Τα νέα του Μίμη Ανδρουλάκη
Είναι εφικτή η «σωτηρία» με Λάθος Χάρτη;
«Ίσως ναι», λέμε για τον ατελή ή λάθος χάρτη με τον οποίο η ευρωζώνη διαχειρίζεται την κρίση χρέους της Ελλάδας και των άλλων περιφερειακών χωρών. Επί δέκα χρόνια στέλναμε μια νότα κινδύνου κόντρα στη μέθη και την ευφορία του φθηνού χρήματος, αλλά τώρα, αντίθετα, προέχει να αντιμετωπίσουμε την κουλτούρα του φόβου και την ψυχολογία της ερήμου. Στο Ε, Πρόεδρε!, την ύστατη προεκλογική προειδοποίηση κινδύνου, όταν τα σημάδια στην ελληνική πολιτική ζωή και στην απρόθυμη Γερμανία έδειχναν ότι θα πάμε με «Λάθος Χάρτη», υπενθυμίσαμε την παρακάτω διδακτική και αληθινή πολεμική ιστορία:
Ένα μικρό απόσπασμα στρατιωτών χάνεται στις Άλπεις μέσα στις χιονοστιβάδες, ενώ επιχειρούσε πολεμικούς ελιγμούς. Η χιονόπτωση συνεχίζεται επί μέρες, μαζί και οι χιονοστιβάδες. Η μονάδα καταγράφει όλους τους στρατιώτες στις απώλειες. Δεν υπήρχε πιθανότητα σωτηρίας τους. Έπειτα από μέρες το απόσπασμα εμφανίζεται σώο από ένα απρόβλεπτο σημείο. Το άναυδο Επιτελείο προσπαθεί να βγάλει άκρη. «Ένας στρατιώτης μας βρήκε έναν παλιό χάρτη στο σακίδιο του και έτσι ανακαλύψαμε το δρόμο», απάντησαν. Ο χάρτης μελετήθηκε προσεκτικά και αποκαλύφθηκε ότι ήταν μιας ορεινής περιοχής των Πυρηναίων και δεν είχε σχέση με τις Άλπεις. Με λάθος χάρτη βρήκαν το δρόμο τους. Ο λάθος χάρτης τους εμψύχωσε να μην παραλύσουν από φόβο, να εντείνουν τις αισθήσεις τους, να ανοίξουν τα μάτια τους, να διερευνήσουν πιθανά σενάρια απεγκλωβισμού τους και, τελικά, να διαχειριστούν με επιτυχία την αβεβαιότητα του προσανατολισμού τους.
«Λάθος Χάρτης» είναι αυτός που μεταθέτει την οριστική επίλυση της κρίσης χρέους μετά το 2013 και παραγνωρίζει ότι οι αγορές προτιμούν το υπολογισμένο ρίσκο ενός συνολικού διακανονισμού του χρέους με επιλογές για τους δανειστές και με ευρωπαϊκή εγγύηση, από την μακρόχρονη αναμονή και την ασάφεια στις προοπτικές. Στην τελευταία περίπτωση όπως είχαμε προεξοφλήσει οι αγορές τείνουν να υπολογίζουν το άμεσο μέλλον με βάση το χειρότερο σενάριο. Αυτή την κατάσταση ζούμε τώρα και βλέπουμε εκείνους που είχαν δαιμονοποιήσει την συντεταγμένη «αναδιάρθρωση» του χρέους σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με παράλληλη οχύρωση του τραπεζικού μας συστήματος, να κάνουν κωλοτούμπες πριν στεγνώσει το μελάνι της 25ης Μαρτίου (Σύνοδος Κορυφής) και να ανοίγουν σπασμωδικά και τυφλά τη σχετική συζήτηση με ποικίλους υπολογισμούς, πολιτικούς και οικονομικούς, κλιμακώνοντας τα επίπεδα αβεβαιότητας, ασάφειας και πανικού.
Αν οριστικοποιηθεί ο «Λάθος Χάρτης» τον Ιούνιο, αν το λάθος τραβήξει ως τα άκρα, αν η προσωρινή αναβολή στην επίλυση της κρίσης γίνει απεριόριστη, αν η ευρωζώνη αντέχει πολιτικά να δίνει συνεχώς νέα δάνεια για να πληρωθούν τα παλιά, ξανά και ξανά, τότε μέχρι το 2014 – 2015 το σύνολο σχεδόν του χρέους θα είναι «επίσημο», στα χέρια του ESM και της ΕΚΤ, οι ιδιώτες θα έχουν πληρωθεί και αποχωρήσει και τότε ο διακανονισμός του επίσημου χρέους Φρανκεστάιν βάζει την ευρωζώνη και ιδιαίτερα τη Γερμανία και τη Γαλλία μπροστά σε ένα δραματικό δίλημμα: θα πληρώσουν οι φορολογούμενοι τους ή θα εκδοθεί ευρωομόλογο κάνοντας de facto ένα μεγάλο βήμα στη δημοσιονομική ενοποίηση; Στην τελευταία περίπτωση θα έχει λειτουργήσει ο Νόμος της Αντιστροφής του Νοήματος. Το «λάθος» θα αντιστραφεί στο «σωστό». Όπως αντίθετα το «σωστό», δηλαδή η «αναδιάρθρωση» το ταχύτερο δυνατό μπορεί, αν γίνει τυφλά, να αντιστραφεί σε «λάθος», να πάρει τοξικά χαρακτηριστικά και να προκαλέσει νέους αστάθμητους κινδύνους. Το δίδαγμα είναι ότι δεν υπάρχουν μονόδρομοι και βεβαιότητες, ούτε ο μανιχαϊσμός του «καλό – κακό». Το «επίσημο σενάριο» που έχει εξωπραγματικές προβλέψεις και διατηρεί τη δεδομένη «Παγίδα του Χρέους», αν τραβηχτεί στα άκρα, αν παρατεντωθεί χρονικά η πολιτική της αναβολής απροσδόκητα μπορεί να μας οδηγήσει στην δια της διολισθήσεως μεταμόρφωση όλου του χρέους σε «επίσημο», στη συγκέντρωση του στο ESM (Ταμείο Διάσωσης 2) και σε ένα τελικό πολιτικό διακανονισμό του με έκδοση ευρωομολόγου. Στο τέλος, από σπόντα, θα συναντήσει αυτό που έπρεπε να υπάρχει στην αφετηρία. Η αποτυχία του «επίσημου σεναρίου» μπορεί να αντιστραφεί σε επιτυχία. Ίσως αυτή τη δυνατότητα άρχισαν να διαισθάνονται και κάποιοι επίσημοι κύκλοι της Γερμανίας που κάνουν κωλοτούμπα και αρχίζουν να κάνουν σκέψεις για αναδιάρθρωση πριν το 2013.
Η τέχνη της δημιουργικής καθυστέρησης και της αναβολής της τελικής διευθέτησης θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να εξελιχθεί σε στρατηγική αλλά απαιτεί κι αυτή ισχυρή και αποφασισμένη ηγεσία στην ευρωζώνη και στην Ελλάδα, αντοχή, τελικά αποτελέσματα, τραγική συναίσθηση μιας κοινής μοίρας, μαχόμενη καρτερία καθώς στο κακό που μας βρήκε υπάρχει ένα μεγαλύτερο κακό που έχουμε συμφέρον όλοι να αποφύγουμε.
Τι πιθανότητες έχει αυτή η στρατηγική που είναι αντίθετη με αυτήν που εμείς είχαμε έγκαιρα εισηγηθεί; Τι γνωστοί και κρυφοί κίνδυνοι, πολιτικοί, οικονομικοί και κοινωνικοί υπάρχουν; Τι απρόβλεπτο πολιτικό ρίσκο μπορεί να προκύψει από τις άλλες χώρες της ευρωζώνης; Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου που μάλλον δεν είχε διαβάσει το «Λάθος Χάρτης» στο Ε, Πρόεδρε! ένιωσε μάλλον ένα θετικό σκίρτημα όταν άκουσε από μένα αυτή την εκδοχή στη σχετική συζήτηση στο ΚΤΕ Οικονομικών την προηγούμενη εβδομάδα.
Τετάρτη 20 Απριλίου 2011
Σάββατο 16 Απριλίου 2011
Κίνημα των 10: Λιγότεροι βουλευτές
του Νίκου Μουζέλη
- Πάταξη της κομματικοκρατίας. Κατάργηση των εξεταστικών επιτροπών που «Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει». Αντικατάστασή τους από μια πραγματικά ανεξάρτητη και ισχυρή αρχή που θα ελέγχει τα οικονομικά των κομμάτων, το πόθεν έσχες των βουλευτών και τα σκάνδαλα όπου εμπλέκονται πολιτικοί και δημόσιοι υπάλληλοι.
- Χρηματοδότηση των κομμάτων αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό, μείωση του αριθμού των βουλευτών (μέχρι 150).
- Οι γενικοί γραμματείς των υπουργείων πρέπει να μην επιλέγονται από την εκάστοτε κυβέρνηση. Πρέπει να είναι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι - όπως στην Μ. Βρετανία. Μόνο έτσι επιτυγχάνεται μια στοιχειώδης συνέχεια στον κρατικό μηχανισμό και στη διακυβέρνηση της χώρας.
Οικονομικός χώρος
- Ισχυρότερη και πραγματικά ανεξάρτητη επιτροπή ανταγωνισμού για τη δραστική άμβλυνση του ολιγοπωλιακού χαρακτήρα της ελληνικής οικονομίας.
- Μείωση των γραφειοκρατικών εμποδίων που αποθαρρύνουν τις νέες επενδύσεις. Αποφυγή συνεχούς αλλαγής των κανόνων.
- Οικονομικός έλεγχος των δημοσίων έργων από ξένες εταιρείες που ειδικεύονται σε αυτού του είδους την εποπτεία.
Κοινωνικός χώρος
- Ορθολογικοποίηση και ισχυροποίηση του κράτους πρόνοιας. Όχι γενικευμένες παροχές που ευνοούν τους έχοντες και εντείνουν αντί να αμβλύνουν τις κοινωνικές ανισότητες. Στοχευμένες και γενναιόδωρες παροχές σε αυτούς που τις έχουν πραγματικά ανάγκη.
- Μείωση της ανεργίας με τους ανέργους να προσφέρουν αμειβόμενη κοινωνική εργασία στην κοινότητα.
Πολιτισμικός χώρος
- Δραστική μείωση της δύναμης των κομματικών νεολαιών μέσα στο πανεπιστήμιο.
- Δραστικές αλλαγές στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση με στόχο την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.
*Ο Νίκος Μουζέλης είναι Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο London School of Economics. Έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα (στα αγγλικά και στα ελληνικά) στους χώρους της κοινωνιολογίας των οργανώσεων, της ανάπτυξης, της θρησκείας και της κοινωνικής θεωρία. Το τελευταίο βιβλίο του: Modern and Postmodern Social Theorising: Bridging the Divide, Cambridge University Press, 2008 (δημοσιεύθηκε στα ελληνικά από το Θεμέλιο, 2011).
- Πάταξη της κομματικοκρατίας. Κατάργηση των εξεταστικών επιτροπών που «Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει». Αντικατάστασή τους από μια πραγματικά ανεξάρτητη και ισχυρή αρχή που θα ελέγχει τα οικονομικά των κομμάτων, το πόθεν έσχες των βουλευτών και τα σκάνδαλα όπου εμπλέκονται πολιτικοί και δημόσιοι υπάλληλοι.
- Χρηματοδότηση των κομμάτων αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό, μείωση του αριθμού των βουλευτών (μέχρι 150).
- Οι γενικοί γραμματείς των υπουργείων πρέπει να μην επιλέγονται από την εκάστοτε κυβέρνηση. Πρέπει να είναι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι - όπως στην Μ. Βρετανία. Μόνο έτσι επιτυγχάνεται μια στοιχειώδης συνέχεια στον κρατικό μηχανισμό και στη διακυβέρνηση της χώρας.
Οικονομικός χώρος
- Ισχυρότερη και πραγματικά ανεξάρτητη επιτροπή ανταγωνισμού για τη δραστική άμβλυνση του ολιγοπωλιακού χαρακτήρα της ελληνικής οικονομίας.
- Μείωση των γραφειοκρατικών εμποδίων που αποθαρρύνουν τις νέες επενδύσεις. Αποφυγή συνεχούς αλλαγής των κανόνων.
- Οικονομικός έλεγχος των δημοσίων έργων από ξένες εταιρείες που ειδικεύονται σε αυτού του είδους την εποπτεία.
Κοινωνικός χώρος
- Ορθολογικοποίηση και ισχυροποίηση του κράτους πρόνοιας. Όχι γενικευμένες παροχές που ευνοούν τους έχοντες και εντείνουν αντί να αμβλύνουν τις κοινωνικές ανισότητες. Στοχευμένες και γενναιόδωρες παροχές σε αυτούς που τις έχουν πραγματικά ανάγκη.
- Μείωση της ανεργίας με τους ανέργους να προσφέρουν αμειβόμενη κοινωνική εργασία στην κοινότητα.
Πολιτισμικός χώρος
- Δραστική μείωση της δύναμης των κομματικών νεολαιών μέσα στο πανεπιστήμιο.
- Δραστικές αλλαγές στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση με στόχο την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.
*Ο Νίκος Μουζέλης είναι Ομότιμος Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο London School of Economics. Έχει δημοσιεύσει βιβλία και άρθρα (στα αγγλικά και στα ελληνικά) στους χώρους της κοινωνιολογίας των οργανώσεων, της ανάπτυξης, της θρησκείας και της κοινωνικής θεωρία. Το τελευταίο βιβλίο του: Modern and Postmodern Social Theorising: Bridging the Divide, Cambridge University Press, 2008 (δημοσιεύθηκε στα ελληνικά από το Θεμέλιο, 2011).
Σάββατο 9 Απριλίου 2011
Μετά το «μαζί τα φάγαμε»
Tου Πασχου Mανδραβελη
Οταν κατέρρευσε ο σοβιετικός ολοκληρωτισμός, πολλοί «σύντροφοι» βρήκαν μια εξήγηση που αθώωνε τον κομμουνισμό και για την αποτυχία του. «Δεν έφταιγε το σύστημα«, είπαν. «Απλώς οι άνθρωποι που εκλήθησαν να το εφαρμόσουν. Αυτοί, ειδικά μετά τον Ιωσήφ Στάλιν, ήταν μαλθακοί, διεφθαρμένοι, νεποτιστές· γενικώς, απείχαν πολύ από τον “ιδανικό κομμουνιστή”, ο οποίος θα μπορούσε να φέρει τον παράδεισο επί της Γης».
