυσκολία, για να μου στέλνει 500 ελβετικά φράγκα τον μήνα για να ζήσω, ποσό πού επέτρεπε το ελληνικό κράτος για φοιτητές του εξωτερικού. Στην δεκαετία του 70, η παγκόσμια συμφωνία για την προώθηση του ελεύθερου εμπορίου εξαφάνισε τα εθνικά σύνορα και τα εθνικά εμπόδια στην μετακίνηση του κεφαλαίου, δημιουργώντας το παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο, το οποίο δεν γνωρίζει έκτοτε εθνικά σύνορα, εθνική ταυτότητα, και φυσικά ούτε και πατριωτική αφοσίωση.

Το δεύτερο βήμα ήρθε με την τεχνολογία των ηλεκτρονικών υπολογιστών και του διαδικτύου, πού επέτρεψαν μία στιγμιαία επικοινωνία μεταξύ ανθρώπων ή επιχειρήσεων και μία σχεδόν αυτόματη επικύρωση εμπορικών συμφωνιών, και φυσικά, και διεθνών μετακινήσεων κεφαλαίου. Αυτή η μεγάλη τεχνολογική πρόοδος επιτάχυνε, απλοποίησε και πολλαπλασίασε τα μέγιστα τις εμπορικές, αλλά ιδίως τις χρηματικές, συναλλαγές. Τα τελευταία μάλιστα χρόνια, ένα μεγάλο μέρος των χρηματικών συναλλαγών γίνεται αυτόματα, χωρίς την άμεση παρέμβαση ανθρώπου, από ηλεκτρονικούς υπολογιστές τεραστίων διαστάσεων και ταχυτήτων, οι οποίοι χρησιμοποιώντας αλγοριθμικά προγράμματα, είναι προγραμματισμένοι να πραγματοποιούν αυτόματες χρηματικές συναλλαγές δισεκατομμυρίων δολαρίων σε απειροελάχιστα κλάσματα του δευτερολέπτου. Αυτού του είδους οι σχεδόν αυτόματες συναλλαγές, αποκαλούμενες High Frequency Trading (HTF), Διαπραγματεύσεις Υψηλής Συχνότητας, αποτελούν ήδη, περίπου το 50% των χρηματοεμπορικών συναλλαγών στην υφήλιο.

Τα πρώτα δύο βήματα, λοιπόν, ελευθέρωσαν δια παντός την κίνηση του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου και πλημύρισαν την υφήλιο με έναν ωκεανό από ασταμάτητα κύματα τεραστίων, ποσοτικά, χρηματικών συναλλαγών, οι οποίες πραγματοποιούνται ακαριαία, θα έλεγε κανείς, από δευτερόλεπτο σε δευτερόλεπτο. Ο όγκος και η ταχύτητα αυτών των αυτομάτων συναλλαγών επιτρέπει στους τεράστιους επενδυτικούς οίκους να πραγματοποιούν σημαντικά επενδυτικά κέρδη μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου, εκμεταλλευόμενοι μία μικρή, σχεδόν ασήμαντη αλλαγή στην αξία ενός νομίσματος, του ευρώ, λόγου χάριν.

Και έτσι φτάνουμε στο τρίτο και πιο δηλητηριώδες βήμα του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου. Αυτό το βήμα ξεκίνησε από ένα σωστό και συνηθισμένο θεσμό. Ένας επενδυτής, παραδείγματος χάριν, κάποιος που έχει αγοράσει ένα ελληνικό κρατικό ομόλογο αξίας 1,000 ευρώ, (τον παλιό εκείνο τον καιρό που πολύς κόσμος αγαπούσε τα ομόλογά μας), μαθαίνει ξαφνικά ότι η ελληνική οικονομία δεν πάει και τόσο καλά. Αποφασίζει λοιπόν να αγοράσει μία ασφάλεια για να προστατεύσει την επένδυσή του των 1,000 ευρώ. Πληρώνει λοιπόν ένα μικρό ποσό, 10 έως 100 ευρώ για να ασφαλίσει τα 1000. Το κόστος της ασφάλισης εξαρτάται από το πόσο ανασφαλής κρίνεται η επένδυση πού έχει κάνει, παρόμοια με το ανεβοκατέβασμα των επιτοκίων. Και πληρώνει στον οίκο πού εκδίδει την ασφάλεια, ένα ευρώ, περίπου, για προμήθεια. Έως εδώ όλα ωραία και καλά. Αυτή η ασφάλιση θεωρείται ότι παρήχθη από την πρωταρχική συναλλαγή της αγοράς του ελληνικού ομολόγου, για αυτό και ονομάζεται παράγωγο, derivative.