Η ίδια ακριβώς συλλογιστική χρησιμοποιείται για να αιτιολογηθεί η κατάρρευση του εγχώριου σοβιετικού συστήματος. Αν το καλοσκεφτούμε, η επικέντρωση της συζήτησης αποκλειστικά στις ευθύνες των πολιτικών δεν είναι παρά η υπόρρητη παραδοχή ότι το σύστημα είναι εντάξει, απλώς δεν βρέθηκαν οι κατάλληλοι πολιτικοί να το υπηρετήσουν. Η μεγαλύτερη απόδειξη είναι ο κλαυθμός και η οργή για τη ρήση του κ. Θεόδωρου Πάγκαλου «μαζί τα φάγαμε». Το γεγονός ότι δεν έγινε καθόλου συζήτηση για το δεύτερο μέρος της κουβέντας του, «στα πλαίσια ενός φαυλοκρατικού συστήματος», το αποδεικνύει.
Φυσικά οι πολιτικοί δεν είναι άμοιροι ευθυνών, ούτε βρίσκονταν εκτός του συστήματος που κατέρρευσε. Μέρος του ήταν και κεντρική θέση κατείχαν. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τα στελέχη της πρώην ΕΣΣΔ. Το σύστημα παρήγαγε τα στελέχη που το εξυπηρετούσε και τα αναπαρήγαγε μέχρι τελικής πτώσεως. Με μία διαφορά όμως: στην ΕΣΣΔ το σύστημα παρήγαγε τα στελέχη μέσα σε κλειστές κάμαρες του κόμματος χωρίς καμιά δημοκρατική νομιμοποίηση. Στην Ελλάδα, μαζί τούς εκλέγαμε.
Το πρόβλημα με αυτόν τον λαϊκισμό περί μοναδικών υπευθύνων δεν είναι μόνον ότι τσουβαλιάζει τα ξερά με τα χλωρά. Η οργή του όχλου στρέφεται και εναντίον πολιτικών που αντιστάθηκαν όσο μπορούσαν στη σπατάλη, όπως ο κ. Κωστής Χατζηδάκης. Το πρόβλημα είναι ότι η μετάθεση της συζήτησης αποκλειστικώς και γενικώς στους πολιτικούς είναι ότι μένει στο απυρόβλητο το σύστημα, αυτό που παράγει σπάταλους πολιτικούς. Αρκεί να δει κανείς τους πολιτευτές, βουλευτές, υπουργούς, που πιέζουν τώρα για να μη συνενωθεί κανένα σχολείο· να προσέξει πόσοι το παίζουν «φίλοι του λαού» κάθε χωριού για να κρατηθεί ένα γυμνάσιο με 20 μαθητές και 30 καθηγητές.
Είναι οι ίδιοι που υιοθετούν κάθε διεκδίκηση· μπροστάρηδες σε κάθε αγώνα, για να αλιεύσουν ψήφους με τα λεφτά των άλλων. Θα τους ακούσετε να βγάζουν πύρινους λόγους για «το καθήκον της Πολιτείας να κρατήσει ζωντανή κάθε δραστηριότητα του κράτους», ακόμη και αν δεν χρειάζεται. Αυτοί οι «φίλοι του λαού» διέσπειραν στο όνομα του δικαίου των τοπικών κοινωνιών στις πανεπιστημιακές σχολές σε κάθε ραχούλα. Αγωνίστηκαν με νύχια και με δόντια να μη γίνει η παράκαμψη του Μαλιακού· κάνουν ερωτήσεις στη Βουλή για το μέλλον της εφορίας στο τάδε κεφαλοχώρι, για το παράρτημα του ΙΓΜΕ το οποίο απλώς υπάρχει για να απασχολεί μερικές δεκάδες δημοσίων υπαλλήλων· είναι ενάντια στις συνενώσεις των νοσοκομείων· προτιμούν να ρημάζουν οι υποδομές αντί να πουληθούν σε ιδιώτες. Και φυσικά, είναι πάντα υπέρ των προσλήψεων στο Δημόσιο, «για να καταπολεμηθεί ο βραχνάς της ανεργίας» ή «να υπάρξει ανάπτυξη»
Με άλλα λόγια, αν δεν δούμε τη ρίζα του προβλήματος, αν δεν αλλάξουμε το «φαυλοκρατικό σύστημα», θα συνεχίσουμε να «τα τρώμε μαζί». Αλλά σε διαφορετικές μερίδες. Και οι «φίλοι του λαού» αυτό στοχεύουν. Να συνεχιστεί το φαγοπότι, με ψιχία στη βάση και βασιλικές μερίδες στην κορυφή.
Οταν κατέρρευσε ο σοβιετικός ολοκληρωτισμός, πολλοί «σύντροφοι» βρήκαν μια εξήγηση που αθώωνε τον κομμουνισμό και για την αποτυχία του. «Δεν έφταιγε το σύστημα«, είπαν. «Απλώς οι άνθρωποι που εκλήθησαν να το εφαρμόσουν. Αυτοί, ειδικά μετά τον Ιωσήφ Στάλιν, ήταν μαλθακοί, διεφθαρμένοι, νεποτιστές· γενικώς, απείχαν πολύ από τον “ιδανικό κομμουνιστή”, ο οποίος θα μπορούσε να φέρει τον παράδεισο επί της Γης».
Η ίδια ακριβώς συλλογιστική χρησιμοποιείται για να αιτιολογηθεί η κατάρρευση του εγχώριου σοβιετικού συστήματος. Αν το καλοσκεφτούμε, η επικέντρωση της συζήτησης αποκλειστικά στις ευθύνες των πολιτικών δεν είναι παρά η υπόρρητη παραδοχή ότι το σύστημα είναι εντάξει, απλώς δεν βρέθηκαν οι κατάλληλοι πολιτικοί να το υπηρετήσουν. Η μεγαλύτερη απόδειξη είναι ο κλαυθμός και η οργή για τη ρήση του κ. Θεόδωρου Πάγκαλου «μαζί τα φάγαμε». Το γεγονός ότι δεν έγινε καθόλου συζήτηση για το δεύτερο μέρος της κουβέντας του, «στα πλαίσια ενός φαυλοκρατικού συστήματος», το αποδεικνύει.
Φυσικά οι πολιτικοί δεν είναι άμοιροι ευθυνών, ούτε βρίσκονταν εκτός του συστήματος που κατέρρευσε. Μέρος του ήταν και κεντρική θέση κατείχαν. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τα στελέχη της πρώην ΕΣΣΔ. Το σύστημα παρήγαγε τα στελέχη που το εξυπηρετούσε και τα αναπαρήγαγε μέχρι τελικής πτώσεως. Με μία διαφορά όμως: στην ΕΣΣΔ το σύστημα παρήγαγε τα στελέχη μέσα σε κλειστές κάμαρες του κόμματος χωρίς καμιά δημοκρατική νομιμοποίηση. Στην Ελλάδα, μαζί τούς εκλέγαμε.
Το πρόβλημα με αυτόν τον λαϊκισμό περί μοναδικών υπευθύνων δεν είναι μόνον ότι τσουβαλιάζει τα ξερά με τα χλωρά. Η οργή του όχλου στρέφεται και εναντίον πολιτικών που αντιστάθηκαν όσο μπορούσαν στη σπατάλη, όπως ο κ. Κωστής Χατζηδάκης. Το πρόβλημα είναι ότι η μετάθεση της συζήτησης αποκλειστικώς και γενικώς στους πολιτικούς είναι ότι μένει στο απυρόβλητο το σύστημα, αυτό που παράγει σπάταλους πολιτικούς. Αρκεί να δει κανείς τους πολιτευτές, βουλευτές, υπουργούς, που πιέζουν τώρα για να μη συνενωθεί κανένα σχολείο· να προσέξει πόσοι το παίζουν «φίλοι του λαού» κάθε χωριού για να κρατηθεί ένα γυμνάσιο με 20 μαθητές και 30 καθηγητές.
Είναι οι ίδιοι που υιοθετούν κάθε διεκδίκηση· μπροστάρηδες σε κάθε αγώνα, για να αλιεύσουν ψήφους με τα λεφτά των άλλων. Θα τους ακούσετε να βγάζουν πύρινους λόγους για «το καθήκον της Πολιτείας να κρατήσει ζωντανή κάθε δραστηριότητα του κράτους», ακόμη και αν δεν χρειάζεται. Αυτοί οι «φίλοι του λαού» διέσπειραν στο όνομα του δικαίου των τοπικών κοινωνιών στις πανεπιστημιακές σχολές σε κάθε ραχούλα. Αγωνίστηκαν με νύχια και με δόντια να μη γίνει η παράκαμψη του Μαλιακού· κάνουν ερωτήσεις στη Βουλή για το μέλλον της εφορίας στο τάδε κεφαλοχώρι, για το παράρτημα του ΙΓΜΕ το οποίο απλώς υπάρχει για να απασχολεί μερικές δεκάδες δημοσίων υπαλλήλων· είναι ενάντια στις συνενώσεις των νοσοκομείων· προτιμούν να ρημάζουν οι υποδομές αντί να πουληθούν σε ιδιώτες. Και φυσικά, είναι πάντα υπέρ των προσλήψεων στο Δημόσιο, «για να καταπολεμηθεί ο βραχνάς της ανεργίας» ή «να υπάρξει ανάπτυξη»
Με άλλα λόγια, αν δεν δούμε τη ρίζα του προβλήματος, αν δεν αλλάξουμε το «φαυλοκρατικό σύστημα», θα συνεχίσουμε να «τα τρώμε μαζί». Αλλά σε διαφορετικές μερίδες. Και οι «φίλοι του λαού» αυτό στοχεύουν. Να συνεχιστεί το φαγοπότι, με ψιχία στη βάση και βασιλικές μερίδες στην κορυφή.
Παρασκευή 8 Απριλίου 2011
H Πόλη που ερωτεύτηκα με την πρώτη ματιά.
Στην πρώτη ερώτηση, υποδοχή, σ’ εκείνους τους νέους μαυριδερούς συμμαθητές μου που είχαν φτάσει άξαφνα στο μέσον της χρονιάς, με κοντοκουρεμένα κεφαλάκια, και με την παράκληση, διαταγή της δασκάλας μας: «Να τους αγαπάτε και να τους προσέχετε γιατί έρχονται απ’ τη Κωνσταντινούπολη», στην πρώτη λοιπόν εκείνη αφελή ερώτηση στους δυο συμμαθητές μου με τα παχιά Λ, και την ιδιότυπη χρήση των αντωνυμιών (με είπε, τον είπα, δεν με λες κ.λ.π.), τους συμμαθητές μου, που τον πρώτο καιρό έμοιαζαν τόσο μπερδεμένοι και χαμένοι.
Οι «Τούρκοι», όπως συνήθιζαν να τους φωνάζουν, αστειευόμενοι οι ζωηρότεροι της τάξης μου, «οι Τούρκοι» που όμως μίλαγαν ελληνικά, έκαναν τον σταυρό τους και τις μανάδες τους έλεγαν «Γραμματική», και «Αθηνά».
Είναι όμορφη η Κωνσταντινούπολη;
Στο άκουσμα της λέξης «Κωνσταντινούπολη», λοιπόν, αντανακλαστικά άρχισαν να υγραίνονται οι μύτες, να κοκκινίζουν και να τρέχουν τα μάτια.
Εκείνη η αντίδραση, που εμπλουτίστηκε από ανάλογες, όλων των ενήλικων γειτόνων μου, στην προσφυγική γειτονιά που μεγάλωσα, και οι διηγήσεις τους ανάμεσα σε αναφιλητά, ποτισμένα μαντήλια, και βουβά, πελιδνά πρόσωπα, με έκαναν να αρνούμαι να ταξιδέψω σαν τουρίστας στην «Πόλη», και μάλιστα επιπροσθέτως με το κατηγορηματικό και τελεσίδικο «Εγώ ποτέ»…
Το ίδιο μου συνέβη πολλά χρόνια αργότερα, όταν βρέθηκα στην πράσινη γραμμή στη Λευκωσία, λίγα μέτρα πριν το φυλάκιο που επέτρεπε την είσοδο στα κατεχόμενα με το διαβατήριο στο χέρι, με την ελκυστικότατη προοπτική να δεις από κοντά τον περίκλειστο καταπατημένο τόπο, έστω και σαν τουρίστας, μα τη συνείδηση πώς έτσι τους νομιμοποιώ, το ίδιο είπα και τότε, «εγώ ποτέ» , και δεν επισκέφθηκα εκείνα τα χώματα, όταν στο μυαλό μου ήρθε η εισβολή και τα επακόλουθά της κι εκείνο το σηματάκι με τη ματωμένη Κύπρο και το γνωστό «δεν ξεχνώ». Και έτσι πρόσθεσα… «εγώ ποτέ… δεν ξεχνώ».
Μόνο που η ζωή σου διδάσκει, ποτέ μην λες ποτέ, και ένα ταχύρρυθμο μάθημα. Ήταν η απόφασή μου να συμμετάσχω σε μια ταινία για την Πόλη, που όμως περιλάμβανε και γυρίσματα εκεί, στην Βασιλεύουσα «την Πολίτικη Κουζίνα». Υποδυόμουν έναν Κωνσταντινουπολίτη καπετάνιο που γύριζε στη πατρίδα, με το καράβι του…
Χειμωνιάτικα, με βροχές στην Ελλάδα και χιονιά στη Πόλη, ταξίδεψα αεροπορικώς για τα ολιγοήμερα γυρίσματα στο Βόσπορο. Καθόμουν στο παράθυρο του αεροπλάνου και με αγωνία περίμενα να εμφανιστεί η εικόνα αυτής της μυθικής για την παιδική μου ηλικία και όχι μόνον Πόλης, απ’ την οποία κι εγώ είχα μακρινή καταγωγή. Μάταια, όλα τα σκέπαζε ένα λευκό πέπλο, ώσπου βρέθηκα στο έδαφος, από κει σ’ ένα αυτοκίνητο που έτρεχε μέσα στη χιονοθύελλα για να προλάβει το πλοιάριο που θα με μετέφερε στα νερά του Βόσπορου για το γύρισμα.
Ξέχασα την αγωνία μου, από την πυρετώδη ετοιμασία του πλάνου σε δύσκολες καιρικές συνθήκες, ένα κοντινό του καπετάνιου, εμένα δηλαδή που από τη γέφυρα αντικρίζει την πατρίδα του μετά από χρόνια…
Μέχρι εκείνο το «Μοτέρ πάμε…» δεν είχα βγει έξω να δω το θέαμα, μα με το σύνθημα, το πλοίο, γύρισε προς την κατεύθυνση της Πόλης και αργά, εν μέσω χιονοθύελλας, βγήκα έξω, ακούμπησα την κουπαστή κι αντίκρισα… την Αγιά Σοφιά να ξεπροβάλλει μέσα απ’ το λευκό, και δεξιά κι αριστερά της να κρέμεται εκείνη η πόλη που κάποτε ήταν και οι δικές μου ρίζες, οι δικοί μου παππούδες κι ένιωσα κι εγώ εκείνο το κάψιμο στο στομάχι, και στα μάτια, που είχαν νιώσει και οι συμμαθητές μου.
Αμέσως ένιωσα γιατί ο πατέρας του φίλου μου απ’ την Πόλη, δεν μίλαγε ποτέ για την πατρίδα του, όσες φορές κι αν τον είχα ρωτήσει, τότε κατάλαβα εκείνο τον αμανέ που τραγούδαγε η κυρά Ντομινίκη μέχρι τα βαθιά της γεράματα με τη βραχνή της φωνή, τότε κατάλαβα, τον κυρ Μπανάνη, που μου λέγε για τους κήπους, τα τριαντάφυλλα της αυλής του, «εκεί στο Πέραν που στον κόσμο άλλα δεν έχει», τότε και ‘γω γύρισα και κοίταξα τον Τούρκο κάμεραμαν και αμέσως μετά το σύνθημα πως το πλάνο τελείωσε, του είπα «αυτή η πόλη είναι η δική μου πόλη».
Άσπρισε, γιατί κατάλαβε αμέσως που το πήγαινα, και με σταθερότητα, μου απάντησε κόβοντας με το Ασιατικό του βλέμμα. «Αυτή η πόλη είναι η δική μου πόλη».
Μείναμε να αναμετράμε ο ένας τον άλλο μέχρι να ακούσουμε το σύνθημα για την επανάληψη του πλάνου, και οι δυο μας ήμασταν ανυποχώρητοι, μέχρι που μου πρότεινε το χέρι, χαμογέλασε, με το χαμόγελο του παίχτη που παίζει εντός έδρας, και πρόσθεσε… «Αυτή, η πόλη, είναι και των δυο μας. Η κοινή μας πόλη καρντάς, ταμάμ»
Γύρισα και κοίταξα ξανά εκείνη την πόλη που είχα ερωτευτεί με την πρώτη ματιά κι έμεινα εκεί σιωπηλός…
Οι «Τούρκοι», όπως συνήθιζαν να τους φωνάζουν, αστειευόμενοι οι ζωηρότεροι της τάξης μου, «οι Τούρκοι» που όμως μίλαγαν ελληνικά, έκαναν τον σταυρό τους και τις μανάδες τους έλεγαν «Γραμματική», και «Αθηνά».
Είναι όμορφη η Κωνσταντινούπολη;
Στο άκουσμα της λέξης «Κωνσταντινούπολη», λοιπόν, αντανακλαστικά άρχισαν να υγραίνονται οι μύτες, να κοκκινίζουν και να τρέχουν τα μάτια.
Εκείνη η αντίδραση, που εμπλουτίστηκε από ανάλογες, όλων των ενήλικων γειτόνων μου, στην προσφυγική γειτονιά που μεγάλωσα, και οι διηγήσεις τους ανάμεσα σε αναφιλητά, ποτισμένα μαντήλια, και βουβά, πελιδνά πρόσωπα, με έκαναν να αρνούμαι να ταξιδέψω σαν τουρίστας στην «Πόλη», και μάλιστα επιπροσθέτως με το κατηγορηματικό και τελεσίδικο «Εγώ ποτέ»…
Το ίδιο μου συνέβη πολλά χρόνια αργότερα, όταν βρέθηκα στην πράσινη γραμμή στη Λευκωσία, λίγα μέτρα πριν το φυλάκιο που επέτρεπε την είσοδο στα κατεχόμενα με το διαβατήριο στο χέρι, με την ελκυστικότατη προοπτική να δεις από κοντά τον περίκλειστο καταπατημένο τόπο, έστω και σαν τουρίστας, μα τη συνείδηση πώς έτσι τους νομιμοποιώ, το ίδιο είπα και τότε, «εγώ ποτέ» , και δεν επισκέφθηκα εκείνα τα χώματα, όταν στο μυαλό μου ήρθε η εισβολή και τα επακόλουθά της κι εκείνο το σηματάκι με τη ματωμένη Κύπρο και το γνωστό «δεν ξεχνώ». Και έτσι πρόσθεσα… «εγώ ποτέ… δεν ξεχνώ».
Μόνο που η ζωή σου διδάσκει, ποτέ μην λες ποτέ, και ένα ταχύρρυθμο μάθημα. Ήταν η απόφασή μου να συμμετάσχω σε μια ταινία για την Πόλη, που όμως περιλάμβανε και γυρίσματα εκεί, στην Βασιλεύουσα «την Πολίτικη Κουζίνα». Υποδυόμουν έναν Κωνσταντινουπολίτη καπετάνιο που γύριζε στη πατρίδα, με το καράβι του…
Χειμωνιάτικα, με βροχές στην Ελλάδα και χιονιά στη Πόλη, ταξίδεψα αεροπορικώς για τα ολιγοήμερα γυρίσματα στο Βόσπορο. Καθόμουν στο παράθυρο του αεροπλάνου και με αγωνία περίμενα να εμφανιστεί η εικόνα αυτής της μυθικής για την παιδική μου ηλικία και όχι μόνον Πόλης, απ’ την οποία κι εγώ είχα μακρινή καταγωγή. Μάταια, όλα τα σκέπαζε ένα λευκό πέπλο, ώσπου βρέθηκα στο έδαφος, από κει σ’ ένα αυτοκίνητο που έτρεχε μέσα στη χιονοθύελλα για να προλάβει το πλοιάριο που θα με μετέφερε στα νερά του Βόσπορου για το γύρισμα.
Ξέχασα την αγωνία μου, από την πυρετώδη ετοιμασία του πλάνου σε δύσκολες καιρικές συνθήκες, ένα κοντινό του καπετάνιου, εμένα δηλαδή που από τη γέφυρα αντικρίζει την πατρίδα του μετά από χρόνια…
Μέχρι εκείνο το «Μοτέρ πάμε…» δεν είχα βγει έξω να δω το θέαμα, μα με το σύνθημα, το πλοίο, γύρισε προς την κατεύθυνση της Πόλης και αργά, εν μέσω χιονοθύελλας, βγήκα έξω, ακούμπησα την κουπαστή κι αντίκρισα… την Αγιά Σοφιά να ξεπροβάλλει μέσα απ’ το λευκό, και δεξιά κι αριστερά της να κρέμεται εκείνη η πόλη που κάποτε ήταν και οι δικές μου ρίζες, οι δικοί μου παππούδες κι ένιωσα κι εγώ εκείνο το κάψιμο στο στομάχι, και στα μάτια, που είχαν νιώσει και οι συμμαθητές μου.
Αμέσως ένιωσα γιατί ο πατέρας του φίλου μου απ’ την Πόλη, δεν μίλαγε ποτέ για την πατρίδα του, όσες φορές κι αν τον είχα ρωτήσει, τότε κατάλαβα εκείνο τον αμανέ που τραγούδαγε η κυρά Ντομινίκη μέχρι τα βαθιά της γεράματα με τη βραχνή της φωνή, τότε κατάλαβα, τον κυρ Μπανάνη, που μου λέγε για τους κήπους, τα τριαντάφυλλα της αυλής του, «εκεί στο Πέραν που στον κόσμο άλλα δεν έχει», τότε και ‘γω γύρισα και κοίταξα τον Τούρκο κάμεραμαν και αμέσως μετά το σύνθημα πως το πλάνο τελείωσε, του είπα «αυτή η πόλη είναι η δική μου πόλη».
Άσπρισε, γιατί κατάλαβε αμέσως που το πήγαινα, και με σταθερότητα, μου απάντησε κόβοντας με το Ασιατικό του βλέμμα. «Αυτή η πόλη είναι η δική μου πόλη».
Μείναμε να αναμετράμε ο ένας τον άλλο μέχρι να ακούσουμε το σύνθημα για την επανάληψη του πλάνου, και οι δυο μας ήμασταν ανυποχώρητοι, μέχρι που μου πρότεινε το χέρι, χαμογέλασε, με το χαμόγελο του παίχτη που παίζει εντός έδρας, και πρόσθεσε… «Αυτή, η πόλη, είναι και των δυο μας. Η κοινή μας πόλη καρντάς, ταμάμ»
Γύρισα και κοίταξα ξανά εκείνη την πόλη που είχα ερωτευτεί με την πρώτη ματιά κι έμεινα εκεί σιωπηλός…
ΕΣΥ ΠΟΥ ΗΣΟΥΝ???
> Έχω βουλιάξει κι εγώ μές τη
> συλλογική κατήφεια, μες την
> κατάθλιψη...
> Φοβάμαι, ανησυχώ, θλίβομαι,
> αναρωτιέμαι για το μέλλον των
> παιδιών μου, για το γκρέμισμα των
> ονείρων μου και των μακροχρόνιων
> προσπαθειών μου...
>
> Αλλά ακόμα και αυτά καλύπτονται
> από την βαθιά μου οργή...
> Πού ήμουν όλα αυτά τα χρόνια
> εγώ;
> Πού ήσουν όλα αυτά τα χρόνια εσύ,
> εαυτέ μου;
>
> Πού ήσουν όταν μας κορόιδευαν,
> μας ξεπουλούσαν, μας πέταγαν τα
> πλαστικά όνειρα στη μούρη κι εσύ
> τα κυνηγούσες;
>
> Πού ήσουν όταν ο γιατρός σού
> ζητούσε το φακελάκι για να σε
> κάνει καλά και αντί να τον
> καταγγείλεις τον πούστη, τον
> πλήρωνες αποκαλώντας τον "γιατρέ
> μου"
>
> Πού ήσουν όταν έβλεπες τους
> μεγαλοδικηγόρους να γίνονται
> μοντελάκια ζωής στην τηλεόραση
> και να κόπτονται για το κοινό
> καλό και το δίκαιο, δηλώνοντας
> 10,000 ευρώ εισόδημα... "Πόσο καλά τα
> λέει ο πούστης..." έλεγες
>
> Πού ήσουν όταν έδινες το μπαξίσι
> στην πολεοδομία αντί να του
> δώσεις γροθιά στη μούρη του
> καργιόλη αλλά μετά δεν θα
> έβγαινε η άδεια της πολυπόθητης
> οικοδομής, μικρό λαμόγιο
> ελληνάρα...
>
> Το σάλιο σου γαργάρα και έδινες
> τη μιζούλα στον πολεοδόμο, στον
> ΙΚΑτζή που σου έκανε τον έλεγχο
> στην επιχειρησούλα σου, στον
> εφοριακό που ανακάλυψε τις δικές
> σου λαμογιές... Κάλλιο να
> πληρώσεις 10 σε αυτόν παρά 50 στο
> κράτος.
>
> Πού ήσουν όταν έτρεχες στα
> γραφεία των βουλευτών για να
> τους παρακαλέσεις να βολέψουν το
> σπλάχνο σου, το άχρηστο σπλάχνο
> σου, που δεν κατάφερε να κάνει
> τίποτα περισσότερο στη ζωούλα
> του από το να γλύφει
> κατουρημένες ποδιές και
> βρώμικους κώλους...
>
> Πού ήσουν όταν ανταγωνιζόσουν
> στις συγκεντρώσεις των προβάτων
> (ωπ! κομμάτων ήθελα να πω), με τους
> λοιπούς "συντρόφους" για το ποιος
> θα σηκώσει τη μεγαλύτερη
> σημαία...
>
> Πού ήσουν όταν
> ξελαρυγγιαζόσουν, λαμόγιο, για
> το δίκαιο του λαού, πηδώντας πάνω
> κάτω μόλις έβλεπες φακό για να
> σιγουρευτείς ότι θα σε δει ο
> πολιτευτής που θα σε βάλει
> εποχιακό, συμβασιούχο στο δήμο...
> άλλος ένας στην πλάτη των
> υπολοίπων που θα καθαρίζει
> φασόλια στο οκτάωρό του (όχι ρε!!!
> Πλέον μπαίνεις στο φέισμπουκ,
> έχεις εξελιχθεί)
>
> Πού ήσουν μικρομέγαλε
> επιχειρηματία όταν μαγείρευες
> τα δικά σου βιβλία για να
> πληρώσεις λιγότερα, για να
> πάρεις το τέρας SUV που θα κάλυπτε
> τη μικροτσούτσουνη ύπαρξή σου με
> το μέγεθός του...
>
> Πού ήσουν μαντάμ Σουσού όταν
> γελούσες σαν ηλιθία στη δασκάλα
> του παιδιού σου, που μαλακίες
> έμαθε, μαλακίες το μαθαίνει, όταν
> αναγνώριζες τις μαλακίες που
> κάνουν στο παιδί, αλλά πού να
> τρέχεις τώρα έχεις κι άλλες
> δουλειές...
>
> 'Αλλωστε το παιδί θα το
> στείλουμε στο Λονδίνο να
> σπουδάσει... εκεί θα καλυφθούν
> όλες οι ανεπάρκειες του δικού
> μας εκπαιδευτικού συστήματος...
>
> Πού ήσουν συνδικαλιστή της
> πλάκας και του ελέους όταν με τη
> δύναμη που σου δίνει το ότι
> βολεύτηκες σε μια γαμημένη
> δημόσια επιχείρηση, κατέβαζες
> τους διακόπτες μιας ολόκληρης
> χώρας, δημιουργώντας τόσα
> προβλήματα, ίσα για να
> διαμαρτυρηθείς / εκβιάσεις για
> τα δικά σου μικροσυμφέροντα...
>
> Πού ήσουν όταν το ελληνικό
> όνειρο έσκασε μύτη; αγόραζες
> πορτοκαλιές εφημερίδες, λαμόγιο,
> και έπαιζες χρηματιστήριο λες
> και είναι λοτταρία...
>
> Πού ήσουν όταν εταιρείες
> ανύπαρκτες, με ένα γραφειάκι 2χ3
> και 1 άτομο προσωπικό, χτύπαγαν
> λίμιτ απ κάθε μέρα...