Αλλά μετά, η μοντέρνα παγκοσμιοποιημένη οικονομία, επέκτεινε αυτόν το θεσμό, επιτρέποντας στους επενδυτές να αγοράζουν παρόμοιες ασφάλειες για εμπορικές συναλλαγές, στις οποίες οι ίδιοι δεν είναι μέτοχοι. Δηλαδή ο οποιοσδήποτε μπορεί να αγοράσει μια ασφάλεια για ένα ελληνικό ομόλογο 1,000 ευρώ, χωρίς να έχει ο ίδιος αγοράσει το ομόλογο. Η ασφάλεια που αγοράζει έχει μία προθεσμία λήξης, έτσι ώστε, εάν η Ελλάδα χρεοκοπήσει εντός της τακτής προθεσμίας, ο επενδυτής κερδίζει το ποσό για το οποίο ασφαλίστηκε, εάν όχι, τότε χάνει το ποσό πού επένδυσε για να αγοράσει την ασφάλεια. Η αγορά, στην ατέρμονο εφευρετικότητά της, έχει θεσπίσει διάφορες παραλλαγές του βασικού μοντέλου, όλες παραγόμενες από άλλες πρωταρχικές, ποιο πατροπαράδοτες εμπορικές συναλλαγές.

Αυτή η επέκταση του ασφαλιστικού θεσμού δημιουργεί μια παγκόσμια επενδυτική οικονομία που είναι βασικά ένα τεράστιο καζίνο, όπου ο καθένας μπορεί να ποντάρει για κάθε μελλοντική εμπορική η χρηματοπιστωτική κατάσταση, σαν αμέτοχος παρατηρητής-τζογαδόρος. Αυτή η ελευθερία του τζόγου στον παγκόσμιο κεφάλαιο, έχει φυσικά, για λόγους καθαρά ψυχολογικούς, καταστεί τρομερά δημοφιλής, με αποτέλεσμα η συνολική παγκόσμια αγορά παραγώγων, να έχει υπερσκελίσει παγκοσμίως με το μέγεθός της την πατροπαράδοτη επενδυτική αγορά των υπόλοιπων εμπορικών συναλλαγών και βιομηχανικών και άλλων προϊόντων. Σαν ένα μικρό παράδειγμα, από την τελευταία στατιστική του Fed των ΗΠΑ, το 2010, μόνο στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, η αγορά παραγώγων κινήθηκε, ημερησίως, στο ύψος των 690 δισεκατομμυρίων δολαρίων, την στιγμή πού το ΑΕΠ των ΗΠΑ είναι περίπου 13 τρις δολάρια. Δηλαδή, εάν πολλαπλασιάσει κανείς την ημερήσια κίνηση της αγοράς παραγώγων με τις εργάσιμες μέρες του έτους, το ετήσιο μέγεθος της, μόνο στην Νέα Υόρκη, φτάνει το σεβαστό ποσό των 240 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, δηλαδή σχεδόν εικοσαπλάσιο του αμερικανικού ΑΕΠ.

Σαν τζογαδόρικο περιβάλλον, η αγορά παραγώγων, σύμφωνα με την New York Times, κοντρολάρεται από ένα μικρό κύκλο μεγάλων τραπεζιτικών οίκων, κυρίως αμερικανικών, στον οποίο συμμετέχει και η (δική μας) Deutsche Bank, και για να νοιώσουμε και λίγη πατριωτική υπερηφάνεια, στους εκλεκτούς αντιπροσώπους αυτού του ερμητικά κλειστού κύκλου τραπεζών, αναφέρονται από τους New York Times και δύο με ελληνικά ονοματεπώνυμα. Ο κλειστός αυτός επενδυτικός κύκλος, κατάφερε και παρέμεινε εκτός της τελευταίας προσπάθειας της αμερικανικής κυβέρνησης, το 2010, να επιβάλει ρυθμιστικούς κανονισμούς στην τραπεζική αγορά των ΗΠΑ, καθότι οι τεράστιοι τραπεζιτικοί οίκοι που τον αποτελούν, προσφέρουν πλουσιοπάροχες χρηματικές συνεισφορές και στα δύο αμερικανικά κόμματα της Αμερικής, συμπεριλαμβανομένου και του Προέδρου Ομπάμα.