>
> Πού ήσουν όταν έπαιρνες
> μετοχοδάνεια και υποθήκευες τα
> χωραφάκια του παππού,
> πιστεύοντας ότι θα γίνεις
> πλούσιος σε ένα μήνα (και πολύ
> λέω)...
>
> Πού ήσουν όταν το χέρι σου
> πετάει τα σκουπίδια, δεξιά και
> αριστερά μέσα στο δάσος, όταν
> γεμίζεις τις παραλίες
> αποτσίγαρα και πλαστικά ποτήρια
> φραπέ (όχι φραπέ ρε πια, φρέντο
> έλεος, πού ζεις;)
>
> Πού ήσουν όταν το παιδί σου
> ουρλιάζει στο αυτί του διπλανού,
> αδιαφορώντας για την ύπαρξή του
> (όλοι να καούν ρε, εγώ θα φάω τα
> κεφτεδάκια μου και είμαι μια
> χαρά... γκρααααααου)
>
> Πού ήσουν όταν έβλεπες τα
> σκάνδαλα να σκάνε το ένα μετά το
> άλλο...όταν οι θρησκευτικοί
> "άρχοντες" αποδεικνύονταν
> κοσμικότεροι των κοσμικών
> απατεώνων σταμάτησες να
> παντρεύεσαι, να βαφτίζεις, να
> συμμετέχεις στα κοινά της
> εκκλησίας προς ένδειξη της
> αηδίας σου; σιγά ρε.. όπου γάμος
> και χαρά η Βασίλω πρώτη...
>
> Πού ήσουν όταν η χώρα σου
> καιγόταν απ' άκρη σε άκρη... πού
> ήσουν όταν λίγο έλειψε να χαθεί η
> Ολυμπία, πήρες το τριχίλιαρο,
> πρόβατο, και έσκασες...
> τουμπεκί ψιλοκομμένο... και ναι !
> τους ξαναψήφισες.. ξανά και ξανά
> και ξανά...
>
> Πού ήσουν όταν τα ροζ
> πλημμύρισαν τη ζωή σου... έσκυψες
> κι εσύ στην κλειδαρότρυπα αυτό
> έκανες.. τι είπε, τι έκανε, πήρε
> καλά την πίπα; και για το πάπλωμα
> κουβέντα κανείς... για την
> ταμπακέρα σιωπή...
>
> Όλοι βολεμένοι στον μικρόκοσμό
> τους.. .ποιος θα έχει την πιο
> μεγάλη τζιπούκλα, την πιο γαμάτη
> γκόμενα, την πιο σικ γυναίκα, τα
> πιο όμορφα παιδιά... τις πιο καλές
> σπουδές, το πιο γαμάτο σπίτι, το
> πιο μεγάλο τζάκι, το πιο άνετο
> σαλόνι, το πιο βαθύ καναπέ, την
> πιο μεγάλη πλασμα(τική)
> τηλεόραση, το πιο σύγχρονο
> ηχοσύστημα... τις πιο σικάτες
> διακοπές, τις πιο χλιδάτες
> αποδράσεις, τις πιο γκλαμουράτες
> εξόδους...
>
> Και δανειζόσουν λαμόγιο,
> δανειζόσουν... όχι χρήμα... χρόνο
> δανειζόσουν...
> Και απλά ο χρόνος τέλειωσε...
> κάποτε θα ερχόταν η ώρα...
> νομοτελειακό είναι....
>
> Τώρα μη φωνάζεις, λαμόγιο,
> απατεωνίσκε... αποδέξου το και μη
> φωνάζεις...
> Γιατί ΦΤΑΙΣ για ΟΛΑ...
> ΕΣΥ ΦΤΑΙΣ...
> ΕΓΩ ΦΤΑΙΩ...
> ΟΛΟΙ ΜΑΣ ΦΤΑΙΜΕ .
>
> Καιρός είναι να κάνουμε μια καλή
> αυτοκριτική... να πούμε εγώ φταίω
> και να δούμε πώς θα καθαρίσουμε .
> τα σκατά που ΕΜΕΙΣ
> ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΑΜΕ... που εμείς
> ΑΦΗΣΑΜΕ ΝΑ ΜΑΣ ΠΝΙΞΟΥΝ...
>
> Σταμάτα λοιπόν τις κορώνες,
> κατέβασε τους τόνους της
> "δίκαιης αγανάκτησής"
> σου & σκέψου τη δική σου
> συμμετοχή, τα δικά σου λάθη...
>
> Εσύ . εγώ . όλοι μας .
>
> ΕΛΛΗΝΑΡΑ ε ΕΛΛΗΝΑΡΑ!!!!!!!
> συλλογική κατήφεια, μες την
> κατάθλιψη...
> Φοβάμαι, ανησυχώ, θλίβομαι,
> αναρωτιέμαι για το μέλλον των
> παιδιών μου, για το γκρέμισμα των
> ονείρων μου και των μακροχρόνιων
> προσπαθειών μου...
>
> Αλλά ακόμα και αυτά καλύπτονται
> από την βαθιά μου οργή...
> Πού ήμουν όλα αυτά τα χρόνια
> εγώ;
> Πού ήσουν όλα αυτά τα χρόνια εσύ,
> εαυτέ μου;
>
> Πού ήσουν όταν μας κορόιδευαν,
> μας ξεπουλούσαν, μας πέταγαν τα
> πλαστικά όνειρα στη μούρη κι εσύ
> τα κυνηγούσες;
>
> Πού ήσουν όταν ο γιατρός σού
> ζητούσε το φακελάκι για να σε
> κάνει καλά και αντί να τον
> καταγγείλεις τον πούστη, τον
> πλήρωνες αποκαλώντας τον "γιατρέ
> μου"
>
> Πού ήσουν όταν έβλεπες τους
> μεγαλοδικηγόρους να γίνονται
> μοντελάκια ζωής στην τηλεόραση
> και να κόπτονται για το κοινό
> καλό και το δίκαιο, δηλώνοντας
> 10,000 ευρώ εισόδημα... "Πόσο καλά τα
> λέει ο πούστης..." έλεγες
>
> Πού ήσουν όταν έδινες το μπαξίσι
> στην πολεοδομία αντί να του
> δώσεις γροθιά στη μούρη του
> καργιόλη αλλά μετά δεν θα
> έβγαινε η άδεια της πολυπόθητης
> οικοδομής, μικρό λαμόγιο
> ελληνάρα...
>
> Το σάλιο σου γαργάρα και έδινες
> τη μιζούλα στον πολεοδόμο, στον
> ΙΚΑτζή που σου έκανε τον έλεγχο
> στην επιχειρησούλα σου, στον
> εφοριακό που ανακάλυψε τις δικές
> σου λαμογιές... Κάλλιο να
> πληρώσεις 10 σε αυτόν παρά 50 στο
> κράτος.
>
> Πού ήσουν όταν έτρεχες στα
> γραφεία των βουλευτών για να
> τους παρακαλέσεις να βολέψουν το
> σπλάχνο σου, το άχρηστο σπλάχνο
> σου, που δεν κατάφερε να κάνει
> τίποτα περισσότερο στη ζωούλα
> του από το να γλύφει
> κατουρημένες ποδιές και
> βρώμικους κώλους...
>
> Πού ήσουν όταν ανταγωνιζόσουν
> στις συγκεντρώσεις των προβάτων
> (ωπ! κομμάτων ήθελα να πω), με τους
> λοιπούς "συντρόφους" για το ποιος
> θα σηκώσει τη μεγαλύτερη
> σημαία...
>
> Πού ήσουν όταν
> ξελαρυγγιαζόσουν, λαμόγιο, για
> το δίκαιο του λαού, πηδώντας πάνω
> κάτω μόλις έβλεπες φακό για να
> σιγουρευτείς ότι θα σε δει ο
> πολιτευτής που θα σε βάλει
> εποχιακό, συμβασιούχο στο δήμο...
> άλλος ένας στην πλάτη των
> υπολοίπων που θα καθαρίζει
> φασόλια στο οκτάωρό του (όχι ρε!!!
> Πλέον μπαίνεις στο φέισμπουκ,
> έχεις εξελιχθεί)
>
> Πού ήσουν μικρομέγαλε
> επιχειρηματία όταν μαγείρευες
> τα δικά σου βιβλία για να
> πληρώσεις λιγότερα, για να
> πάρεις το τέρας SUV που θα κάλυπτε
> τη μικροτσούτσουνη ύπαρξή σου με
> το μέγεθός του...
>
> Πού ήσουν μαντάμ Σουσού όταν
> γελούσες σαν ηλιθία στη δασκάλα
> του παιδιού σου, που μαλακίες
> έμαθε, μαλακίες το μαθαίνει, όταν
> αναγνώριζες τις μαλακίες που
> κάνουν στο παιδί, αλλά πού να
> τρέχεις τώρα έχεις κι άλλες
> δουλειές...
>
> 'Αλλωστε το παιδί θα το
> στείλουμε στο Λονδίνο να
> σπουδάσει... εκεί θα καλυφθούν
> όλες οι ανεπάρκειες του δικού
> μας εκπαιδευτικού συστήματος...
>
> Πού ήσουν συνδικαλιστή της
> πλάκας και του ελέους όταν με τη
> δύναμη που σου δίνει το ότι
> βολεύτηκες σε μια γαμημένη
> δημόσια επιχείρηση, κατέβαζες
> τους διακόπτες μιας ολόκληρης
> χώρας, δημιουργώντας τόσα
> προβλήματα, ίσα για να
> διαμαρτυρηθείς / εκβιάσεις για
> τα δικά σου μικροσυμφέροντα...
>
> Πού ήσουν όταν το ελληνικό
> όνειρο έσκασε μύτη; αγόραζες
> πορτοκαλιές εφημερίδες, λαμόγιο,
> και έπαιζες χρηματιστήριο λες
> και είναι λοτταρία...
>
> Πού ήσουν όταν εταιρείες
> ανύπαρκτες, με ένα γραφειάκι 2χ3
> και 1 άτομο προσωπικό, χτύπαγαν
> λίμιτ απ κάθε μέρα...
>
> Πού ήσουν όταν έπαιρνες
> μετοχοδάνεια και υποθήκευες τα
> χωραφάκια του παππού,
> πιστεύοντας ότι θα γίνεις
> πλούσιος σε ένα μήνα (και πολύ
> λέω)...
>
> Πού ήσουν όταν το χέρι σου
> πετάει τα σκουπίδια, δεξιά και
> αριστερά μέσα στο δάσος, όταν
> γεμίζεις τις παραλίες
> αποτσίγαρα και πλαστικά ποτήρια
> φραπέ (όχι φραπέ ρε πια, φρέντο
> έλεος, πού ζεις;)
>
> Πού ήσουν όταν το παιδί σου
> ουρλιάζει στο αυτί του διπλανού,
> αδιαφορώντας για την ύπαρξή του
> (όλοι να καούν ρε, εγώ θα φάω τα
> κεφτεδάκια μου και είμαι μια
> χαρά... γκρααααααου)
>
> Πού ήσουν όταν έβλεπες τα
> σκάνδαλα να σκάνε το ένα μετά το
> άλλο...όταν οι θρησκευτικοί
> "άρχοντες" αποδεικνύονταν
> κοσμικότεροι των κοσμικών
> απατεώνων σταμάτησες να
> παντρεύεσαι, να βαφτίζεις, να
> συμμετέχεις στα κοινά της
> εκκλησίας προς ένδειξη της
> αηδίας σου; σιγά ρε.. όπου γάμος
> και χαρά η Βασίλω πρώτη...
>
> Πού ήσουν όταν η χώρα σου
> καιγόταν απ' άκρη σε άκρη... πού
> ήσουν όταν λίγο έλειψε να χαθεί η
> Ολυμπία, πήρες το τριχίλιαρο,
> πρόβατο, και έσκασες...
> τουμπεκί ψιλοκομμένο... και ναι !
> τους ξαναψήφισες.. ξανά και ξανά
> και ξανά...
>
> Πού ήσουν όταν τα ροζ
> πλημμύρισαν τη ζωή σου... έσκυψες
> κι εσύ στην κλειδαρότρυπα αυτό
> έκανες.. τι είπε, τι έκανε, πήρε
> καλά την πίπα; και για το πάπλωμα
> κουβέντα κανείς... για την
> ταμπακέρα σιωπή...
>
> Όλοι βολεμένοι στον μικρόκοσμό
> τους.. .ποιος θα έχει την πιο
> μεγάλη τζιπούκλα, την πιο γαμάτη
> γκόμενα, την πιο σικ γυναίκα, τα
> πιο όμορφα παιδιά... τις πιο καλές
> σπουδές, το πιο γαμάτο σπίτι, το
> πιο μεγάλο τζάκι, το πιο άνετο
> σαλόνι, το πιο βαθύ καναπέ, την
> πιο μεγάλη πλασμα(τική)
> τηλεόραση, το πιο σύγχρονο
> ηχοσύστημα... τις πιο σικάτες
> διακοπές, τις πιο χλιδάτες
> αποδράσεις, τις πιο γκλαμουράτες
> εξόδους...
>
> Και δανειζόσουν λαμόγιο,
> δανειζόσουν... όχι χρήμα... χρόνο
> δανειζόσουν...
> Και απλά ο χρόνος τέλειωσε...
> κάποτε θα ερχόταν η ώρα...
> νομοτελειακό είναι....
>
> Τώρα μη φωνάζεις, λαμόγιο,
> απατεωνίσκε... αποδέξου το και μη
> φωνάζεις...
> Γιατί ΦΤΑΙΣ για ΟΛΑ...
> ΕΣΥ ΦΤΑΙΣ...
> ΕΓΩ ΦΤΑΙΩ...
> ΟΛΟΙ ΜΑΣ ΦΤΑΙΜΕ .
>
> Καιρός είναι να κάνουμε μια καλή
> αυτοκριτική... να πούμε εγώ φταίω
> και να δούμε πώς θα καθαρίσουμε .
> τα σκατά που ΕΜΕΙΣ
> ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΑΜΕ... που εμείς
> ΑΦΗΣΑΜΕ ΝΑ ΜΑΣ ΠΝΙΞΟΥΝ...
>
> Σταμάτα λοιπόν τις κορώνες,
> κατέβασε τους τόνους της
> "δίκαιης αγανάκτησής"
> σου & σκέψου τη δική σου
> συμμετοχή, τα δικά σου λάθη...