Βλέπουμε λοιπόν, ότι η παγκόσμια αγορά κεφαλαίου, εμπεριέχει ένα χρηματικό καζίνο γιγαντιαίων διαστάσεων, το οποίο πολύ λίγη σχέση έχει με την αγορά προϊόντων, και η οποία αγορά ακολουθεί τους δικούς της κανόνες και ρυθμούς, καθαρά χρηματοκερδοσκοπικούς. Το κεφάλαιο, στον διαρκή αγώνα της αναπαραγωγής του, παρακάμπτει την λοιπή παραγωγικότητα της ανθρώπινης κοινωνίας.

Ωρα να πληρώσουν και οι φοροφυγάδες

Στη σύλληψη της φοροδιαφυγής ή καλύτερα ενός μικρού μέρους της εστιάζει τώρα το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, βάζοντας ως στόχο έσοδα 3,5 δισ. ευρώ σε βάθος τριετίας (όταν η φοροδιαφυγή υπολογίζεται σε 30 δισ. ευρώ ετησίως), ο οποίος είναι άκρως ρεαλιστικός.

Βεβαίως τα έως τώρα αποτελέσματα της κυβέρνησης στον τομέα αυτόν είναι πενιχρά. Και στο παρελθόν το ΣΔΟΕ έχει δώσει λίστες με ονόματα επιχειρηματιών, μεγαλογιατρών, μεγαλοδικηγόρων και άλλων που ελέγχονταν για φοροδιαφυγή, αλλά τίποτε δεν έχει γίνει. Οι περισσότερες περιπτώσειςόπως αυτή του κέντρου διασκέδασης στη Μύκονο Νammos, των γιατρών του Κολωνακίου ή εταιρειών εμπορίας καυσίμων- έχουν πάρει τον δρόμο της Δικαιοσύνης χωρίς αποτέλεσμα. Και τούτο διότι η δαιδαλώδης φορολογική νομοθεσία αφήνει δεκάδες παράθυρα και παραθυράκια για νομικούς ελιγμούς που οδηγούν στην παραγραφή ή στην επιβολή προστίμων υποπολλαπλάσιων των κερδών που αποφέρει η φοροδιαφυγή.

Επιπλέον, η ίδια νομοθεσία, η οποία επιδέχεται πολλαπλές ερμηνείες, καθιστά κάθε επιχείρηση ή ελεύθερο επιχειρηματία εν δυνάμει όμηρο στα χέρια κάποιου κακού δημοσίου υπαλλήλου. Η κακή οργάνωση, οι πελατειακές σχέσεις και η εκτεταμένη διαφθορά των δημοσίων υπαλλήλων στους οποίους έχει ανατεθεί το κυνήγι της φοροδιαφυγής είναι αναμφίβολα κάποιες από τις ρίζες του κακού.

Για να παταχθεί λοιπόν η φοροδιαφυγή θα πρέπει να γίνουν ορισμένα βασικά πράγματα.

Πρώτον, να απλοποιηθεί η φορολογική νομοθεσία και από τόμους που είναι σήμερα να περιοριστεί σε μερικές σελίδες. Αρκεί να αντιγράψουμε τις καλύτερες πρακτικές που εφαρμόζονται σε χώρες της ευρωζώνης.

Δεύτερον, οι φορολογούμενοι δεν θα πρέπει να έρχονται σε προσωπική επαφή με τους υπαλλήλους των ελεγκτικών μηχανισμών. Υπάρχουν το Ιnternet και τα ταχυδρομεία για τη διεκπεραίωση των πάσης φύσεως εργασιών.

Και, τρίτον, επιβολή αυστηρών ποινών σε κάθε φορολογούμενο που αποκρύπτει φορολογητέα ύλη. Αν κάθε επιχείρηση ή επαγγελματίας που παραβαίνει τον νόμο αντιμετωπίζει πρόστιμα μεγαλύτερα από το κέρδος της φοροδιαφυγής, είναι απλά θέμα χρόνου να πειθαρχήσει. Αν ξέρει ότι θα μπει λουκέτο στην επιχείρησή του ή ότι ο ίδιος θα πάει φυλακή, θα το ξανασκεφθεί.

Η κυβέρνηση είναι καταδικασμένη να πετύχει στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής. Διότι αν αποτύχει είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι στο άμεσο μέλλον θα υπάρξουν και άλλα μέτρα σε βάρος των γνωστών κορόιδων, των μισθωτών και των επιχειρήσεων. Οσων δηλαδή δεν μπορούν να ξεφύγουν και έχουν σηκώσει ως τώρα το κύριο βάρος της δημοσιονομικής προσαρμογής. Μια νέα επιβάρυνση θα είναι εξαιρετικά άδικη και δύσκολα θα γίνει αποδεκτή αν δεν έχουν πληρώσει και όσοι έκαναν περιουσίες φοροδιαφεύγοντας.