>
> Εσύ . εγώ . όλοι μας .
>
> ΕΛΛΗΝΑΡΑ ε ΕΛΛΗΝΑΡΑ!!!!!!!
Δευτέρα 4 Απριλίου 2011
Εμείς τι κάνουμε;
Εμείς τι κάνουμε;
του Γιάνη Βαρουφάκη 04/04/2011
Ένα χρόνο τώρα επιμένω από αυτές τις (ιστο)σελίδες ότι η Κρίση είναι ευρωπαϊκή και δεν επιδέχεται λύσης που να μην αντιμετωπίζει ταυτόχρονα, και σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο, την τριπλή κρίση: του τραπεζικού τομέα, του δημόσιου χρέους και της κατάρρευσης των παραγωγικών επενδύσεων στην ευρωζώνη. Πράγματι, σας έχω κουράσει με μια σχεδόν έμμονη ιδέα για το πως θα μπορούσε να μοιάζει μια τέτοια ευρωπαϊκή λύση, επιμένοντας (σαν χαλασμένος δίσκος βινυλίου) ότι χωρίς τέτοια συνολική λύση ούτε η Ελλάδα θα ανακάμψει ούτε η ευρωζώνη θα επιβιώσει.
Για μήνες τώρα, λέω αυτό το ποιηματάκι μου. Και κάθε φορά που το λέω, οι δημοσιογράφοι που μου παίρνουν συνέντευξη (αλλά και εσείς οι αναγνώστες του protagon.gr) επανέρχονται: "Ναι, αλλά δεδομένου ότι, όπως φαίνεται, οι ευρωπαίοι εθελοτυφλούν, εμείς τι μπορούμε να κάνουμε;" Η απάντηση που δίνω θεωρείται μοιρολατρική, για να μην πω εξοργιστική: Ό,τι και να κάνουμε εμείς, δεσμευμένοι όπως είμαστε στην ευρωζώνη, αν η ευρωζώνη δεν λύσει τα δομικά της προβλήματα, η μικρή Ελλαδίτσα, ο αδύναμος κρίκος της ευρωζώνης, όσο και να αυτο-μαστιγώνεται, δεν μπορεί να βγει από την Κρίση με τις δικές της δυνάμεις. Αντίθετα με αυτά που λέει ο πρωθυπουργός μετά την τελευταία Σύνοδο Κορυφής (εν συντομία, ότι η Ευρώπη έπραξε το καθήκον της απέναντί μας, τώρα η τύχη μας είναι στα δικά μας χέρια), θυμίζουμε έναν αδύναμο κολυμβητή που βλέπει το τσουνάμι να έρχεται: Ό,τι και να κάνει, όσο σκληρά και να προπονηθεί μέχρι να τον χτυπήσει το επερχόμενο τείχος του νερού, αν δεν γίνει κάτι για να κοπάσει το τσουνάμι, η τραγική τύχη του είναι προδιαγεγραμμένη.
Το ερώτημα όμως παραμένει: Την ώρα που παλεύουμε να πείσουμε τους υπόλοιπους ευρωπαίους για την ανάγκη μιας συνολικής λύσης, τί κάνουμε εδώ στα πάτρια; Τίποτα; Όχι βέβαια. Έχουμε πολλά, πάρα πολλά να κάνουμε. Το να κοπάσει το τσουνάμι είναι αναγκαία συνθήκη για να μην πνιγούμε. Δεν είναι όμως και ικανή: Αν δεν βελτιωθούν οι κολυμβητικές μας επιδόσεις θα πνιγούμε ακόμα κι αν ξεθυμάνει το τσουνάμι. Ακόμα κι αν μας διαγράψουν το χρέος ολόκληρο, κι αν συνεχίσουμε όπως οδεύουμε από το 1970, θα το ξαναχτίσουμε το βουνό χρέους σε μερικά χρόνια. Απλά, μην έχουμε αυταπάτες: Όσο και να βελτιωθούμε, όποιες μεταρρυθμίσεις και να κάνουμε, η ευρωπαϊκή λύση είναι sine qua non.
Στο ακριβώς προηγούμενο άρθρο μου είχα δεσμευτεί ότι στο επόμενο, δηλαδή σε αυτό, θα σκιαγραφούσα τις μεταρρυθμιστικές κινήσεις που προτείνω, ελπίζοντας στο μεταξύ σε μια θεαματική αλλαγή της ευρωπαϊκής πολιτικής εναντίον της Κρίσης. Οι ιδέες που καταθέτω παρακάτω κινούνται σε τρεις άξονες: Μεταρρύθμιση του δημόσιου τομέα, φορολογική μεταρρύθμιση, 5ετές πρόγραμμα ανάπτυξης της οικονομίας, ενεργοποίηση νέων μορφών συμμετοχικής επιχειρηματικότητας. (Κάποιες από αυτές τις ιδέες, τις παρουσίασα την περασμένη εβδομάδα στο πλαίσιο μελέτης που μου ανέθεσε το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο, το ΕΒΕΑ, την οποία μπορείτε να διαβάσετε εδώ.)
1. Δημόσιος Τομέας
Ξεκινώ με το μέγα ζήτημα του δημόσιου τομέα και, συγκεκριμένα, με μια σκληρή παρατήρηση που εμπεριέχει την πεμπτουσία του παραδόξου της σκληρής σημερινή ελληνικής πραγματικότητας: Από την μία μεριά, είναι ξεκάθαρο ότι, ανέκαθεν, το ελληνικό δημόσιο ήταν ο υπ. αρ. 1 εχθρός του πολίτη, της κοινωνίας και της οικονομίας. Τώρα μάλιστα που βρισκόμαστε στην δίνη της Κρίσης, η ατελέσφορη προσπάθεια μείωσης των ελλειμμάτων μέσω οριζόντιων περικοπών μεγεθύνει την εχθρότητα του κράτους προς τους πολίτες τους οποίους (υποτίθεται ότι) εξυπηρετεί. Από την άλλη, η μείωση των δημόσιων δαπανών και η συρρίκνωση μισθών και θέσεων εργασίας στο δημόσιο (όπως προτείνουν σοβαροί άνθρωποι όπως ο Αλέκος Παπαδόπουλος, ο Στέφανος Μάνος κ.α.) θα ενέτεινε την Κρίση και θα ήταν καταστροφική τόσο για την κοινωνία όσο και για τον ιδιωτικό τομέα. Τί κάνουμε λοιπόν επ' αυτού; Η απάντηση που προτείνω είναι απλή: Αντί να εστιάζουμε στο λογιστικό κόστος του δημοσίου, να επικεντρωθούμε στην θεαματική αύξηση της παραγωγικότητας και αποτελεσματικότητάς του. Δύο προτάσεις θέλω να καταθέσω επ΄αυτού: Την πρώτη την ονοματίζω "Αυτο-πληροφόρηση του Δημοσίου" και την δεύτερη "Δημόσιο Δύο Ταχυτήτων" ή "Μοντέλο ΚΕΠ".
Αυτο-πληροφόρηση του Δημοσίου: Φανταστείτε έναν νόμο που, μετά από 12 ή 18 μήνες, απαγορεύει δια ροπάλου σε οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία να ζητήσει από πολίτη ή εκπρόσωπο επιχείρησης πιστοποιητικό το οποίο να πιστοποιεί κάποια πληροφορία που διαθέτει κάποια υπηρεσία του... Δημοσίου. Π.χ. να μην μπορεί το ΙΚΑ να ζητά από υποψήφιο συνταξιούχο να του προσκομίσει οποιαδήποτε πληροφορία διαθέτει η εφορία, να απαγορεύεται η απαίτηση της εφορίας από μια υπό ίδρυση επιχείρηση να προσκομίσει πιστοποιητικά από το ΙΚΑ, την πολεοδομία, τον ΟΑΕΔ κλπ. Με μία κίνηση, με μια μονοκονδυλιά, το Δημόσιο παύει να καταδυναστεύει τις ζωές μας, να επιβραδύνει την επιχειρηματική δραστηριότητα, να σπαταλά το παραγωγικό δυναμικό της οικονομίας μας. Παράλληλα, το Δημόσιο εξαναγκάζεται να δημιουργήσει νέες καινοτόμες μορφές μηχανογράφησης αλλά και δίαυλους από τους οποίους θα ρέει, εντός των τειχών του δημόσιου τομέα, η πληροφορία.
"Δημόσιο Δύο Ταχυτήτων" ή "Μοντέλο ΚΕΠ": Αναμφισβήτητα, η πιο επιτυχημένη μεταρρύθμιση των τελευταίων δύο δεκαετιών ήταν η δημιουργία των ΚΕΠ. Ποια ήταν η ιδιοφυής ιδέα πίσω από αυτή την μεταρρύθμιση; Ότι το στρεβλό υπάρχον σύστημα δεν μεταρρυθμίζεται αλλά, σε αντιδιαστολή, αντιμετωπίζεται με bypass. Δεν έγινε προσπάθεια μεταρρύθμισης των ληξιαρχείων αλλά, αντίθετα, δημιουργείται μια νέα, σύγχρονη υπηρεσία, με νέους υπαλλήλους, έτσι ώστε να μην χρειαστεί να ξαναπάει ο πολίτης στο Ληξιαρχείο για να πάρει αντίγραφο ληξιαρχικής πράξης. Κάτι ανάλογο χρειάζεται να γίνει σε όλο τον δημόσιο τομέα. Δύο ταχύτητες παντού, με τους νέους και τους αξιολογότερους από τους παλαιούς υπάλληλους να μεταφέρονται στην δεύτερη ταχύτητα, στο αντίστοιχο ΚΕΠ, με εντολή την δημιουργία ενός εντελώς νέου μηχανισμού (σε νέα κτήρια αν γίνεται), με μηχανισμούς αξιολόγησης έργου, και ανάλογα κίνητρα πραγματικής εξατομικευμένης παραγωγικότητας. Όποιος από τους παλαιούς υπαλλήλους δεν αξιολογείται ως ικανός να περάσει στην νέα "ταχύτητα", παραμένει την παλαιά καθώς οι απολύσεις σε καιρό Κρίσης, όπως λέω και ξαναλέω, είναι καταστροφικές τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής άποψης. Όμως, και αυτό έχει σημασία, πρέπει να δίνονται συνεχώς ευκαιρίες σε όλους τους υπαλλήλους της πρώτης "ταχύτητας" να περάσουν στην δεύτερη, ίσως μέσω εθελοντικής μετεκπαίδευσης. Σιγά-σιγά, με το σωστό management, το κέντρο βάρους θα μετατοπίζεται από την πρώτη στην δεύτερη ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα του Δημοσίου θα αυξάνεται εκθετικά.
2. Φορολογικό σύστημα
Φορολογικοί συντελεστές: Κάποιοι φίλοι (αλλά και μη) παραξενεύτηκαν την περασμένη εβδομάδα όταν με άκουσαν να καταθέτω από κοινού με το ΕΒΕΑ πρόταση για την μείωση του φορολογικού συντελεστή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο 15% (βλ. εδώ και εδώ). Μάλιστα ερωτήθην: Αρκετά δεν φοροδιαφεύγουν οι επιχειρήσεις; Δεν τους φτάνει η μείωση μισθών και το ξεχαρβάλωμα των εργασιακών σχέσεων; Χρειάζονται και μείωση του φορολογικού συντελεστή; Η απάντησή μου, απλή: Στον καιρό της Κρίσης όλοι χάνουν. Επιχειρήσεις και εργαζόμενοι. Ιδιώτες και δημόσιο. Έχουμε ελεύθερη πτώση κυρίες και κύριοι. Εν μέσω μιας τέτοιας πτώσης, ένα είναι το ζητούμενο: Ένα αλεξίπτωτο που θα φρενάρει την πτώση. Αποτελεί ιερό καθήκον του κράτους, απέναντι στους πολίτες και απέναντι στον εαυτό του, να μειώσει άμεσα όλους τους φορολογικούς συντελεστές ώστε να αυξήσει τα δημόσια έσοδα. Στην Ελλάδα, το 99% των επιχειρήσεων πληρώνουν κατά μέσον όρο περί τα €6000. Μια μείωση του φορολογικού συντελεστή για τους μικρομεσαίους, καθώς και του ΦΠΑ για όλους, εφόσον συνδυαστεί με σωστή επικοινωνιακή πολιτική και βελτίωση της λειτουργίας των εφοριών, θα αποδώσει περισσότερα έσοδα - όχι λιγότερα. Προτείνω, πιο συγκεκριμένα, την μείωση του ΦΠΑ στο 15% αλλά και την δημιουργία μιας προοδευτικής κλίμακας φορολογικών συντελεστών για τις επιχειρήσεις (κατά το μοντέλο της Πορτογαλίας) όπου τα ετήσια εισοδήματα έως €10.000 φορολογούνται με 12,5%, από €10.000 έως €15.000 με 14,5%, κλπ μέχρι που ο συντελεστής να φτάνει στο 25% για ετήσια εισοδήματα άνω των €100.000 και στο 40% για εισοδήματα από €1εκ και πάνω (ώστε οι τράπεζες να συνεισφέρουν όσο και οι πλούσιοι). Φαντάζεστε την αλλαγή κλίματος στην αγορά και στην κοινωνία αν έβγαινε μια διαφήμιση στις τηλεοράσεις από το υπουργείο οικονομικών που, ουσιαστικά, να λέει στους πολίτες: "Σε μια δύσκολη στιγμή, το κράτος έκανε το καθήκον του απέναντί σου. Ήρθε η σειρά σου να κάνεις το δικό σου καθήκον απέναντι στους υπόλοιπους. Δήλωσε τα πραγματικά σου εισοδήματα!"
Φορολογικοί έλεγχοι: Όσο ζούσα σε αγγλοσαξονικές χώρες, για 23 χρόνια, σας διαβεβαιώ ότι δεν είχα δει ποτέ το κτήριο κάποιας εφορίας. Ούτε και μου ζητήθηκε να στέλνω σακούλες με αποδείξεις και άλλα δικαιολογητικά κάθε φορά που συμπλήρωνα την φορολογική μου δήλωση. Ποτέ! Αυτό που γνώριζα όμως ήταν ότι, αν ποτέ επιλεχθώ για τυχαίο δειγματοληπτικό έλεγχο, και δεν έχω τα απαραίτητα δικαιολογητικά και αποδείξεις έτοιμες (με τις οποίες θα δικαιολογείται και η τελευταία κίνηση στον τραπεζικό μου λογαριασμό), η ζωή μου (όπως την ήξερα) θα έληγε! Μία φορά μου έγινε τέτοιος έλεγχος. Το 1993. Ήταν δυσάρεστος. Όμως ήταν μικρό το κακό μπροστά στην αναξιοπρέπεια του να τρέχω στις εφορίες για δεκαετίες και να βρίσκομαι συνεχώς αντιμέτωπος με ένα κράτος το οποίο με αντιμετωπίζει ως ένοχο (καθώς η απόδειξη του εναντίου είναι φιλοσοφικά αδύνατη). Ο έφορος που μου τηλεφώνησε μου έδωσε την επιλογή να με επισκεφτεί στο γραφείο μου ή να πάω εγώ στο δικό του. Επέλεξα το γραφείο μου. Με επισκέφτηκαν δύο, ένας άνδρας εφοριακός και μία γυναίκα. Πριν αρχίσουμε, έβγαλαν από μια τσάντα ένα μαγνητόφωνο και με πληροφόρησαν ότι ό,τι πούμε πρέπει να καταγραφεί και στο τέλος να σφραγιστεί η κασέτα (τώρα χρησιμοποιούν dvd) μετά από υπογραφή και των δύο μερών. Μου είπαν μάλιστα ότι, σε περίπτωση που το ένα από τα δύο μέρη (εγώ ή εκείνοι) θέλουν να επικαλεστούν κάτι από αυτά που θα ειπωθούν στο δικαστήριο, έχει το δικαίωμα να το κάνει. Με αυτά τα λόγια έρχομαι στην απλή πρόταση: Αυστηροί δειγματοληπτικοί έλεγχοι, με δρακόντεια μέτρα εναντίον των παρανομούντων, μέγιστη προθεσμία στα δικαστήρια για την επιβολή κυρώσεων οι 6 μήνες, αλλά και παράλληλα νομική επιβολή υπηρεσιακής μαγνητοφώνησης όλων των συνομιλιών μεταξύ ελεγκτών και εκπροσώπων των επιχειρήσεων, με δικαίωμα του κάθε μέρους να επικαλεστούν τα μαγνητοφωνημένα αρχεία σε κάθε διοικητική/δικαστική εξέταση.
3. Πενταετής Οικονομικός Προγραμματισμός
Τα πενταετή αναπτυξιακά προγράμματα στην χώρα μια θλιβερή προϊστορία. Στα χαρτιά έμειναν. Σε συνδυασμό με την δεσπόζουσα νεοφιλελεύθερη άποψη ότι δεν είναι δουλειά του κράτους να αναδεικνύει τους εθνικούς πρωταθλητές στον χώρο των επιχειρήσεων, η πρότασή μου αυτή θα ξενίσει. Κι όμως. Αυτή την στιγμή απαιτείται ένας συντονισμός. Έτσι κι αλλιώς ο ιδιωτικός μας τομέας είναι εν πολλοίς, κακά τα ψέμματα, κρατικοδίαιτος (είτε λόγω της διαπλοκής του με το ελληνικό δημόσιο είτε λόγω της εξάρτησής του από τα ΕΣΠΑ). Σε αυτήν την κρίσιμη περίοδο, όπου καλούμαστε να απαντήσουμε στο αμείλικτο ερώτημα "Η Ελλάδα με τι αγαθά θα συμμετέχει στο ευρωπαϊκό και στο διεθνές εμπόριο;", δεν είναι δυνατόν το κράτος να μην προσπαθήσει να συντονίσει τις καλές προσπάθειες των ιδιωτών που δεν το βάζουν κάτω, να σταθεί αρωγός σε αυτές, και να τις εντάξει στον προγραμματισμό των δημοσίων επενδύσεων και μάλιστα στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Ας επωμιστεί το Υπουργείο Ανάπτυξης το μέγα ερώτημα: Ποιοι κλάδοι πρέπει να ενισχυθούν τα επόμενα πέντε χρόνια; Ποιες επιχειρήσεις εντός αυτών μπορούν να προσφέρουν προτιθέμενη αξία; Ποια δίκτυα επιχειρήσεων υπάρχουν ή μπορούν να δημιουργηθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Αυτή την στιγμή, τέτοιες προσπάθειες γίνονται από κάποια Υπουργεία και από οργανισμούς (π.χ. ΕΟΜΜΕΧ). Δεν συντονίζονται όμως μεταξύ τους. Επαφίονται στον πατριωτισμό κάποιων ανθρώπων. Αυτό που απαιτείται είναι ο συντονισμός τους στο πλαίσιο ενός συνολικού πενταετούς οικονομικού προγράμματος για όλη την χώρα και για όλους τους κλάδους - από τον τουρισμό και την μεταποίηση στις βιολογικές καλλιέργειες και την υψηλή τεχνολογία.
4. Ενεργοποίηση της συμμετοχικής οικονομίας
Το θυμάστε το σλόγκαν του Γιώργου Παπανδρέου περί συμμετοχικής δημοκρατίας, τότε που έκανε τα πρώτα βήματά του στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ; Εκείνη την εποχή, επιχειρηματολογούσα ότι η έννοια της συμμετοχικής δημοκρατίας θα παρέμενε κενή περιεχομένου αν δεν επεκτεινόταν στην έννοια της συμμετοχικής οικονομίας. Όπερ και εγένετο: Το σλόγκαν παρέμεινε σλόγκαν. Επειδή δεν είναι η ώρα τώρα να αναφερθούμε εκτενώς στα της συμμετοχικής οικονομίας, θα περιοριστώ σε μερικές σκέψεις. Μεταξύ του κρατικού μηχανισμού και των επιχειρήσεων υπάρχει μια γκρίζα ζώνη όπου κατοικούν άνθρωποι με καλές ιδέες, με μεγάλη ενέργεια, με δημιουργικότητα και με διάθεση για προσφορά που υπερβαίνει το καθαρά οικονομικό ενδιαφέρον. Αυτή η οικονομική και κοινωνική ενέργεια πάει, βασικά, χαμένη. Συμμετοχικές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες θα την ενεργοποιούσαν με απρόβλεπτα, αλλά σίγουρα θετικά, αποτελέσματα για την χώρα. Υπό μια άποψη, τέτοιες πρωτοβουλίες θυμίζουν ένα είδος συνεταιρισμού. Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά: Δεν αφορούν απλά συμπράξεις παραγωγών με κοινά συμφέροντα (π.χ. παραγωγών λαδιού), τα οποία αντιπαρατίθενται (ως ένα καρτέλ) στην αγορά των συμφερόντων της υπόλοιπης κοινωνίας (π.χ. των καταναλωτών λαδιού, των υπόλοιπων κλάδων). Αντίθετα, διέπονται από μια ενδογενή «φυσική ισορροπία» από τη στιγμή που σε αυτές συμμετέχουν και παραγωγοί και χρήστες/καταναλωτές. Αυτή η ισορροπία αντίθετων και κοινών συμφερόντων, μαζί με την πρόβλεψη (μερικής) δημόσιας χρηματοδότησης στην βάση μετρήσιμων αποτελεσμάτων, είναι η εγγύηση ότι οι συμμετοχικές επιχειρήσεις δεν θα εκφυλιστούν σε παραδοσιακού τύπου συνεταιρισμούς (παρελθόντων ετών) ή σε ιδιωτικές κρατικοδίαιτες εταιρείες/συμπράξεις. Κλείνω με δύο παραδείγματα: (Α) Δίκτυο παραγωγών βιολογικών προϊόντων, καταναλωτών που αποκτούν προτεραιότητα στην κατανάλωση των προϊόντων αυτών (αλλά και έλεγχο επί της παραγωγικής διαδικασίας) και, τέλος, εξαγωγικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό με μια σειρά από σχετικά προϊόντα (π.χ. οινοπαραγωγούς). (Β) Ένα από τα σχολεία που κλείνει το υπουργείο κρατείται ανοικτό από τους καθηγητές και την τοπική κοινωνία. Οι μεν πληρώνονται τον μισθό τους κανονικά από το δημόσιο αλλά αναλαμβάνουν να εισάγουν κενά δαιμόνια στο πρόγραμμα σπουδών (π.χ. επί πλέον μαθήματα γλώσσας, θεάτρου κλπ. όπως κάνουν τα ακριβά σχολειά των Βορείων Αθηναϊκών Προαστίων) με την αρωγή της τοπικής κοινωνίας, του Δήμου κλπ.
Συμπέρασμα
Πολλά πρέπει και μπορούμε να κάνουμε για να βελτιώσουμε τις συλλογικές και ατομικές μας αποδόσεις. Όμως, τίποτα δεν θα πετύχουμε με περικοπές στις δημόσιες δαπάνες που αφορούν επενδύσεις, μισθούς και θέσεις εργασίας. Ζητούμενο είναι η θεαματική βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κράτους και του συντονισμού των επιχειρηματικών κινήσεων. Κι όλα αυτά την ώρα που πασχίζουμε να πείσουμε τους ηγέτες μας (τουλάχιστον) να προσπαθήσουν να βάλουν μυαλό στους ευρωπαίους συναδέλφους τους έτσι ώστε να μην πάνε χαμένες οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες και οι θυσίες όλων, βορείων και νοτίων κατοίκων μιας ηπείρου με λαμπρό παρελθόν, μεγάλες δυνατότητες αλλά και με ένα αποκαρδιωτικά αδύναμο πολιτικό προσωπικό.
του Γιάνη Βαρουφάκη 04/04/2011
Ένα χρόνο τώρα επιμένω από αυτές τις (ιστο)σελίδες ότι η Κρίση είναι ευρωπαϊκή και δεν επιδέχεται λύσης που να μην αντιμετωπίζει ταυτόχρονα, και σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο, την τριπλή κρίση: του τραπεζικού τομέα, του δημόσιου χρέους και της κατάρρευσης των παραγωγικών επενδύσεων στην ευρωζώνη. Πράγματι, σας έχω κουράσει με μια σχεδόν έμμονη ιδέα για το πως θα μπορούσε να μοιάζει μια τέτοια ευρωπαϊκή λύση, επιμένοντας (σαν χαλασμένος δίσκος βινυλίου) ότι χωρίς τέτοια συνολική λύση ούτε η Ελλάδα θα ανακάμψει ούτε η ευρωζώνη θα επιβιώσει.
Για μήνες τώρα, λέω αυτό το ποιηματάκι μου. Και κάθε φορά που το λέω, οι δημοσιογράφοι που μου παίρνουν συνέντευξη (αλλά και εσείς οι αναγνώστες του protagon.gr) επανέρχονται: "Ναι, αλλά δεδομένου ότι, όπως φαίνεται, οι ευρωπαίοι εθελοτυφλούν, εμείς τι μπορούμε να κάνουμε;" Η απάντηση που δίνω θεωρείται μοιρολατρική, για να μην πω εξοργιστική: Ό,τι και να κάνουμε εμείς, δεσμευμένοι όπως είμαστε στην ευρωζώνη, αν η ευρωζώνη δεν λύσει τα δομικά της προβλήματα, η μικρή Ελλαδίτσα, ο αδύναμος κρίκος της ευρωζώνης, όσο και να αυτο-μαστιγώνεται, δεν μπορεί να βγει από την Κρίση με τις δικές της δυνάμεις. Αντίθετα με αυτά που λέει ο πρωθυπουργός μετά την τελευταία Σύνοδο Κορυφής (εν συντομία, ότι η Ευρώπη έπραξε το καθήκον της απέναντί μας, τώρα η τύχη μας είναι στα δικά μας χέρια), θυμίζουμε έναν αδύναμο κολυμβητή που βλέπει το τσουνάμι να έρχεται: Ό,τι και να κάνει, όσο σκληρά και να προπονηθεί μέχρι να τον χτυπήσει το επερχόμενο τείχος του νερού, αν δεν γίνει κάτι για να κοπάσει το τσουνάμι, η τραγική τύχη του είναι προδιαγεγραμμένη.
Το ερώτημα όμως παραμένει: Την ώρα που παλεύουμε να πείσουμε τους υπόλοιπους ευρωπαίους για την ανάγκη μιας συνολικής λύσης, τί κάνουμε εδώ στα πάτρια; Τίποτα; Όχι βέβαια. Έχουμε πολλά, πάρα πολλά να κάνουμε. Το να κοπάσει το τσουνάμι είναι αναγκαία συνθήκη για να μην πνιγούμε. Δεν είναι όμως και ικανή: Αν δεν βελτιωθούν οι κολυμβητικές μας επιδόσεις θα πνιγούμε ακόμα κι αν ξεθυμάνει το τσουνάμι. Ακόμα κι αν μας διαγράψουν το χρέος ολόκληρο, κι αν συνεχίσουμε όπως οδεύουμε από το 1970, θα το ξαναχτίσουμε το βουνό χρέους σε μερικά χρόνια. Απλά, μην έχουμε αυταπάτες: Όσο και να βελτιωθούμε, όποιες μεταρρυθμίσεις και να κάνουμε, η ευρωπαϊκή λύση είναι sine qua non.
Στο ακριβώς προηγούμενο άρθρο μου είχα δεσμευτεί ότι στο επόμενο, δηλαδή σε αυτό, θα σκιαγραφούσα τις μεταρρυθμιστικές κινήσεις που προτείνω, ελπίζοντας στο μεταξύ σε μια θεαματική αλλαγή της ευρωπαϊκής πολιτικής εναντίον της Κρίσης. Οι ιδέες που καταθέτω παρακάτω κινούνται σε τρεις άξονες: Μεταρρύθμιση του δημόσιου τομέα, φορολογική μεταρρύθμιση, 5ετές πρόγραμμα ανάπτυξης της οικονομίας, ενεργοποίηση νέων μορφών συμμετοχικής επιχειρηματικότητας. (Κάποιες από αυτές τις ιδέες, τις παρουσίασα την περασμένη εβδομάδα στο πλαίσιο μελέτης που μου ανέθεσε το Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο, το ΕΒΕΑ, την οποία μπορείτε να διαβάσετε εδώ.)
1. Δημόσιος Τομέας
Ξεκινώ με το μέγα ζήτημα του δημόσιου τομέα και, συγκεκριμένα, με μια σκληρή παρατήρηση που εμπεριέχει την πεμπτουσία του παραδόξου της σκληρής σημερινή ελληνικής πραγματικότητας: Από την μία μεριά, είναι ξεκάθαρο ότι, ανέκαθεν, το ελληνικό δημόσιο ήταν ο υπ. αρ. 1 εχθρός του πολίτη, της κοινωνίας και της οικονομίας. Τώρα μάλιστα που βρισκόμαστε στην δίνη της Κρίσης, η ατελέσφορη προσπάθεια μείωσης των ελλειμμάτων μέσω οριζόντιων περικοπών μεγεθύνει την εχθρότητα του κράτους προς τους πολίτες τους οποίους (υποτίθεται ότι) εξυπηρετεί. Από την άλλη, η μείωση των δημόσιων δαπανών και η συρρίκνωση μισθών και θέσεων εργασίας στο δημόσιο (όπως προτείνουν σοβαροί άνθρωποι όπως ο Αλέκος Παπαδόπουλος, ο Στέφανος Μάνος κ.α.) θα ενέτεινε την Κρίση και θα ήταν καταστροφική τόσο για την κοινωνία όσο και για τον ιδιωτικό τομέα. Τί κάνουμε λοιπόν επ' αυτού; Η απάντηση που προτείνω είναι απλή: Αντί να εστιάζουμε στο λογιστικό κόστος του δημοσίου, να επικεντρωθούμε στην θεαματική αύξηση της παραγωγικότητας και αποτελεσματικότητάς του. Δύο προτάσεις θέλω να καταθέσω επ΄αυτού: Την πρώτη την ονοματίζω "Αυτο-πληροφόρηση του Δημοσίου" και την δεύτερη "Δημόσιο Δύο Ταχυτήτων" ή "Μοντέλο ΚΕΠ".
Αυτο-πληροφόρηση του Δημοσίου: Φανταστείτε έναν νόμο που, μετά από 12 ή 18 μήνες, απαγορεύει δια ροπάλου σε οποιαδήποτε δημόσια υπηρεσία να ζητήσει από πολίτη ή εκπρόσωπο επιχείρησης πιστοποιητικό το οποίο να πιστοποιεί κάποια πληροφορία που διαθέτει κάποια υπηρεσία του... Δημοσίου. Π.χ. να μην μπορεί το ΙΚΑ να ζητά από υποψήφιο συνταξιούχο να του προσκομίσει οποιαδήποτε πληροφορία διαθέτει η εφορία, να απαγορεύεται η απαίτηση της εφορίας από μια υπό ίδρυση επιχείρηση να προσκομίσει πιστοποιητικά από το ΙΚΑ, την πολεοδομία, τον ΟΑΕΔ κλπ. Με μία κίνηση, με μια μονοκονδυλιά, το Δημόσιο παύει να καταδυναστεύει τις ζωές μας, να επιβραδύνει την επιχειρηματική δραστηριότητα, να σπαταλά το παραγωγικό δυναμικό της οικονομίας μας. Παράλληλα, το Δημόσιο εξαναγκάζεται να δημιουργήσει νέες καινοτόμες μορφές μηχανογράφησης αλλά και δίαυλους από τους οποίους θα ρέει, εντός των τειχών του δημόσιου τομέα, η πληροφορία.
"Δημόσιο Δύο Ταχυτήτων" ή "Μοντέλο ΚΕΠ": Αναμφισβήτητα, η πιο επιτυχημένη μεταρρύθμιση των τελευταίων δύο δεκαετιών ήταν η δημιουργία των ΚΕΠ. Ποια ήταν η ιδιοφυής ιδέα πίσω από αυτή την μεταρρύθμιση; Ότι το στρεβλό υπάρχον σύστημα δεν μεταρρυθμίζεται αλλά, σε αντιδιαστολή, αντιμετωπίζεται με bypass. Δεν έγινε προσπάθεια μεταρρύθμισης των ληξιαρχείων αλλά, αντίθετα, δημιουργείται μια νέα, σύγχρονη υπηρεσία, με νέους υπαλλήλους, έτσι ώστε να μην χρειαστεί να ξαναπάει ο πολίτης στο Ληξιαρχείο για να πάρει αντίγραφο ληξιαρχικής πράξης. Κάτι ανάλογο χρειάζεται να γίνει σε όλο τον δημόσιο τομέα. Δύο ταχύτητες παντού, με τους νέους και τους αξιολογότερους από τους παλαιούς υπάλληλους να μεταφέρονται στην δεύτερη ταχύτητα, στο αντίστοιχο ΚΕΠ, με εντολή την δημιουργία ενός εντελώς νέου μηχανισμού (σε νέα κτήρια αν γίνεται), με μηχανισμούς αξιολόγησης έργου, και ανάλογα κίνητρα πραγματικής εξατομικευμένης παραγωγικότητας. Όποιος από τους παλαιούς υπαλλήλους δεν αξιολογείται ως ικανός να περάσει στην νέα "ταχύτητα", παραμένει την παλαιά καθώς οι απολύσεις σε καιρό Κρίσης, όπως λέω και ξαναλέω, είναι καταστροφικές τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής άποψης. Όμως, και αυτό έχει σημασία, πρέπει να δίνονται συνεχώς ευκαιρίες σε όλους τους υπαλλήλους της πρώτης "ταχύτητας" να περάσουν στην δεύτερη, ίσως μέσω εθελοντικής μετεκπαίδευσης. Σιγά-σιγά, με το σωστό management, το κέντρο βάρους θα μετατοπίζεται από την πρώτη στην δεύτερη ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα του Δημοσίου θα αυξάνεται εκθετικά.
2. Φορολογικό σύστημα
Φορολογικοί συντελεστές: Κάποιοι φίλοι (αλλά και μη) παραξενεύτηκαν την περασμένη εβδομάδα όταν με άκουσαν να καταθέτω από κοινού με το ΕΒΕΑ πρόταση για την μείωση του φορολογικού συντελεστή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο 15% (βλ. εδώ και εδώ). Μάλιστα ερωτήθην: Αρκετά δεν φοροδιαφεύγουν οι επιχειρήσεις; Δεν τους φτάνει η μείωση μισθών και το ξεχαρβάλωμα των εργασιακών σχέσεων; Χρειάζονται και μείωση του φορολογικού συντελεστή; Η απάντησή μου, απλή: Στον καιρό της Κρίσης όλοι χάνουν. Επιχειρήσεις και εργαζόμενοι. Ιδιώτες και δημόσιο. Έχουμε ελεύθερη πτώση κυρίες και κύριοι. Εν μέσω μιας τέτοιας πτώσης, ένα είναι το ζητούμενο: Ένα αλεξίπτωτο που θα φρενάρει την πτώση. Αποτελεί ιερό καθήκον του κράτους, απέναντι στους πολίτες και απέναντι στον εαυτό του, να μειώσει άμεσα όλους τους φορολογικούς συντελεστές ώστε να αυξήσει τα δημόσια έσοδα. Στην Ελλάδα, το 99% των επιχειρήσεων πληρώνουν κατά μέσον όρο περί τα €6000. Μια μείωση του φορολογικού συντελεστή για τους μικρομεσαίους, καθώς και του ΦΠΑ για όλους, εφόσον συνδυαστεί με σωστή επικοινωνιακή πολιτική και βελτίωση της λειτουργίας των εφοριών, θα αποδώσει περισσότερα έσοδα - όχι λιγότερα. Προτείνω, πιο συγκεκριμένα, την μείωση του ΦΠΑ στο 15% αλλά και την δημιουργία μιας προοδευτικής κλίμακας φορολογικών συντελεστών για τις επιχειρήσεις (κατά το μοντέλο της Πορτογαλίας) όπου τα ετήσια εισοδήματα έως €10.000 φορολογούνται με 12,5%, από €10.000 έως €15.000 με 14,5%, κλπ μέχρι που ο συντελεστής να φτάνει στο 25% για ετήσια εισοδήματα άνω των €100.000 και στο 40% για εισοδήματα από €1εκ και πάνω (ώστε οι τράπεζες να συνεισφέρουν όσο και οι πλούσιοι). Φαντάζεστε την αλλαγή κλίματος στην αγορά και στην κοινωνία αν έβγαινε μια διαφήμιση στις τηλεοράσεις από το υπουργείο οικονομικών που, ουσιαστικά, να λέει στους πολίτες: "Σε μια δύσκολη στιγμή, το κράτος έκανε το καθήκον του απέναντί σου. Ήρθε η σειρά σου να κάνεις το δικό σου καθήκον απέναντι στους υπόλοιπους. Δήλωσε τα πραγματικά σου εισοδήματα!"
Φορολογικοί έλεγχοι: Όσο ζούσα σε αγγλοσαξονικές χώρες, για 23 χρόνια, σας διαβεβαιώ ότι δεν είχα δει ποτέ το κτήριο κάποιας εφορίας. Ούτε και μου ζητήθηκε να στέλνω σακούλες με αποδείξεις και άλλα δικαιολογητικά κάθε φορά που συμπλήρωνα την φορολογική μου δήλωση. Ποτέ! Αυτό που γνώριζα όμως ήταν ότι, αν ποτέ επιλεχθώ για τυχαίο δειγματοληπτικό έλεγχο, και δεν έχω τα απαραίτητα δικαιολογητικά και αποδείξεις έτοιμες (με τις οποίες θα δικαιολογείται και η τελευταία κίνηση στον τραπεζικό μου λογαριασμό), η ζωή μου (όπως την ήξερα) θα έληγε! Μία φορά μου έγινε τέτοιος έλεγχος. Το 1993. Ήταν δυσάρεστος. Όμως ήταν μικρό το κακό μπροστά στην αναξιοπρέπεια του να τρέχω στις εφορίες για δεκαετίες και να βρίσκομαι συνεχώς αντιμέτωπος με ένα κράτος το οποίο με αντιμετωπίζει ως ένοχο (καθώς η απόδειξη του εναντίου είναι φιλοσοφικά αδύνατη). Ο έφορος που μου τηλεφώνησε μου έδωσε την επιλογή να με επισκεφτεί στο γραφείο μου ή να πάω εγώ στο δικό του. Επέλεξα το γραφείο μου. Με επισκέφτηκαν δύο, ένας άνδρας εφοριακός και μία γυναίκα. Πριν αρχίσουμε, έβγαλαν από μια τσάντα ένα μαγνητόφωνο και με πληροφόρησαν ότι ό,τι πούμε πρέπει να καταγραφεί και στο τέλος να σφραγιστεί η κασέτα (τώρα χρησιμοποιούν dvd) μετά από υπογραφή και των δύο μερών. Μου είπαν μάλιστα ότι, σε περίπτωση που το ένα από τα δύο μέρη (εγώ ή εκείνοι) θέλουν να επικαλεστούν κάτι από αυτά που θα ειπωθούν στο δικαστήριο, έχει το δικαίωμα να το κάνει. Με αυτά τα λόγια έρχομαι στην απλή πρόταση: Αυστηροί δειγματοληπτικοί έλεγχοι, με δρακόντεια μέτρα εναντίον των παρανομούντων, μέγιστη προθεσμία στα δικαστήρια για την επιβολή κυρώσεων οι 6 μήνες, αλλά και παράλληλα νομική επιβολή υπηρεσιακής μαγνητοφώνησης όλων των συνομιλιών μεταξύ ελεγκτών και εκπροσώπων των επιχειρήσεων, με δικαίωμα του κάθε μέρους να επικαλεστούν τα μαγνητοφωνημένα αρχεία σε κάθε διοικητική/δικαστική εξέταση.
3. Πενταετής Οικονομικός Προγραμματισμός
Τα πενταετή αναπτυξιακά προγράμματα στην χώρα μια θλιβερή προϊστορία. Στα χαρτιά έμειναν. Σε συνδυασμό με την δεσπόζουσα νεοφιλελεύθερη άποψη ότι δεν είναι δουλειά του κράτους να αναδεικνύει τους εθνικούς πρωταθλητές στον χώρο των επιχειρήσεων, η πρότασή μου αυτή θα ξενίσει. Κι όμως. Αυτή την στιγμή απαιτείται ένας συντονισμός. Έτσι κι αλλιώς ο ιδιωτικός μας τομέας είναι εν πολλοίς, κακά τα ψέμματα, κρατικοδίαιτος (είτε λόγω της διαπλοκής του με το ελληνικό δημόσιο είτε λόγω της εξάρτησής του από τα ΕΣΠΑ). Σε αυτήν την κρίσιμη περίοδο, όπου καλούμαστε να απαντήσουμε στο αμείλικτο ερώτημα "Η Ελλάδα με τι αγαθά θα συμμετέχει στο ευρωπαϊκό και στο διεθνές εμπόριο;", δεν είναι δυνατόν το κράτος να μην προσπαθήσει να συντονίσει τις καλές προσπάθειες των ιδιωτών που δεν το βάζουν κάτω, να σταθεί αρωγός σε αυτές, και να τις εντάξει στον προγραμματισμό των δημοσίων επενδύσεων και μάλιστα στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Ας επωμιστεί το Υπουργείο Ανάπτυξης το μέγα ερώτημα: Ποιοι κλάδοι πρέπει να ενισχυθούν τα επόμενα πέντε χρόνια; Ποιες επιχειρήσεις εντός αυτών μπορούν να προσφέρουν προτιθέμενη αξία; Ποια δίκτυα επιχειρήσεων υπάρχουν ή μπορούν να δημιουργηθούν προς αυτή την κατεύθυνση. Αυτή την στιγμή, τέτοιες προσπάθειες γίνονται από κάποια Υπουργεία και από οργανισμούς (π.χ. ΕΟΜΜΕΧ). Δεν συντονίζονται όμως μεταξύ τους. Επαφίονται στον πατριωτισμό κάποιων ανθρώπων. Αυτό που απαιτείται είναι ο συντονισμός τους στο πλαίσιο ενός συνολικού πενταετούς οικονομικού προγράμματος για όλη την χώρα και για όλους τους κλάδους - από τον τουρισμό και την μεταποίηση στις βιολογικές καλλιέργειες και την υψηλή τεχνολογία.
4. Ενεργοποίηση της συμμετοχικής οικονομίας
Το θυμάστε το σλόγκαν του Γιώργου Παπανδρέου περί συμμετοχικής δημοκρατίας, τότε που έκανε τα πρώτα βήματά του στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ; Εκείνη την εποχή, επιχειρηματολογούσα ότι η έννοια της συμμετοχικής δημοκρατίας θα παρέμενε κενή περιεχομένου αν δεν επεκτεινόταν στην έννοια της συμμετοχικής οικονομίας. Όπερ και εγένετο: Το σλόγκαν παρέμεινε σλόγκαν. Επειδή δεν είναι η ώρα τώρα να αναφερθούμε εκτενώς στα της συμμετοχικής οικονομίας, θα περιοριστώ σε μερικές σκέψεις. Μεταξύ του κρατικού μηχανισμού και των επιχειρήσεων υπάρχει μια γκρίζα ζώνη όπου κατοικούν άνθρωποι με καλές ιδέες, με μεγάλη ενέργεια, με δημιουργικότητα και με διάθεση για προσφορά που υπερβαίνει το καθαρά οικονομικό ενδιαφέρον. Αυτή η οικονομική και κοινωνική ενέργεια πάει, βασικά, χαμένη. Συμμετοχικές επιχειρηματικές πρωτοβουλίες θα την ενεργοποιούσαν με απρόβλεπτα, αλλά σίγουρα θετικά, αποτελέσματα για την χώρα. Υπό μια άποψη, τέτοιες πρωτοβουλίες θυμίζουν ένα είδος συνεταιρισμού. Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά: Δεν αφορούν απλά συμπράξεις παραγωγών με κοινά συμφέροντα (π.χ. παραγωγών λαδιού), τα οποία αντιπαρατίθενται (ως ένα καρτέλ) στην αγορά των συμφερόντων της υπόλοιπης κοινωνίας (π.χ. των καταναλωτών λαδιού, των υπόλοιπων κλάδων). Αντίθετα, διέπονται από μια ενδογενή «φυσική ισορροπία» από τη στιγμή που σε αυτές συμμετέχουν και παραγωγοί και χρήστες/καταναλωτές. Αυτή η ισορροπία αντίθετων και κοινών συμφερόντων, μαζί με την πρόβλεψη (μερικής) δημόσιας χρηματοδότησης στην βάση μετρήσιμων αποτελεσμάτων, είναι η εγγύηση ότι οι συμμετοχικές επιχειρήσεις δεν θα εκφυλιστούν σε παραδοσιακού τύπου συνεταιρισμούς (παρελθόντων ετών) ή σε ιδιωτικές κρατικοδίαιτες εταιρείες/συμπράξεις. Κλείνω με δύο παραδείγματα: (Α) Δίκτυο παραγωγών βιολογικών προϊόντων, καταναλωτών που αποκτούν προτεραιότητα στην κατανάλωση των προϊόντων αυτών (αλλά και έλεγχο επί της παραγωγικής διαδικασίας) και, τέλος, εξαγωγικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό με μια σειρά από σχετικά προϊόντα (π.χ. οινοπαραγωγούς). (Β) Ένα από τα σχολεία που κλείνει το υπουργείο κρατείται ανοικτό από τους καθηγητές και την τοπική κοινωνία. Οι μεν πληρώνονται τον μισθό τους κανονικά από το δημόσιο αλλά αναλαμβάνουν να εισάγουν κενά δαιμόνια στο πρόγραμμα σπουδών (π.χ. επί πλέον μαθήματα γλώσσας, θεάτρου κλπ. όπως κάνουν τα ακριβά σχολειά των Βορείων Αθηναϊκών Προαστίων) με την αρωγή της τοπικής κοινωνίας, του Δήμου κλπ.
Συμπέρασμα
Πολλά πρέπει και μπορούμε να κάνουμε για να βελτιώσουμε τις συλλογικές και ατομικές μας αποδόσεις. Όμως, τίποτα δεν θα πετύχουμε με περικοπές στις δημόσιες δαπάνες που αφορούν επενδύσεις, μισθούς και θέσεις εργασίας. Ζητούμενο είναι η θεαματική βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κράτους και του συντονισμού των επιχειρηματικών κινήσεων. Κι όλα αυτά την ώρα που πασχίζουμε να πείσουμε τους ηγέτες μας (τουλάχιστον) να προσπαθήσουν να βάλουν μυαλό στους ευρωπαίους συναδέλφους τους έτσι ώστε να μην πάνε χαμένες οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες και οι θυσίες όλων, βορείων και νοτίων κατοίκων μιας ηπείρου με λαμπρό παρελθόν, μεγάλες δυνατότητες αλλά και με ένα αποκαρδιωτικά αδύναμο πολιτικό προσωπικό.
Μπορούμε να κερδίσουμε τον πόλεμο;
Tου Κωστα Καλλιτση / kostas. kallitsis@yahoo. com
Το «New Deal» του Ρούζβελτ δεν θα είχε υλοποιηθεί αν ο Aμερικανός πρόεδρος δεν είχε τη γενναιότητα να καλέσει στην κυβέρνησή του στελέχη που αποδεδειγμένα γνώριζαν να διευθύνουν μεγάλες ομάδες ανθρώπων και να πετυχαίνουν την παραγωγή συγκεκριμένου έργου – όχι μόνον ικανούς πολιτικούς που συμφωνούσαν με την πολιτική του χωρίς να είναι «δικοί του», αλλά ακόμα και μεγάλους επιχειρηματίες της εποχής, που παράτησαν προσωρινά τις επιχειρήσεις τους και ανέλαβαν συγκεκριμένα καθήκοντα με συμβολική αμοιβή ένα δολάριο τον χρόνο.
Ο Βενιζέλος, όταν υποχρεώθηκε να αντιμετωπίσει τη σφοδρότατη οικονομική κρίση του μεσοπολέμου, στηρίχτηκε σε ένα κρατικό μηχανισμό που στελεχώθηκε (όχι, βεβαίως, με παρωδίες open-gov...) με ό, τι καλύτερο υπήρχε στον χώρο της Δημόσιας Διοίκησης και της εφαρμοσμένης οικονομικής πολιτικής, οργάνωσε την άσκηση της εξουσίας με ανθρώπους που δεν ήταν απαραίτητα επαγγελματίες της πολιτικής, αρκετοί εκ των οποίων στη συνέχεια έμειναν στην Iστορία του τόπου όχι μόνον ως δημόσιοι λειτουργοί υψηλού ήθους και ικανοτήτων, αλλά και ως διανοούμενοι, σκαπανείς της νεότερης Ελλάδας.
Oταν έχεις πόλεμο, δεν στηρίζεσαι σε κυλιόμενα επιτελεία αγχωμένων για τη θέση τους στην «επόμενη μέρα» – ποια, άραγε, επόμενη;..
Αναθέτεις καθήκοντα σε ομάδες δοκιμασμένων στελεχών που έχουν την ανιδιοτέλεια, τον πατριωτισμό και τις ικανότητες να κερδίσουν τον πόλεμο. Η Ελλάδα είναι σε πόλεμο. Ο εχθρός δεν είναι οι κακοί ξένοι, είναι εσωτερικός: το πλέγμα των κοινωνικών, επιχειρηματικών, πολιτικών και εκδοτικών συμφερόντων, που έμαθαν να πλουτίζουν σε συνθήκες διαφθοράς και σήμερα αντιμάχονται λυσσωδώς τις μεταρρυθμίσεις.
Συμβασιούχοι που είχαν «μπάρμπα στην Κορώνη» και λήγουν οι συμβάσεις τους θα κάνουν καταλήψεις για να εμποδίσουν τους ανέργους να βρουν μια θέση στον ήλιο. Σωματεία μονίμων υπαλλήλων θα διεκδικούν να απολυθούν οι συμβασιούχοι για να μη μοιραστεί το κόστος της κρίσης. Οι μπαταχτσήδες θα επιστρατεύουν πολιτευτές για να διεκδικήσουν το «δικαίωμα στο πλιάτσικο» των χρημάτων των καταθετών – στο όνομα της ανάπτυξης. Και μέσα στο σμήνος των αδιεξόδων, συμμορίες του εγκλήματος θα διεισδύουν στις Κερατέες, θα αλωνίζουν παντού, θα αναπαύονται για λίγο στις φυλακές απ’ όπου θα διευθύνουν το έγκλημα, θα τρομοκρατούν τη Δικαιοσύνη.
Η κατάσταση γίνεται ζοφερή. Η Iστορία διδάσκει ότι, όταν ουδείς φοβάται το δημοκρατικό κράτος, έρχεται η ώρα που η κοινωνία ρέπει προς το αυταρχικό κράτος. Η Ελλάδα μπορεί να γλιστρήσει από το χείλος στον γκρεμό αργόσυρτα ή (δοθείσης αφορμής) με ξαφνικό θάνατο. Αντιπολίτευση και μοιρολογίστρες ποτίζουν την κοινωνία με το δηλητήριο της απελπισίας, για να αποτρέψουν τη μεταρρύθμιση. Λοιπόν, η κεντρική πρωτοβουλία, εκ των πραγμάτων σήμερα, ανήκει στον κ. Γ. Παπανδρέου. Μια ολιγομελής «κυβέρνηση των αρίστων», απαλλαγμένη από τις συγχύσεις των συντονιστών, που θα πει όλη την αλήθεια και θα αναλάβει να εφαρμόσει ένα σαφές, στιβαρό 2ετές πρόγραμμα στηριγμένο στο Μνημόνιο, θα ήταν μια σημαντική πρώτη απόφαση. Δεν χωρούν αυταπάτες. Μόνο απροσδόκητα μεγάλου βεληνεκούς πρωτοβουλίες, που κυριολεκτικά θα ξαφνιάσουν θετικά την κοινωνία, είναι ικανές να προκαλέσουν τη δικτύωση των διάσπαρτων δυνάμεων της μεταρρύθμισης και να οδηγήσουν σε μια αναδιάταξη των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων που θα επιτρέψει στην Ελλάδα να κερδίσει τον πόλεμο.
Το «New Deal» του Ρούζβελτ δεν θα είχε υλοποιηθεί αν ο Aμερικανός πρόεδρος δεν είχε τη γενναιότητα να καλέσει στην κυβέρνησή του στελέχη που αποδεδειγμένα γνώριζαν να διευθύνουν μεγάλες ομάδες ανθρώπων και να πετυχαίνουν την παραγωγή συγκεκριμένου έργου – όχι μόνον ικανούς πολιτικούς που συμφωνούσαν με την πολιτική του χωρίς να είναι «δικοί του», αλλά ακόμα και μεγάλους επιχειρηματίες της εποχής, που παράτησαν προσωρινά τις επιχειρήσεις τους και ανέλαβαν συγκεκριμένα καθήκοντα με συμβολική αμοιβή ένα δολάριο τον χρόνο.
Ο Βενιζέλος, όταν υποχρεώθηκε να αντιμετωπίσει τη σφοδρότατη οικονομική κρίση του μεσοπολέμου, στηρίχτηκε σε ένα κρατικό μηχανισμό που στελεχώθηκε (όχι, βεβαίως, με παρωδίες open-gov...) με ό, τι καλύτερο υπήρχε στον χώρο της Δημόσιας Διοίκησης και της εφαρμοσμένης οικονομικής πολιτικής, οργάνωσε την άσκηση της εξουσίας με ανθρώπους που δεν ήταν απαραίτητα επαγγελματίες της πολιτικής, αρκετοί εκ των οποίων στη συνέχεια έμειναν στην Iστορία του τόπου όχι μόνον ως δημόσιοι λειτουργοί υψηλού ήθους και ικανοτήτων, αλλά και ως διανοούμενοι, σκαπανείς της νεότερης Ελλάδας.
Oταν έχεις πόλεμο, δεν στηρίζεσαι σε κυλιόμενα επιτελεία αγχωμένων για τη θέση τους στην «επόμενη μέρα» – ποια, άραγε, επόμενη;..
Αναθέτεις καθήκοντα σε ομάδες δοκιμασμένων στελεχών που έχουν την ανιδιοτέλεια, τον πατριωτισμό και τις ικανότητες να κερδίσουν τον πόλεμο. Η Ελλάδα είναι σε πόλεμο. Ο εχθρός δεν είναι οι κακοί ξένοι, είναι εσωτερικός: το πλέγμα των κοινωνικών, επιχειρηματικών, πολιτικών και εκδοτικών συμφερόντων, που έμαθαν να πλουτίζουν σε συνθήκες διαφθοράς και σήμερα αντιμάχονται λυσσωδώς τις μεταρρυθμίσεις.
Συμβασιούχοι που είχαν «μπάρμπα στην Κορώνη» και λήγουν οι συμβάσεις τους θα κάνουν καταλήψεις για να εμποδίσουν τους ανέργους να βρουν μια θέση στον ήλιο. Σωματεία μονίμων υπαλλήλων θα διεκδικούν να απολυθούν οι συμβασιούχοι για να μη μοιραστεί το κόστος της κρίσης. Οι μπαταχτσήδες θα επιστρατεύουν πολιτευτές για να διεκδικήσουν το «δικαίωμα στο πλιάτσικο» των χρημάτων των καταθετών – στο όνομα της ανάπτυξης. Και μέσα στο σμήνος των αδιεξόδων, συμμορίες του εγκλήματος θα διεισδύουν στις Κερατέες, θα αλωνίζουν παντού, θα αναπαύονται για λίγο στις φυλακές απ’ όπου θα διευθύνουν το έγκλημα, θα τρομοκρατούν τη Δικαιοσύνη.
Η κατάσταση γίνεται ζοφερή. Η Iστορία διδάσκει ότι, όταν ουδείς φοβάται το δημοκρατικό κράτος, έρχεται η ώρα που η κοινωνία ρέπει προς το αυταρχικό κράτος. Η Ελλάδα μπορεί να γλιστρήσει από το χείλος στον γκρεμό αργόσυρτα ή (δοθείσης αφορμής) με ξαφνικό θάνατο. Αντιπολίτευση και μοιρολογίστρες ποτίζουν την κοινωνία με το δηλητήριο της απελπισίας, για να αποτρέψουν τη μεταρρύθμιση. Λοιπόν, η κεντρική πρωτοβουλία, εκ των πραγμάτων σήμερα, ανήκει στον κ. Γ. Παπανδρέου. Μια ολιγομελής «κυβέρνηση των αρίστων», απαλλαγμένη από τις συγχύσεις των συντονιστών, που θα πει όλη την αλήθεια και θα αναλάβει να εφαρμόσει ένα σαφές, στιβαρό 2ετές πρόγραμμα στηριγμένο στο Μνημόνιο, θα ήταν μια σημαντική πρώτη απόφαση. Δεν χωρούν αυταπάτες. Μόνο απροσδόκητα μεγάλου βεληνεκούς πρωτοβουλίες, που κυριολεκτικά θα ξαφνιάσουν θετικά την κοινωνία, είναι ικανές να προκαλέσουν τη δικτύωση των διάσπαρτων δυνάμεων της μεταρρύθμισης και να οδηγήσουν σε μια αναδιάταξη των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων που θα επιτρέψει στην Ελλάδα να κερδίσει τον πόλεμο.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)